ERPakademi

GÄ°RÄ°Åž

İnsanoğlunun yaşamında vazgeçemediği dört unsur vardır. Su, hava, güneş ve toprak. Bu unsurlardan suyun, gezegenimizin dörtte üçünü meydana getirdiğini düşünürsek su kaynaklarının yaşamımızdaki önemi daha iyi anlaşılabilir.
Su kaynakları ile su ihtiyaçları birçok şekilde yapılabilir. Su teminin su ihtiyaçlarının, istenilen yönde, istenilen kalitede ve istenilen miktarda karşılanması gerekir. Bu dört baz üzerinde yapılacak çalışmalarda yetersizliklerle karşılaşabilir. Mesela su yetersiz olur veya zaman içindeki dağılımı ihtiyacı istenilen zamanda karşılayamaz.
Suyu doğrudan doğruya akarsudan alan bir şehrin içme suyu, sulama, hidroelektrik veya başka bir maksat için yapılan tesisleri debinin azalması durumunda devreden çıkabilir. Yaz aylarında kuruyan bir akarsu daha sonraki aylarda daha şiddetli yağmur ve kar yağışı ile çevreye zarar verebilir. Bütün bu amaçlar için baraj hazneleri yapılır.
Bir Barajı Oluşturan Unsurlar:
Gövde: Suyu arkasında toplayan irtifa sağlayan elemandır.
Dolusavak: Membadan gelen fazla suyu mansaba aktaran kısımdır. Dolusavaklar gövdenin üzerinde veya ayrı olabilir.
Su Alma Tesisleri: Suyun amacına uygun olarak kullanılabilmesi için baraj gölünden su alınmasında kullanılır.
Diğer Unsurlar: Dipsavaklar ,balık geçitleri, akarsu üzerinde navigasyon için yapılan havuzlardır
Bir baraj yapımı için çalışmalar çeşitli safhalardan meydana gelir. Önce istikşaf çalışmaları yapılır. Bu çalışmalarda bölgenin su ihtiyacı belirlenir. Burada göz önünde bulundurması gerekli olan husus hangi alternatifin daha ekonomik olduğudur. Bu çalışmaların aşamasında sıra, baraj yerinin tespitine gelinmiştir. Baraj yerinin seçiminde bazı hususlar dikkate alınması gereklidir. Bölgenin topoğrafyası, zeminin ve göl sahasının jeolojisi, istimlak bedeli, ekonomik olması bakımından bölgede inşaat malzemesinin mevcudiyeti, biriktirilecek suyun kalitesi, dolusavak yerleştirme durumu, yol durumu, gibi faktörler değerlendirilerek ekonomik mukayese ile baraj yerinde karar verilmelidir.

1 . BARAJ YERİNİN SEÇİMİ

1.1. TOPOĞRAFYA : Baraj yeri seçimi harita üzerinde vadinin daralaştığı yerlerin tespiti ve bu yerlerin arazide darlaşarak görülmesiyle başlar. Arazi için en uygun yerler arkalarında büyük kapasiteli hazneleri teşkilinde imkan verecek darboğazlardır. Bunun yanında dolusavak maliyeti de önemlidir. Çünkü dolusavak maliyeti baraj maliyetine yakın hatta daha fazla tutabilir.Bu iki unsur karşılaştırılarak baraj yeri tespit edilmelidir. Dolusavak tip ve yeri ile barakj yer ve tipi doğrudan doğruya ilgilidir. Dolusavak için müsait yerin bulunması baraj yeri seçimine tesir eder.
Barajın aktif depolama kapasitesi buharlaşma kayıplarına bağlı olarak değişir. Göl alanı ne kadar geniş olursa buharlaşma miktarı o kadar fazla olur. Bu bakımdan tabanı düz derin vadiler daha uygundur.
1.2. İSTİMLAK VE ALTYAPI: Su altında kalan meskenlerin ve arazilerin istimlak bedelleri ve sanayi tesislerinin, yol, demiryolu, köprü ,yüksek gerilim hatları, telekominikasyon hatları gibi altyapı tesislerin su altında kalması halinde bunların başka yerlere taşınması önemli masraflara yol açarlar. Baraj yeri seçilirken maliyet hesaplarında bütün masrafların dikkate alınması gerekir.
1.3. JEOLOJİK YAPI : Baraj ve hazne yerinin jeolojik yapısı emniyete ve fonksiyona tesir eden en önemli faktörlerdir. Zemin üzerindeki ağır yapıyı taşıyacak sağlamlıkta ve az geçirimli olması gereklidir. Çünkü zeminlerin temel maliyetleri geçirimli zeminlerin sızma problemleri baraj maliyetini çok arttırabilir. Karstik arazilerde yapılan pek çok baraj su tutmamış ve geçirimsizliği zemini için aşırı yatırım gerektirdiğinde iş görmez hale gelmiştir.
1.4. MALZEME OCAKLARININ UZAKLIĞI: Mevcut yollardan faydalanılarak taşınacak olsa bile malzeme nakliye masrafları baraj maliyetini çok arttırabilir. Yer seçiminde istenilen özelliklere sahip yeterli miktarlarda malzemenin yakın çevrelerde bulunmasına dikkat edilir.
1.5. ULAŞIM VE PERSONEL İMKANI: Baraj yerinin mevcut yolların yakınında bulunması yeni yol yapımı için gerekli masrafların minimum olmasını sağlar. Mevcut yollardan ekonomik şekilde yararlanmak mümkün değilse yeni yol yapımı için yapılacak masraflar minimum olmalıdır. Baraj şantiyeside çalışacak personelin iskanı ve ihtiyaçlarının kolay giderilmesi de yer seçimine tesir eden bir faktördür.

