ERPakademi

Bankacılıkta gözetim ve denetim, mali piyasalarda istikrarın sağlanmasına yönelik mevcut düzenleme ve uygulamalar bütününün önemli bir parçasıdır. Gözetim ve denetimi de içine alan bu düzenlemeler şunlardır;

1. Güvenilir ve doğru makroekonomik politikalar,
2. Gelişmiş ve sağlam kamu altyapısı,
3. Etkin piyasa disiplini,
4. Bankalardaki problemlerin etkin biçimde çözümlenmesine yönelik prosedürler,
5. Sistemik korumayı sağlayan uygun mekanizmalar.

1. Güvenilir ve doğru makroekonomik politikaların uygulanması gözetim ve denetim otoritesinin sorumluluk alanı içinde değildir. Ancak mevcut politikaların bankacılık sisteminin sağlamlığı ve güvenirliliğine zarar vermesi durumunda bu politikalara karşı gerekli tepkileri göstermeleri beklenmelidir. Güvenilir makroekonomik politikaların olmaması durumunda bankacılık gözetim ve denetim otoritesinin sorumluluklarını yerine getirmesi oldukça güçleşecektir. Bu nedenle, güvenilir makroekonomik politikalar mali sistemde istikrarın sağlanmasının en temel unsurudur.

2. Kamu altyapısında aşağıda sayılan unsurların bulunmaması ya da yetersiz olması mali sistemde istikrarsızlığa yol açacaktır.

- Taraflar arasındaki anlaşmazlıkların adil biçimde çözümüne imkan verecek bir hukuk sistemi (şirketler hukuku, icra ve iflas hukuku, tüketicinin korunması kanunu, ticaret hukuku, özel mülkiyet hukuku vb. kapsamak üzere).

- Uluslararası alanda kabul görmüş, yeterli kapsam ve düzeyde muhasebe kuralları ve uygulamaları,

- Önemli büyüklükteki şirketlerin denetimini gerçekleştirebilecek nitelikte bağımsız denetim kuruluşları,

- Etkin bankacılık gözetim ve denetimi,

- Diğer mali piyasalara ve bu piyasalardaki katılımcıların faaliyetlerine ilişkin etkin düzenlemeler ve bunların uygun gözetim ve denetimi.

- Etkin ve güvenilir ödeme ve takas sistemleri

3. Etkin piyasa disiplini, piyasa katılımcıları arasında yeterli bilgi akışına, iyi yönetilen kuruluşların ödüllendirilmesine yönelik uygun finansal teşviklerin bulunmasına ve yatırımcıların kararlarından ötürü ayrıma tabi tutulmayacaklarını temin eden düzenlemelere bağlıdır. Önem verilmesi gereken diğer hususlardan birisi de şirket yönetimine ilişkin doğru, anlamlı, şeffaf ve güncel bilginin ödünç alanlarca yatırımcılara ve kreditörlere aktarılması gereğidir.

Hükümetin serbest piyasada alınan kararlar üzerinde etkisinin olması ve/veya bunları hükümsüz kılmaya yetkili olması, özellikle kamu politikalarına ilişkin hedefler doğrultusundaki kredi işlemleri söz konusu olduğunda, piyasa sinyallerinin seyrini ve piyasa disiplinini bozar. Bu gibi koşullarda, kredi karşılığında teminat alınıp alınmadığı ve söz konusu kredilerin geri dönmemesi halinde finansal kuruluşların kayıplarının karşılanmasına yönelik düzenlemelerin bulunması önem taşımaktadır.

4. Bankadaki problemlerin etkin biçimde çözümü için banka yönetiminin yeterli yetkilerinin olması gerekmektedir. Herhangi bir bankanın çözümlenebilir problemlerinin olması durumunda gözetim ve denetim otoritesi gerekli önlemlerin alınması ve uygulanmasını sağlar. Ancak gözetim ve denetim sisteminin gerektirdiği yükümlülükleri yerine getiremeyecek bankaların bir an önce usule uygun biçimde sistemin dışına çıkması mali sistemde etkinliğin ve istikrarın sürdürülmesinin bir gereğidir. Çoğu zaman politik baskılar bankalardaki problemlerin daha da kötüleşmesine ve daha yüksek maliyetlere yol açmasına neden olur. Mevduat sahiplerinin haklarının korunması ve bankanın mevcut kaynakları ile (mevduat sigorta fonu da dahil) müşterilere ait fonların geri ödenmesi için, problemli bankaların usule uygun biçimde sistem dışına çıkarılmasından gözetim ve denetim otoritesi sorumlu olmalıdır.

