Türkiye’de İller ve Bölgeler İtibariyle Gelir, Nüfus, Banka Sayısı, Şube Sayısı, Toplam Krediler ve Toplam Mevduat “1990-1999”

1. Giriş
Bu çalışmada nüfus, milli gelir ve bankacılık sektörü verileri kullanılarak Türkiye genelinde illerin ve bölgelerin 1990-1999 dönemi İtibariyle ekonomik gelişmelerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Nüfus ve milli gelir verileri Devlet İstatistik Enstitüsü (DİE); bankacılık sektörüne ait kredi, mevduat, banka ve şube sayılarına ilişkin veriler ise Türkiye Bankalar Birliği kaynaklarından sağlanmıştır.
Veriler arasında daha sağlıklı karşılaştırma yapılabilmesi amacıyla bazı düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda, nüfus verileri ile daha doğru bir karşılaştırma yapılabilmesini teminen, toplam krediler rakamına Kıbrıs ve yabancı ülkelere açılan krediler ile il bazında dağılımı yapılamayan İller Bankası tarafından açılan krediler; toplam mevduat rakamına ise Kıbrıs ve yabancı ülkelerde toplanan mevduat miktarları dahil edilmemiştir. Kalkınma ve yatırım bankaları grubu statüleri gereği mevduat kabul etmemekle birlikte, bu grubun banka ve şube sayıları banka başına düşen mevduat, şube başına düşen mevduat gibi oranların hesaplamalarına dahil edilmiştir. Yıllık ortalama artış hızlarının hesaplanmasında ise geometrik ortalama yöntemi kullanılmıştır.
İl bazında yapılan analizlerde ise önemli bir kısıtı önceki dönemlerde ilçe olan kimi yerleşim bölgelerinin izleyen dönemlerde il olmalarının tam bir karşılaştırma yapılmasını zorlaştırması oluşturmaktadır. Bu tür bölgelerin ilçe oldukları dönemlere ait veriler mevcut olmakla birlikte, il bazında karşılaştırma yapılmasının amaçlanması ilçelere ait verilerin ait oldukları il verilerinin içinde izlenmesi gereğini getirmiştir. Örneğin, Osmaniye’nin 1990 ve 1995 yıllarına ait bankacılık sektörü verileri mevcut bulunmakla birlikte, bu yıllarda Osmaniye’nin Adana’nın bir ilçesi olması nedeniyle Osmaniye’ye ait bu veriler Adana dahilinde izlenmiş, ve ilgili tabloların 1990 ve 1995 yıllarına ilişkin bölümlerinde Osmaniye’ye ilişkin bankacılık verileri ‘sıfır’ olarak gösterilmiştir. Dolayısıyla, il olmanın bankacılık sektörüne etkileri analiz edilememiştir. Benzer biçimde illerin doğurganlığı, yani önceki dönemde bir parçaları olan ilçelerin izleyen dönemlerde kendilerinden ayrılarak il olmaları doğurgan illerin de verilerini etkilemiştir. Bununla birlikte, doğurganlığın bankacılık sektörüne etkileri çalışmada incelenmiştir. Aynı örnekten hareketle, Adana nüfusunun yaklaşık dörtte birini oluşturan Osmaniye ilçesinin 1999 yılında il olması Adana nüfusu üzerinde azaltıcı etki yaratmıştır.
Yukarıda sayılanlara ek olarak, incelenen dönemin yüksek enflasyon dönemi olduğu dikkate alınarak verilerin reel bazda incelenmesinin daha anlamlı olacağı düşünülmüş; ve endeks olarak dolar kuru alınmıştır. Ancak TL cinsinden verilerin veri kaynaklarında farklı kurlardan dolara çevrilmiş olmasına bu verilerin yayımlanmış resmi veriler olduğu gözönünde bulundurularak müdahale edilmemiştir. Benzer biçimde kredi/milli gelir, mevduat/milli gelir gibi bazı oranların yorumlanmasında kredinin açıldığı il tarafından gelire dönüştürüldüğü, mevduatın faiz kazandığı il sınırları içinde harcandığı gibi varsayımlarda bulunulmuştur. Ayrıca, herhangi bir ilde veya bölgede kişi başı milli gelirin artması o ilde yaşayan herkesin gelirinin arttığı anlamına gelmemektedir. İllerin, bölgelerin kendi içlerindeki gelir dağılımının durumu çalışma sınırlarına dahil edilmeyen konular arasındadır.