1.6. KATI MADDE DEBİSİ: Akarsular aynı zamanda akan sedimentler olduğuna göre depolama inşaatı katı madde debisinin göz önüne alınması gerekir. Katı madde birikiminin baraj kapasitesinin azaltacağı açıktır. Katı madde birikimi için teksip edilen ölü hacim büyüklüğü baraj ömrüne ve maliyetine tesir eden bir faktördür. Ölü hacim dışında çökelen katı madde ise barajın faydalı kapasitesini azaltır. Bu sebeple akarsu taşıdığı katı madde miktarı baraj yeri seçiminde dikkate alınması gerekir.
1.7. DERİVASYON KOLAYLIĞI: Akarsuyun inşaat sırasında uzaklaştırılmasına derivasyon denir. Derivasyon bir tünel veya kanalla sağlanır. Suyun derivasyon kanal veya tüneline inşaat sahasına hiç su akmamasının sağlanması için batardo denilen alçak barajlar da gerekir. Baraj yerinin ucuz derivasyona olanak vermesi de istenir.

2. BARAJLARIN YAPI TÜRLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI

2.1. AÄžIRLIK BARAJLAR:
Kütle beton veya kagir olarak inşa edilen maruz kaldıkları, kuvvetlere kendi ağırlığı ile dayanabilen barajlara ağırlık barajlar denilebilir. Dik üçgen şeklindedir. Setin tavanı devrilme, kayma ve zemin çökmelerine meydan vermeyecek denge şartlarına sağlayacak şekildedir. Planları genelde doğrusal, bazen de kavisli olarak teşkil edilir.
Baraj tabanından sızan suların kaldırma etkisini azaltmak maksadıyla boşluklu bir şekilde inşa edilmiş ağırlık barajlarına boşluklu ağırlık barajları denir.
2.2.PAYANDALI BARAJLAR:
Geçirimsiz bir memba yüzü döşemesiyle bunu taşıyan bir dizi payendadan meydana gelen barajlara payandalı barajlar denir.
2.2.1. Payandalı Barajların Üstünlükleri :
2.2.1.1.Eğik memba yüzü üzeri
ndeki suyun üzerindeki suyun ağırlığı stabiliteye önemli katkıda bulunabilir.
2.2.1.2.Ayaklar arasındaki tabii zeminden taban suyu kolayca sızabileceği için payandaların maruz kaldığı taban su basıncı ağırlık barajların maruz kaldığı taban su basıncına nazaran az olur.
2.2.1.3.Baraj yükseklik ve tipine bağlı olarak alternatif bir ağırlık barajı için gerekli malzemenin % 30- %70’i yeterlidir.
2.2.2. Payandalı Barajların Sakıncaları:
2.2.2.1.Nispeten esnektirler ve temelde meydana gelecek cüz’i farklı oturmalara uyabilirler.
Fakat farklı kısımlarda büyük oturma farkları olduğu taktirde yıkılma tehlikesi var.
2.2.2.2.Malzeme tasarrufu her zaman payandalı barajların daha ucuz olacağı anlamına gelmez.çünkü yüksek dozlu beton ,çok fazla kalıp ve işçilik gerektirirler.ayrıca payandalı barajların bütün elemanları betonarme yapılır.
2.2.2.3 Büyük gözeneklere nüfuz eden suyun donup çözülmesi betonun çözülmesine neden olur.
2.2.2.4 Elemanları narin olan payandalı barajlarda üstten su aşması halinde meydana gelecek titreşimler tehlikeli olabilir.

2.2.3 PAYANDALI BARAJ TÄ°PLERÄ°:

2.2.3.1. TABLÄ°YELÄ° :
Suyu tutan baraj elemanı aşağı doğru çoklaşan beton ar bir tabliyedir.
2.2.3.2. BAŞLIKLI – PAYANDALI
Tabliyeli tipte çekme gerilmelerinin meydana gelişi ve bol teçhizat kullanma zarureti önemli bir mahsurdur.
2.2.3.3. ÇOK KEMERLİ
Bu tip barajlar birçok tonoz ile dayandığı payandalardan oluşur. Tonoz kesiti, daire, bileşik eğri, parabol veya elips yayları olabilir.

2.3. KEMER BARAJLAR:
Kemer barajlar maruz kaldıkları yükün büyük kısmını yatay istikamette vadi yamaçlarına ileten eğri planlı yapılardır. İnşa edildikleri vadide yamaçların, barajların kemer gibi çalışmasından doğan normal gerilmelere dayanacak sağlamlıkta olmalıdır. İdeal olarak bir kemer barajın bütün su yükünü basınç halinde yamaçlara iletmesi ve betonu her noktada emniyet gerilmesinde çalışması hedef alınır. Fakat mevki şartları ve inşaat güçlüklerinin doğurduğu kısıltlamalar bu hedeflerin tam gerçekleştirilmesinin imkansızlaştırmaktadır. Dolayısıyla projeci bu ideale mümkün olduğu kadar yaklaştırmaktadır.
Kemer tesiri hesaba katılarak projelendirilmesi eğri planlı ağırlık barajlarda vardır. Böyle barajlara kemer ağırlık barajlar denir. KARAKAYA BARAJI bu şekilde yapılmış bir barajdır. Kemer barajlar ağırlık ve payendalı barajlara göre sadece daha ekonomik olmayıp aynı zamanda daha da emniyetlidir. Kemer baraj tipleri
2.3.1.KEMER BARAJ TÄ°PLERÄ°:
2.3.1.1.SABİT MERKEZLİ KEMER BARAJLAR:En basit kemer baraj tipidir.memba yüzü düşey silindirik,mansab yüzeyi konik bir biçime sahiptir.
2.3.1.2 SABİT MERKEZ AÇILI KEMER BARAJLAR: Sabit merkezli kemer barajlarda merkez açıları tepeden tabana doğru küçülür.Sabit merkez açılı kemer barajlarda kaburgaların merkez açıları sabittir.böylelikle en az beton ile inşa edilebilirler.
2.3.1.3 DEĞİŞKEN AÇI VE DEĞİŞKEN YARIÇAPLI KEMER BARAJLAR:Hem merkezleri hem de merkez açıları değişken olan kemer barajlarıdır.
2.4. DOLGU BARAJLAR
2.4.1. MEMBA YÜZÜ BETON KAPLAMALI KAYA DOLGU BARAJLAR.