Bazı durumlarda ise, problemli bankanın daha güçlü bir kuruluş tarafından alınması ya da yeni sermaye girişinin sağlanması gibi farklı yöntemlere başvurularak mevduat sahiplerinin hakları en iyi şekilde korunmaya çalışılmalıdır. Söz konusu oluşumlarda gözetim ve denetim otoritesi yardımcı olabilir. Önemli olan kısa süre içinde gözetim ve denetime ilişkin yükümlülüklerin banka tarafından yerine getirilmesini sağlayarak mevduat sahiplerini güvence altına almaktır.

5. Sistemik korumanın seviyesi, kamu fonlarının kullanılmasını gerektirebileceğinden ilgili otoritelerin (merkez bankası gibi) alacağı kararlara bağlıdır. Ancak gözetim ve denetim otoritesi bankalarla ilgili sahip olduğu bilgi birikimi ve tecrübesi dolayısıyla bu konuda da önemli bir rol oynar. Gözetim ve denetim otoritesinin faaliyetlerine ilişkin bağımsızlığının sağlanması için sistemik koruma görevi ile olağan denetim işlevi arasındaki ayrım açık şekilde yapılmalıdır.

1. Prensip: Bankacılık gözetim ve denetim otoritesinin amaçları ve sorumlu oldukları kuruluşlara ilişkin yetkileri açıkça tanımlanmalı, bankacılık gözetim ve denetimi konusunda faaliyetlerine ilişkin bağımsızlığı ve yeterli ölçüde kaynağı bulunmalıdır. Ayrıca, gözetim ve denetim sisteminin, bankaların kuruluş izinleri ve denetimlerinin devamlılığının sağlanmasına, güvenilir ve sağlıklı bir sistem içinde yasalara uyma zorunluluğuna ve denetim elemanlarının yasal olarak korunmasına ilişkin hükümler içeren yasal bir çerçevesi olmalıdır. Elde edilen bilgilerin gözetim ve denetim otoritelerince paylaşılması ve bu tür bilgilerin gizliliği konusuna yasal düzenlemelerde yer verilmelidir.

Bu prensibin uygulanmasında tamamlayıcı unsurlar şunlardır:

- Gözetim ve denetim otoritesinin amaçları ve sorumlu oldukları kuruluşlar üzerindeki yetkilerinin açıkça tanımlandığı yasal bir çerçeve olmalıdır.

- Gözetim ve denetim otoritesinin, bütünlüğüne, bağımsız ve özerk yapısına zarar vermeyecek şekilde, amaçlarının gerçekleştirilmesine yönelik yeterli kaynakları (personel, fon ve teknoloji kullanımı gibi) olmalıdır.

- Bankaların uymakla yükümlü oldukları asgari standartların belirlendiği Bankalar Kanunu kapsamında ihtiyati kuralların belirlenmesinde, belirlenen amaçlara ulaşılması ve kendi karar verme yetkisinin kullanımında gözetim ve denetim otoritesine idari olarak yeterli esneklik tanınmalı, bilgi toplama ve bunları bağımsız olarak onaylama yetkisi ile ihtiyati yükümlülüklere uyulmaması durumunda cezai yaptırımları (faaliyet iznin iptal edilmesi, kınama ve görevden uzaklaştırma cezalarını da içermek üzere) uygulama yetkisi verilmelidir.

- Gözetim ve denetime ilişkin faaliyetlerde iyi niyetle hareket edilmesi koşuluyla kişisel ve kurumsal sorumluluklar yasalarla güvence altına alınmalıdır.

- Gözetim ve denetim sistemi mali sistemin istikrar ve güvenirliliğinden sorumlu diğer ulusal ve yabancı kuruluşlar ile yakın işbirliğinde ve bilgi alış verişinde bulunulmasına imkan vermeli ve paylaşılan bilgilerin sadece gözetim ve denetime ilişkin faaliyetlerde kullanılmasına ilişkin yasal güvence sağlanmalıdır.