Tüm bu kısıtlara karşın, çalışmanın 1990-1999 dönemi İtibariyle Türkiye’nin ülke genelinde, bölge ve il bazında ekonomik gelişmesi hakkında genel bir fikir vermesi ve ileride yapılabilecek daha kapsamlı çalışmalara altyapı oluşturması bakımından yararlı olacağına inanılmaktadır.
Çalışmanın son haline getirilmesindeki değerli katkılarından dolayı Türkiye Bankalar Birliği Genel Sekreteri Sayın Dr. Ekrem Keskin’e ve Sayın Melike Alparslan’a teşekkürlerimi sunarım.

2. Genel Değerlendirme
Türkiye’de 1990-1999 döneminde hızlı bir illeşme süreci gerçekleşmiş ve 1990 yılında 71 olan il sayısı Ardahan, Bartın, Batman, Iğdır, Karabük, Kilis, Osmaniye, Şırnak ve Yalova ilçelerinin il olmalarıyla 1999 yılında 80’e yükselmiştir. İlleşme süreci gözlenen bölgelerden Marmara Bölgesi’nde il sayısı 1 adet artarken, diğer bölgelerde bu sayı 2 olmuştur. 1999 yıl sonu İtibariyle en fazla il 12 adet ile Karadeniz Bölgesi’nde bulunurken, en az il içeren bölgeler 7 il ile Kuzeydoğu, Ortadoğu, ve Ortagüney Bölgeleridir. Kars, Siirt ve Zonguldak illeri ikişer adet ilçelerinin il olmalarıyla en doğurgan il olmuşlardır.
Türkiye’de 1990 yılı sonunda 149.2 milyar dolar olan milli gelir büyüklüğü dolar bazında yüzde 22.8 oranında artarak 1999 yılı sonunda 183.2 milyar dolara ulaşmıştır. Marmara Bölgesi’nin gelir büyüklüğü 12.3 milyar dolar artarak 61.9 milyar dolara ulaşmıştır. Bu bölge yüzde 33.8 ile milli gelir içinde en yüksek orana sahip bölgedir. Kuzeydoğu Bölgesi ise 3.5 milyar dolarlık gelir ile en düşük milli gelir büyüklüğüne sahip bölgedir. İl bazında ise İstanbul 40 milyar dolar ve yüzde 21.9’luk oran ile en yüksek milli gelir oranına sahip iken, Bayburt 127 milyon dolar ve yüzde 0.1’lik oran ile en düşük milli gelir oranına sahip il olmuştur.
İncelenen dönemde Türkiye nüfusu yıllık ortalama yüzde 8.1 oranında artış hızı kaydederek 56.2 milyondan 64.3 milyona yükselmiştir. En kalabalık bölge 15.2 milyon kişi ile Marmara Bölgesi olmuştur. Bu bölge aynı zamanda yüzde 30.9 oranında nüfus artış hızıyla en hızlı nüfus artış hızına sahip bölge olarak da dikkat çekmektedir. Karadeniz ve Kuzeydoğu bölgeleri incelenen dönemde nüfusun azaldığı bölgeler olarak göze çarpmaktadır. Toplam nüfusun yüzde 15’ini oluşturan 9.7 milyon kişi ile İstanbul en kalabalık ildir. Tunceli ise 8 bin kişilik nüfusu ile (toplam nüfusun yüzde 0,1’i) en düşük nüfus yoğunluğuna sahip ildir.