Kaya dolgu barajlar yapımlarının pratik olması, ekonomik olması, her türlü arazi koşullarına uyum sağlaması, güvenilir olmaları yönünden tercih edilmektedir.Deneyimler ve tecrübeler göstermiştir ki bugüne kadar hiçbir kaya dolgu baraj yıkılmamıştır.
Kaya dolgu barajları üç grupta inceleyebiliriz.
1.Merkez kil çekirdekli kaya dolgu barajlar
2.Eğimli kil çekirdekli kaya dolgu barajlar
3.Memba yüzü beton veya asfalt kaplı kaya dolgu barajlar
Önyüzü beton kaplı kaya dolgu barajlar 1970 yılından sonra çok popüler olup, bütün dünyada uygulanmaktadır.Bu tip barajların yaygın kullanılmasının pek çok nedeni vardır bunlardan bazıları şöyledir; sıkıştırılmış kaya dolgu inşaası ve derz detayları ile yığma kaya dolgu barajlarda gözlenen aşırı oturmaların ve su kaçağı gibi problemlerin olmaması, maliyetlerinin daha uygun olmasıdır.
Bugün böyle inşa edilen 40 adet baraj vardır.Bunlardan biride 200 m yüksekliğindedir.Bu barajlar ABD, Venezuella,Tayland,Avustralya,Kolombiya,Hindistan ve Brezilya’dadır.
2.4.1.1.Hangi ÅŸartlarda uygulanabilir;
2.4.1.1.1.Memba yüzü beton kaplamalı kaya dolgu barajlar dar vadiler için çok uygun ve ekonomiktir.
2.4.1.1.2.Mükemmel statik stabilitesinin yanınında sismik yüklemelere karşıda özellikle yüksek rezistans gösterir.Bu sebeple, deprem bölgeleri için ideal bir baraj tipidir.
2.4.1.1.3.Her türlü iklim ve yükseklikte uygulanabilir.
2.4.1.1.4.Oturmalar göz önüne alındığında sağlam temel koşullarına ihtiyaç vardır.
2.4.1.1.5.Geçirimsiz malzemenin yetersiz ve uzak olduğu baraj yerlerinde en ekonomik çözümü getirir.
2.4.1.2.Dizayn ilkeleri
2.4.1.2.1. İyi kalitede kaya dolgu için gövde ve memba mansap şevleri olarak genellikle 1.3/1.0 ile 1.4/1.0 arasında bir değer kullanılır.
2.4.1.2.2. Beton örtünün kalınlığı,
T=h*(0.305/60.96)+0.305
h=Kretten aşağıya olan düşey yüksekliktir.
Bu formülün revize edilmiş hali ;
t=1+H*M H=Yükseklik M=0.002-0.004 arasında değişir.
2.4.1.2.3.Beton kaplamada kullanılan çelik donatının miktarı kaya dolgusunun çeşidine bağlı olarak her iki yönde %0.3 ile %0.5 arasında değişir.
2.4.1.2.4.Yatay derzlere izin verilmez..
2.4.1.2.5.Düşey derzlerin arasına bir kat yerine iki kat bakır veya plastik su tutucu konarak su kaçaklarına karşı emniyet faktörü artırılabilir.
2.4.2.KAYA DOLGU BARAJLAR
Kaya dolgu barajlarda toprak dolgu barajlar gibi kaya çakıl ve toprak v.b doğal malzeme ile inşa edilen barajlardır.Uluslararası büyük barajlar komisyonunda kabul edilen tanıma göre dolgunun %50 ’den fazlası kaya ile teşkil edildiği takdirde baraj kaya dolgu baraj adını alır.
18. asrın sonlarında 1930’ ların ortalarına kadar pek çok kaya dolgu baraj inşa edilmiş olmakla birlikte büyük miktarda kayanın temin edilip doldurulmasının pahalı oluşu nedeniyle uygulanan bir tip olma özelliğini bir ara kaybetmiş olup 1960’ dan sonra yeniden gelişme imkanı bulmuştur.Çünkü 1930-1960 arasından pek çok barajın yapılmış olması sonraları uzak baraj yerlerinin değerlendirilmesini gerektirirken kaya dolgu barajlara yeniden cazibe kazandırmıştır.
Kaya dolgu barajların ekonomik olabilme şartları:
Baraj yerinin uzak olması dolayısıyla beton baraj için malzeme naklinin
pahalı ve kalifiye beton işçisi temininin zor ve pahalı oluşu.
Yakın çevrede uygun vasıflı kayanın bol bulunması veya tünel, dolu savak gibi yapıların hafriyatından bol miktarda kayanın çıkması buna karşılık toprak dolgu malzemesinin kolay temin edilemeyişi.
İnşaat mevsiminin kısa olması , yani iklim şartlarının bir beton baraj inşaatının kısa sürede tamamlanmasına mani olması.
Yağışlı sürelerin uzun olması dolayısıyla toprak dolgu inşaatının da kısa sürede tamamlanamayışı.
Barajın sonradan yükseltilecek şekilde planlanması yani, iki kademe inşa edilecek şekilde planlanması.
Dolgunun mevzi oturmalarına çatlamadan uyabilme kabiliyetine sahip olması.
Gerek beton gerekse asfalt betonu memba diyaframlarının bir parafuy vasıtası ile uzatılması sızmayı azaltmak için ve diyaframın stabilitesi için gerekli görülmektedir. Temel sağlam kaya olduğu taktirde parafuyun boyutları en az (1*1 m) olmalıdır.Temelin geçirimli olması halinde baraj memba eteği boyunca bir enjeksiyon perdesi yapmak gerekir.Parafuy bu perdenin teşkili içinde taban oluşturur.

2.4.3. DÄ°YAFRAMLI KAYA DOLGU BARAJLAR

Beton, betonarme, çelik asfalt gibi malzemelerden yapılırlar.Betondan yapılan diyaframlar uzun ömürlü olduklarından ve çatlama anında kaya dolgunun hasarına yol açmadığından barajın stabilitesi esas itibariyle temel ve kayanın mukavemetine bağlıdır.
Tamamen harap olmuş bir diyaframlı kaya dolgu barajın kaydına rastlanmamıştır.Bazı diyaframda küçük çatlaklar teşekkül etmiş ve önemli sızmalara yol açmış fakat kaya dolgunun zarar görmeden önemli büyüklüklerde akımları geçirebilme özelliği sayesinde baraj zarar görmemiştir.
Diyaframda çimento yerine asfalt kullanılması esnekliği artırır.Asfalt betonundan bir diyafram şunu sağlamalıdır;
1-Seçilen eğimde stabil olmalı.
2-Dayanıklı , uzun ömürlü olmalı.
3-Yeterince geçirimsiz olmalı.
4-Su basıncına, dalga etkisine ve yüzen maddelerin çarpmasına karşı mukavim olmalı.
5-Diyafram altında dolguda yeterli drenaj imkanı bulunmalı.

2.4.3.1.BETON KALINLIÄžININ HESAPLANMASI

h=185 m için;
t=0,031+0,0063*h
t=0,031+0,0063*185=1,20 m = 120 cm
Diyafram kalınlığının mukavemeti fazla etkimediği durumdaki kalınlık:
t= 0,3+0,005*h
t= 0,3+0,005*185 = 1,23 m =123 cm

t= 0,3+0,002*h
t= 0,3+0,002*185=0,67 m =67 cm

2.4.3.2.DONATININ HESABI

Seçilen kesitin alanı =(650+500)/2*1000 = 575 000 mm²

Teçhizat alanı = 575000*0,005 = 2875 mm²

Ø20 kesit alanı = 314 mm² olduğu için;

2875/314 = Ø20 donatı kullanır.

3. HÄ°DROELEKTRÄ°K SANTRALLERÄ°

Bir ülkenin kömür, linyit, petrol, doğalgaz ve su enerjisi gibi enerji kaynakları arasında su kaynaklarında enerji yönünden faydalanama hususunun ayrı bir özelliği vardır. Hidroelektrik santrallerin dışında kalan diğer santrallerde (termik ve nükleer) kullanılan primer enerji kaynakları belli bir süre sonra tükenecektir. Bu primer enerji kaynakları kullanımı ileriki nesillere aktarılabilir yada ülkenin diğer ihtiyaçların karşılanmasında kullanılabilir. Fakat kaybolan su enerjisinin tekrar kazanılması mümkün değildir. İşte bu kaybolan enerjiyi kazanabilmek için hidroelektrik santrallerin işletmeye açılması gereklidir.
3.1. Hidroelektrik Santrallerin Avantajları :
3.1.1. Kuraklık halleri hariç devamlı ucuz enerji üretirler
3.1.2. Bakım maliyeti düşüktür.
3.1.3. Yenilemeyen bir yakıt enerji üretimi yapmazlar.
3.1.4. Enerji üretiminde hava kirliliğine neden ulaşmazlar.
3.1.5. Hidroelektrik santrallerin bir parçası olan rezervuarlar balık üretimi, regreasyon alanı gibi amaçlarla da kullanılabilir.
3.1.6. Rezervuarlar fazla miktarda suyu depolayarak hem sulu tarıma hem de uzun süreli enerji üretimine imkan tanırlar.
3.1.7. Rezervuarlar taşkın kontrolüne yardımcı olurlar.
3.1.8. Hidroelektrik santral rezervuarları kuruldukları yerin mansabındaki yerlerin su kalitesinin yükseltilmesine yardımcı olurlar.
3.2. Hidroelektrik Santrallerin Dezavamtajları
3.2.1. İlk yatırım masrafları yüksektir.
3.2.2. Mansap tarafındaki regreasyon yapıları olumsuz yönde etkilenir.
3.2.3. Taşkın kontrolünün sağlanması için rezervuarların boş olması gerekir.
Fakat enerji üretiminin maksimum olabilmesi için rezervuarların dolu olması gerekir. Bu iki şartın sağlanabilmesi için optimum bir çözüm yolu bulunmalıdır.
3.2.4. Tarıma elverişli araziler baraj gölü altında kalabilir.
3.2.5. Enerji üretimi kuraklık nedeniyle azalabilir.
3.2.6. Göl aynasından buharlaşma kayıpları artar.
3.2.7. Depolanma nedeniyle vadinin orijinal görünümü kaybolur.
3.3.Hidroelektrik Santrallerin Yapıları :
Ekonomik koşullara göre ve arazi şartları göz önünde bulundurularak ishale kanalı inşa edilir. Çevirmeli tesislerde su az bir eğimle belirli bir kota ( genelde yüksek bir kot ) sevk edilen su belirli bir yükseklik kazandıktan sonra cebri borular vasıtasıyla su enerjisi mekanik enerjiye çevrilir. Regülatörden alınan su hemen yerine kullanılırsa faydalanma %95 değerinde olur. Çevirmeli tesis olarak inşa edilirse %80 değerini alır. Çok kıvrıntılı bir akarsu ise %90 değerine ulaşabilir.
Çevirmesiz tesislerde ise ya bir barajın eteğinde bağlamanın üzerinde inşa edilen türbin ve jeneratör grubunda elektrik enerjisi üretebilir. Barajlarda belli bir uzunlukta basınçlı boru yapılabilir. Akarsu üzerinde yerleştirilmiş santrallerde ise basınçlı boru olmadan su türbine girer. Tabana alçaltmak sureti ile de Hidroelektrik tesisi için gerekli eğim temin edilebilir. Bu olay genelde yer altı santrallerinde uygulanabilir.
Akarsuyun akış enerjisinden faydalanılan suyun depolanıp depolanmasına göre hidroelektrik santraller iki türlü inşa edilir :
Kanal ve nehir üzerinde inşa edilen hidroelektrik santraller
İnşa yolunda, suyun akışı durdurularak veya başka bir yola verilerek suni bir su düşüsü sağlanan hidroelektrik santraller.
Depolamasız hidroelektrik santrallere kanal veya nehir tipi hidroelektrik santraller de denir.
Bu santrallerde su için gerekli eğim suyun suni olarak hazırlanan başka bir yolla verilmesiyle elde edilir.
Depolamalı hidroelektrik santrallere suni gölün hidroelektrik santralleri de denir. Bu tesislerde akış enerjisinin sağlanması için gerekli eğim, suyun tabi yolundan toplanması ile elde edilir. Hidroelektrik tesislerinde suyun potansiyel enerjisinden faydalanmak için çevirmeli ve çevirmesiz olmak üzere iki sistem uygulanır. Ayrıca akarsu yatağı kıvrıntılarını azaltarak eğimden kazanan tesislerde yapılmalıdır.
Çevirmeli tesislerde su alma yerinde istenilen debi eğimi az pürüzlülüğü küçük olan bir kanal veya galeriye alınır. Su alma bir taraftan yapılıyorsa isale ancak basınçlı galeri ağzında inşa edilebilir.