Türkiye’de incelenen dönem İtibariyle yıllık ortalama yüzde 3.5 artış hızıyla 1999 yılı sonunda 34.9 milyar dolara ulaşan toplam kredi hacminin 16.5 milyar dolarlık bölümü Marmara Bölgesi’nde tahsis edilmiştir. İl bazında kredi hacminin en yoğun olduğu il 14.1 milyar dolar ve yüzde 40.5’lik oran ile İstanbul olmuştur. Diğer göstergelerde pek göze çarpmamakla birlikte Giresun ili incelenen dönem İtibariyle kredi hacmi büyüklüğü sıralamasında her sene ilk altıda yer almıştır. En düşük kredi hacmine sahip iki bölge ise sırasıyla Kuzeydoğu ve Güneydoğu bölgeleridir.
Türkiye genelinde ihtisas kredileri hacmi 7.4 milyar dolardan 6.2 milyar dolara gerilerken, ihtisasdışı krediler hacmi 18.1 milyar dolardan 28.7 milyar dolara yükselmiştir. İhtisasdışı kredilerin toplam krediler içindeki payı yüzde 82.3’e ulaşmıştır. En yoğun ihtisas kredileri hacmine sahip bölge 1.4 milyar dolar ile Ortakuzey Bölgesi, en yoğun ihtisasdışı krediler hacmine sahip bölge ise 15.5 milyar dolar ile Marmara Bölgesi olmuştur. İl bazında ise en yoğun ihtisas kredileri hacmine sahip il 1 milyar dolar ile Ankara, en yoğun ihtisasdışı krediler hacmine sahip il ise 13.7 milyar dolar ile İstanbul olarak gerçekleşmiştir.
1990 yılı sonunda 31.7 milyar dolar olan toplam mevduat hacmi yıllık ortalama yüzde 11 oranında artarak 1999 yılı sonunda 82 milyar dolara ulaşmıştır. Kredi hacminde olduğu gibi mevduat hacminde de Marmara Bölgesi ve İstanbul büyüklük bakımından ilk sırada yer almıştır.
İstanbul, TL ve YP cinsinden mevduat hacmi büyüklüğü sıralamasında da ilk sırada yer almıştır. İstanbul’da, 1999 yılı sonunda TL mevduat ve YP mevduat hacmi sırasıyla 20 milyar dolara ve 16.6 milyar dolara ulaşmıştır. Türkiye genelinde YP cinsinden mevduat hacmi TL cinsinden mevduat hacmine göre daha hızlı bir artış kaydetmesine rağmen, büyüklük bakımından TL mevduatın gerisinde kalmıştır. TL mevduatın toplam mevduat içindeki payı yüzde 76.8’den 58.4’e gerilerken, YP mevduatın payı yüzde 23.2’den yüzde 41.6’ya yükselmiştir. TL mevduat payının en yüksek olduğu bölge yüzde 69.2 ile Ortakuzey Bölgesi, YP mevduat payının en yüksek olduğu bölge ise yüzde 61.2 ile Ortagüney Bölgesi’dir. İl bazında ise toplam mevduat içinde TL mevduat payı yüzde 56.2 ile Giresun’da ve YP mevduat payı yüzde 43 ile Antalya’da en yüksektir.
Mevduat hacmindeki artış hızının her bölgede pozitif olması ve kredi artış hızının oldukça üzerinde gerçekleşmesi sonucunda, Türkiye genelinde kredi/mevduat oranı 1990 yılına göre 38.1 puan azalarak 1999 yılı sonunda yüzde 42.5’e gerilemiştir. Her bölgede gerileme kaydedilmekle birlikte en hızlı gerileme –103.9 puan ile Akdeniz Bölgesi’nde gözlenmiştir. Bu bölgenin kredi/mevduat oranı incelenen dönem İtibariyle yüzde 152.3’ten yüzde 48.4’e gerilemiştir. 1999 yılı İtibariyle kredi/mevduat oranının en yüksek olduğu bölge yüzde 56.3 ile Karadeniz Bölgesi, en düşük olduğu bölge ise yüzde 28 ile Ortagüney Bölgesi olmuştur. İl bazında ise Bayburt, Mardin ve Kars dışında kalan tüm illerde gerileme gözlemiştir.