4. DÄ°M BARAJI VE HES Ä°NÅžAATINA AÄ°T KARAKTERÄ°STÄ°KLER

4.1. BARAJ GÖLÜ :
Minimum su seviyesi : 130,00 m
Normal su seviyesi : 170,00 m
Maksimum su seviyesi : 173,00 m

Ölü hacim : 96 000 000 m³
Aktif hacim : 157 000 000 m³
Normal su seviyesi : 253 000 000 m³
Maksimum su seviyesi : 265 380 000 m³
Maksimum su seviyesinde
Baraj gölü alanı : 4 480 000 m³
4.2. GÖVDE :
Maksadı : Enerji + İçme suyu + Sulama
Tipi : Ön yüzü beton kaplamalı kaya dolgu.
Talveg kotu : 50,00 m.
Temel kotu : 39,00 m.
Kret kotu : 173,50 m.
Kret uzunluÄŸu : 365,00 m.
Kret geniÅŸliÄŸi : 7,80 m.
Temelden yüksekliği : 134,50 m.
Talvegten yüksekliği : 123,50 m.
Menba batardo kret kotu : 61,00 – 71,00 m.
Menba batardo kret geniÅŸliÄŸi : 10,00 m.
4.3.DOLUSAVAK
Yeri : SaÄŸ sahil.
Tipi :Yandan alışlı.
Giriş debisi : 1345,00 m³/sn
Deşarj debisi : 1241,90 m³/sn.
Nap yüksekliği : 3,03 m.
Yaklaşım kanalı kotu : 169,40 m.
Savak kret kotu (EŞİK) : 170,00 m.
Savak uzunluğu (EŞİK) : 120,00 m.
Boşaltım kanalı tipi : Dikdörtgen kesit.
Dolusavak yapısı boyu : 432,94 m.
Boşaltım kanalı uzunluğu : 285,00 m.
Boşaltım kanalı genişliği : 25,00 m.
Boşaltım kanaşlı eğimi : 0,10- 0,44.
Enerji kırıcı tipi : sıçratma eşiği.
Dolusavak toplam boyu : 432,94 m.

4.4.DERÄ°VASYON TÃœNELÄ°
Yeri : Sol sahil.
Tipi : Atnalı kesit
Boyu : 471,00 m.
İç çapı : 6,80 m.
Harfiyat çapı : 9,80 m.
GiriÅŸ invert kotu : 51,00 m.
Çıkış invert kotu : 47,25 m.
EÄŸimi : 0,0072212
Desarj kapasitesi : Ø 25=551,80 m³/sn.
4.5.DÄ°PSAVAK VE DAÄ°MÄ° TECHÄ°ZAT
Yeri : Sol sahil.
Tipi : Atnalı kesit
İç çapı : 6,80 m.
Su alma yapısı tipi : Yamaca yaslama eğik su alma yap.
Su alma yapısı kotu : 75,00 m.
Cebri boru çapı Ø : 1,80 m.
Cebri boru uzunluÄŸu : 30,50 m.
Tehlike vanası tipi ebadı : Sürgülü karesel 160 cm x 160 cm Ad.
Ayar vanası tipi ebadı : Konik vana Ø180cm, 1 Ad.
Enerji kırıcı tesis tipi : Tünel içinde deşarj.

4.6 SANRAL BÄ°NASI VE KALICI DONANIM
Sanral tipi :Yarı gömülü.
Ünite sayısı : 3.
Türbin tipi : Düşey eksenli françis.
Türbin devir sayısı : 500 d/dak
Kurulu güç : 3×12,75=38,25 MW.
Kurulu güç debisi : 11,94 m³/sn (1 ünite ).
Ortalama düşü : 108,40 m.
Yıllık enerji üretimi : 122,89 GWh/yıl.
Förm enerji : 61,23 GWh/yıl.
Seconder enerji : 61,66 GWh/yıl.
4.7.ENERJÄ° TÃœNELÄ°
Tipi : Dairesel.
Çapı : 3,50 m.
Boyu : 4137,00 m.
Cebri boru çapı : Ø280-250
GiriÅŸ taban kotu : 117,00 m.
Çıkış taban kotu : 112,60 m.
Debisi (max) : 42,06 m³/sn.
4.8.SULAMA SAHASI
Toplam brüt sahası : 5 312 ha.
Toplam net sulama sahası : 4 637 ha.

5.ALANYA II. MERHALE PROJESÄ° DÄ°M BARAJI VE HES ALANYA SULAMASI
5.1. PROJENÄ°N YERÄ° :
Proje akdeniz bölgesinde Alanya ili sınırları içerisendedir. Depolama tesisleri Dim çayı üzerinde Alanya ilçesinin 5 km. kuzey doğusunda Alanya – Mersin karayolunun 8 km. içerisinde Kuzkaya mevkiindedir. Sulama sahası ise Dim çayının sol ve sağ sahilinde olup sedre sulaması da ilave edilmiştir.
5.2 PROJENÄ°N AMACI:
Alanya II Merhale projesi ile daha önce planlanması yapılmış sulama sahalarının, turizm alanı olarak ayrılmış sahaların sulama kapsamı dışına çıkarılması ve Sedre Projesi sulama sahalarının bu proje kapsamına alınmasıdır. Proje 5.312 ha alanın sulama suyunu sağlamış olacaktır. Dim barajı HES tesislerinde yılda 122.91 GWh enerji üretmek ve ilerde Alanya ilçesi ve turizm tesislerinin içme ve kullanma suyu ihtiyacı olarak 47.30 hm³ suyu karşılamak üzere hazırlamıştır.
5.3 Ä°KLÄ°M VE SU KAYNAKLARI
Proje sahası Antalya havzasında olup Akdeniz iklimi hüküm sürmektedir. Ortalama sıcaklık yazın 32°C , ortalama yağış 1050 mm’dir . Yıllık ortalama akım ise Dim Çayında 505.30 hm³ ‘tür.
5.4. JEOLOJÄ°
Baraj yerinde ana kaya, pelitik özellikli kayaçların başkalaşmasıyla metomorfismasıyla oluşmuş geçirimsiz şistlerdir. Şistlerin içinde her iki amaçta bant şeklinde memba mansap yönünde yerleşmiş karstik geçirimli yer yer mermerleşmiş kireç taşı mercekleri yüzeylenir.

5.5. BARAJ VE KARAKTERÄ°STÄ°KLERÄ°

5.5.1. Hidroloji:
Amacı : Sulama + Enerji + İçme suyu.
Yağış alanı : 178 km²
Yıllık ortalama su : 505,3hm³.
5.5.2 . Baraj Gölü
Minimum su Kotu : 130,00 m
Normal su kotu : 170,00 m
Maksimum su kotu : 173,00 m
Ölü hacim : 96 hm³
Aktif göl hacmi : 157 hm³
Toplam göl hacmi : 253 hm³
5.5.3.Baraj Gövdesi :
Tipi : Memba yüzü beton kaplamalı kaya dolgu .
Talveg kotu : 50,00 m.
Talvegden yüksekliği : 123.50 m
Temelden yüksekliği : 134,50 m.
Gövde Dolgu Hacmi : 4 093 351 m³
5.5.4. Dolusavak
Tipi :Yandan alışlı.
Kret kotu : 169,40 m.
Deşarj Kapasitesi : 1241.90 m³/sn
Kret boyu : 120,00 m
DeÅŸarj kanal boyu : 285,00 m
Enerji kırıcı havuz boyu : 45,00 m
5.5.5.Dipsavak
Cebri boru çapı : 1,80 m
Cebri boru uzunluÄŸu : 30,50 m

5.5.6 Derivasyon Tüneli :
Yeri : Sol sahilde
Tipi : Beton kaplamalı ( At nalı )
İç çapı : 6,80 m
Debisi : 551,8 m³/sn
UzunluÄŸu : 519,30 m

5.5.7. Enerji Tüneli
Tipi : Dairesel beton kaplama
Yeri : Sol sahilde
UzunluÄŸu : 4137,00 m
Kapasitesi : 40,80 m
5.5.8. Denge Bacası
Tipi : Dairesel betonarme
Yeri : Sol sahilde
Çapı : 10,00 m
Yüksekliği : 69,00 m
5.5.9.HES Tesisleri :
Yeri : Sol sahilde
Kurulu gücü : 38,25 MW
Ãœnite adedi : 3
Proje düşüsü : 150,00 m
Yıllık enerji üretimi : 122,91 GWh / yıl
Firm enerji : 61,23 GWh / yıl
Seconder enerji : 61,68 GWh / yıl
5.5.10. Sulama Tesisleri:
Sulama sahası : 5 312 ha
Cazibe sulaması : 3 916 ha
Pompaş Sulaması : 1 916 ha
5.5.11. İçme Suyu
Kapasitesi : 47,30 hm³ / yıl

6. PROJE YERÄ° KARAKTERÄ°STÄ°KLERÄ°
6.1. LOKASYON
Yeri : ANTALYA – ALANYA İLÇESİ
Akarsu adı : DİM ÇAYI
6.2. HÄ°DROLOJÄ°
Drenaj alanı : 178 m²
Yıllık ortalama yağış : 481 19 hm³
Yıllık en büyük akım : 1,42 m³ / sn
Yıllık en küçük akım : 205,10 m³/sn
Ortalama debi : 16,04 m³/sn
Ölçülen en büyük debi : 620 m³/sn
Ölçülen en küçük debi : 1,45 m3/sn
6.1.3. METEROLOJÄ°
Ortalama hava sıcaklığı : 32°C
Ortalama yağış : 1 050 mm
6.1.4.GÖL
Talveg kotu : 50 m
Minimum su seviyesi : 130 m
Norma su seviyesi : 170 m
Maksimum su seviyesi : 173,03 m
Ölü hacim : 96 000 000 m³
Aktif hacim : 157 000 000 m³
Normal su seviyesi hacmi : 253 000 000 m³
Max su seviyesi hacmi : 265 380 000 m³
Max su seviyesinde
baraj göl alanı : 4 480 000 m³
6.1.5 DÄ°M BARAJI
Maksadı : sulanma + enerji + içme suyu
Tipi : ön yüzü beton kaplamalı kaya dolgu .
Talveg kotu : 50 m.
Talvegden yüksekliği : 123.5 m
Temelden yüksekliği : 150 m.
Kret kotu : 173,5 m
Kret boyu : 365,15 m
Memba ÅŸevi : 1,4
Memba ÅŸevi : 1,5
Gövde Dolgu Hacmi : 4238600 m³
6.1.6. DOLUSAVAK
Tipi :Yandan alışlı.
Kret kotu : 169,4 m.
Giriş debisi : 1345 m³ / sn
Deşarj debisi : 1241,9 m³/sn
Nap yüksekliği : 1241,9 m³ / sn
Kret boyu : 140 m
Tahliye kanalı boyu : 292,96 m
Tahliye kanalı genişliği : 25 m
Enerji kırıcı havuz boyu : 45 m
Enerji kırıcı havuz duvar genişliği : 25 m
6.1.7. DERÄ°VASYON TÃœNELÄ°
Tünel cinsi : beton kaplamalı ( atnalı )
Tünel cinsi : 6,80 m
Kaplama kalınlığı : 0,70 m
Tünel debisi : 579 m³/sn
Tünel boyu : 519,30 m
6.1.8. DÄ°PSAVAK
Cebri boru çapı : 1,80 m
Cebri boru uzunluÄŸu : 52,20 m
6.1.9. MEMBA BATARDOSU
Kret kotu : 71,00 m
Kret geniÅŸliÄŸi : 10,00 m
6.1.10. ENERJÄ° TESÄ°SLERÄ°
Enerji tüneli yeri : sol sahilde
UzunluÄŸu : 4351,00 m
İç çapı : 3,50 m
Tipi : dairesel beton kaplı
EÄŸimi : 0,001
GiriÅŸ taban kotu : 117,00 m
Çıkış taban kotu : 112,60 m
Debisi : 42,06 m³/ sn
6.1.11. DENGE BACASI
Yeri : sol sahilde enerji tünelinin 4+039 km
Tipi : dairesel betonarme
Yüksekliği : 71,25 m
6.1.12 . CEBRÄ° BORU
Yeri : son sahilde denge bacasından hemen sonra
Tipi : çelik
Çapı : 2,80 m
UzunluÄŸu : 360 m
Et kalınlığı : 10,0 m
6.1.13. HES TESÄ°SLERÄ°
Yeri : sol sahilde ( firla tepe mevkii )
Kurulu güç : 39,25 MW ( 3*12,75 )
Ãœnite adedi : 3
Santral kuyruk suyu çıkış kotu : 16,00 m
Proje düşüsü : 18,40 m
Yıllık enerji üretimi : 122,89 GWh / yıl
Firm enerji üretimi : 61,23 GWh / yıl
Seconder enerji : 61,66 GWh / yıl
6.1.14. SULAMA TESÄ°SLERÄ° VE SULAMA SAHASI
Toplam sulama alanı : 5 312 ha
Toplam net sulama sahası : 463 337 ha
Maksimum sulama modülü : 0 95 lt / sn / yıl
Sulama suyu ihtiyacı : 8 747, 44 m³ / h / yıl
Cazibe ile sulama sahası : 3 418 ha ( net )
Pompaj ile sulama sahası : 1 219 ha ( net )
6.1.14. a ) SAÄž SAHÄ°L SULAMASI
Sulama sahası ( brüt ) : 1 241 ha
Sulama sahası ( net ) : 1 083 ha
Sağ sahil cazibe sulaması : 925 ha ( brüt ) , 808 ha ( net )
SaÄŸ sahil ana kanal uzunluÄŸu : 15 + 250 km
Başlangıç Debisi : 1 286 m³ / sn
6.1.14 a.1 ) SAĞ SAHİL DEĞİRMENDERE POMPAJI
Sulama sahası : 316 ha ( brüt ) , 276 ha ( net )
Kurulu güç : 660 Kw
Terfi yüksekliği : 95,39 m
Debisi : 0,38 m³ / sn
Enerji : 0,92 GWh / yıl
Cebri boru çapı : 0,62 m
Cebri boru boyu : 500,00 m
Cebri boru ey kalınlığı : 6,44 mm
6.1.14 a.2) DİM ÇAYI SİFONU
Debisi : 1 286 m³ / sn
Hızı : 2,50 m / sn
UzunluÄŸu : 500,00 m
Çapı . 1,20 m
GiriÅŸ kotu : 112,60 m
Çıkış kotu : 111,60 m

6.1.14 a.3 ) SAĞ SAHİL DEĞİRMENDERE SİFONU
Debisi : 0,809 m³ / sn
Hızı : 2,50 / sn
UzunluÄŸu : 200,00 m
Çapı : 1,20 m
GiriÅŸ kotu : 115,11 m
Çıkış kotu : 104,61 m
6.1.14 b ) SOL SAHÄ°L SULAMASI
Sulama sahası ( brüt ) : 4 071 ha
Sulama sahası ( net ) : 3 554 ha
Sol sahil cazibe sulaması : 2 991 ha
Sol sahil ana kanal uzunluÄŸu : 79 + 350 km
Başlangıç Debisi : 3 860 m³ / sn

6.1.14 b.1 ) SOL SAHÄ°L GÃœLEVLER POMPAJI
Sulama sahası : 1080 ha ( brüt ) , 943 ha ( net )
Kurulu güç : 1600 Kw
Terfi yüksekliği : 92,77 m
Debisi : 1,12 m³ / sn
Enerji : 3,08 GWh / yıl
Cebri boru çapı : 0,68 m
Cebri boru boyu : 280,00 m
Cebri boru et kalınlığı : 6,36 mm
6.1.14 b.2) GÜMÜŞDERE SİFONU
Debisi : 1 435 m³ / sn
UzunluÄŸu : 120,00 m
Çapı : 1,40 m
GiriÅŸ kotu : 104,51 m
Çıkış kotu : 104,11 m
Ana kanal üzerindeki km’si : 13 + 600 km – 13 + 700 km
6.1.14.b.3 ) KARATAÅž SÄ°FONU
Debisi : 1,435 m³ / sn
UzunluÄŸu : 160,00 m
Çapı : 1,20 m
GiriÅŸ kotu : 95,40 m
Çıkış kotu : 94,90 m
Ana kanal üzerindeki km’si : 35 + 500 km – 35 + 660 km
6.1.14 b.4) AKTAÅž SÄ°FONU
Debisi : 1 435 m³ / sn
UzunluÄŸu : 300,00 m
Çapı : 1,20 m
GiriÅŸ kotu : 94,68 m
Çıkış kotu : 93,68 m
Ana kanal üzerindeki km’si : 36 + 200 km – 36 + 500 km

6.1.15 PROJE EKONOMOSİ: (1996 B.F. Kullanılmıştır)

TESÄ°S ADI

TESÄ°S BEDELÄ°
(X1000000TL)

YATIRIM
BEDELÄ°
(X1000000TL)

YILLIK GÄ°DER
(X1000000TL)
DÄ°M BARAJI
3 901 826 5 951 388
519 265
DÄ°M HES
TESÄ°SLERÄ° 1 469 325 2 519 029 269 314
SAÄž SAHÄ°L
CAZÄ°BE
SULAMASI
186 988
236 175
16 417
SAÄž SAHÄ°L
POMPAJ
SULAMASI
192 264
251 213
30 731
SOL SAHÄ°L
CAZÄ°BE
SULAMASI
1 935 915
2 347 285
161 005
SOL SAHÄ°L
CAZÄ°BE
SULAMASI
420 502
556 919
68 996

TOPLAM

8 106 820
11 826 009
1 065 782

T.C
ENERJÄ° VE TABÄ°Ä° KAYNAKLAR BAKANLIÄžI
DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

XIII . BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

ANTALYA

D.S.Ä°

DÄ°M BARAJI VE HES Ä°NÅžAATI

AYLIK Ä°LERLEME RAPORU

D.S.İ. 131. ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

ANTALYA

7. DİM BARAJI VE HES İNŞAATI İŞİNE AİT AYLIK İLERLEME RAPORU
7.1. YOLLAR
Derivasyon Tüneli , Giriş-Çıkış Ulaşımı Yolu
1+097 km uzunluğunda olup , yolda kazı ve dolgu çalışmaları tamamlanarak yol işletmeye açılmıştır.
Şantiye içi ve rölekasyon yolları proje çalışmaları devam etmektedir.
7.1.1 DERÄ°VASYON TÃœNELÄ°
Derivasyon tüneli giriş ve çıkış ağızları açık kazıların büyük bir kısmı tamamlanmıştır.Tünel çıkışında portal yapısına başlanmıştır.
Giriş ve çıkış şevlerinde tel kafes , bulonlama ve shotcrete çalışmaları devam etmektedir.

1997 yılında
GÄ°RÄ°Åž AÄžZINDA …………………………………………….790000m³ kazı yapılmıştır.
1998 yılında Bu dönemde TOPLAM
GİRİŞ AĞZI KAZISI 58 630 m³ 58 360 m³
ÇIKIŞ AĞZINDA 49 100 m³ 49 100 m³ BULON 21 521 kg 21 521 kg
SHOTCRETE 273 kg 273 kg
TEL KAFES 10 350 kg 10 350 kg
İş yapılmıştır.kısa bir süre içinde tünel kazılarına başlanacaktır.
SONUÇ VE ÖNERİLER:
1198 Yılı için 700 milyar TL ‘si enerji ve 100 milyar TL’si Tarım Sektöründen olmak üzere toplam 800 TL ödenek tahsis edilmiştir . Bu ödenek ile birlikte özelleştirmeden verilmesi planlanan 4,3 trilyon TL ödenek verilmesi halinde 1998 yılı ödeneği yeter hale gelecektir.

7.2.DİM BARAJI VE HES İNŞAATI SÖŞLEŞME İLE İLGİLİ BİLGİLER
İŞİN İHALE YERİ : D.S.İ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAĞLI OLDUĞU BÖLGE : D.S.İ XIII.BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ
MÜTEAHHİT : İÇKALE İNŞAAT LİMİTED ŞTİ.
Ä°HALE TARÄ°HÄ° : 26.12.1996
KEŞİF BEDELİ : 4 500 000 000 000 TL
Ä°HALE BEDELÄ° : 3 774 600 000 000 TL
SÖZLEŞME İMZA TARİHİ : 21.02.1997
NOTER TASDÄ°KÄ° : 21.02.1997 ANKARA 35.NOTER
SAYIŞTAYIN TESCİLİ : 27.02.1997 –00486/00526
Ä°ÅžVERENÄ°N MÃœTEAHHÄ°TE TESLÄ°MÄ° : 11.04.1997
SAYIŞTAYIN TESCİLİ MÜT. TEBLİĞİ : 12.03.1197
SÜRE UZATIMINA GÖRE İŞİN İKMALİ : 21.03.2001
KESÄ°N TEMÄ°NAT : 226 476 000 000 TL

9.
DÄ°M
BARAJINA
AÄ°T
EK
BÄ°LGÄ°LER

İÇKALE İNŞAAT LMT.ŞTİ.DİM BARAJI VE HES İNAŞAATI MAKİNA PARKI LİSTESİ

SIRA NO
MAKÄ°NE VE TECHÄ°ZATIN CÄ°NSÄ° KAPASÄ°TESÄ° ADEDÄ°
1 ESKAVATÖR
1,5 Yd 5
2 DOZER
D8 VEYA MÃœADÄ°LÄ° 7
3 YÃœKLEYÄ°CÄ°
1,5 Yd 7
4 GRAYDER
80 HP 3
5 KEÇİ AYAĞI
SÄ°LÄ°NDÄ°R BARAJ TÄ°PÄ° 3
6 VÄ°BRASYONLU SÄ°LÄ°NDÄ°R Asgari 15 ton sta aÄŸ. 4
7 BETON
POMPASI 20 Yd/saat 4
8 BETON
SANTRALÄ° 50 m/saat 1
9 AGREGA YIKAMA VE ELEME TES. 40 ton/saay 1
10 Kafi miktar ve kapasitede damperli kamyon , transmikser arazöz
Kompresörivibratör ,çimento silosu ve diğer lüzumlu ekipmen

Ä°DARE VE MÃœTEAHHÄ°TLÄ°K PERSONEL DURUMU
D.S.İ 132. ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ MÜTEAHHİT
MESLEĞİ. GÖREVİ MESLEĞİ GÖREVİ
İNŞAAT MÜH. Teknik şube müdürü 1 İNŞAAT MÜH. Proje müdürü 1
Ä°NÅžAAT MÃœH. Åžantiye ÅŸefi 1
İNŞAAT MÜH. Kontrol müh. 1 İNŞAAT MÜH. Arazi müh. 1
MAKİNA MÜH. Kontrol müh MAKİNA MÜH. Atölye ve işl. müh
JEO. MÜH. Kontrol müh HARİTA MÜH. Ölçüm müh 1
KİMYA MÜH.. Kontrol müh İNŞAAT MÜH. Büro müh.
Sürveyan Kalite kont.lab. 2 Formen Yardımcı personel 4
Laborant Yardımcı personel Teknik Hes Yardımcı personel
Laborant Yrd Yardımcı personel Topoğraf Yardımcı personel 1
Topoğraf Yardımcı personel 1 Alet opratörü Yardımcı personel 1
Alet opratörü Yardımcı personel Nivocu Yardımcı personel
Nivocu Yardımcı personel Miracı Yardımcı personel 3
Miracı Yardımcı personel Senör Yardımcı personel
Senör Yardımcı personel Laborant Yardımcı personel