Kredi ve mevduat hacmindeki büyümeye paralel olarak Türkiye genelinde banka sayısı 66’dan 81’e, şube sayısı ise 6,540’dan 7,642’ye yükselmiştir. 1999 yıl sonu İtibariyle Türkiye’de faaliyet gösteren 81 bankadan merkezi Ankara’da -Orta Kuzey Bölgesi- olan İller Bankası dışında kalan tüm bankaların en az bir şubesi İstanbul’da -Marmara Bölgesi’nde- bulunmaktadır. İncelenen dönem İtibariyle Güneydoğu Bölgesi’nde banka sayısı 14’den 26’ya yükselerek en hızlı artışın gerçekleştiği bölge olmuştur. İl bazında ise banka sayısı 13’ten 24’e yükselen Şanlıurfa oransal olarak, banka sayısı 54’ten 80’e yükselen İstanbul ise sayısal olarak en fazla yükselişin olduğu illerdir. Şube sayısı 1,853’ten 2,774’e yükselen Marmara Bölgesi en hızlı ve en yüksek oranda şubeleşmenin gerçekleştiği bölge olmuştur. İstanbul incelenen dönem İtibariyle en hızlı şubeleşen il olmuş ve 2,145 şube ile payını yüzde 28.1’e çıkarmıştır.
Bölgelere ve illere göre yoğunlaşma oranları 1990-1999 dönemi İtibariyle seçilmiş göstergeler bazında genelde artmıştır. Milli gelir oranı ise en yoğun ilk iki bölge ve ilk dört bölge için yarımşar puan azalarak sırasıyla yüzde 50.3’e ve yüzde 77.0’a gerilemiştir. İlk beş ilin toplam gelirinin milli gelir içindeki yüzde 45’lik oranı milli gelirin yaklaşık olarak yarısını ifade etmesi bakımından dikkat çekicidir. İl bazında mevduat ve kredi paylarında ise oldukça yüksek bir yoğunlaşma mevcuttur. Nitekim, 1999 yılı İtibariyle ilk beş ilin mevduat yoğunlaşması yüzde 74, kredi yoğunlaşması ise yüzde 76 olarak gerçekleşmiştir. İlk on il için ise yoğunlaşma oranları sırasıyla yüzde 80 ve yüzde 85 olmuştur. Göstergelerin bir çoğunda ilk sırada yer alan İstanbul’un sahip olduğu büyüklük ile sıralamada kendisinden sonra gelen pekçok ilin toplamını aşması İstanbul’un yoğunlaşma derecesini göstermesi bakımından önemlidir. Aynı şekilde, yoğunluğu en yüksek olan ilk beş ilin kendi aralarında kimi zaman üç kata varan ciddi farklılıklar olması dikkat çekmektedir.
İncelenen dönem İtibariyle Türkiye genelinde kişi başına düşen milli gelir, 193 dolar artarak 2,847 dolara yükselmiştir. Marmara Bölgesi kişi başına düşen milli gelirin incelenen dönem İtibariyle gerilediği tek bölge olmuştur. Kişi başına düşen milli geliri 201 dolar düşerek 4,075 dolara gerilemesine rağmen Marmara Bölgesi geliri en yüksek bölge olma özelliğini sürdürmüştür. Geliri artan, nüfusu azalan Kuzeydoğu ve Karadeniz Bölgeleri ise kişi başına düşen milli gelirin sırasıyla yüzde 34.6 ve yüzde 30.9 ile en hızlı arttığı bölgeler olmuşlardır. Güneydoğu Bölgesi ise kişi başına düşen 1,243 dolar milli gelir ile en alt sırada yer almıştır. İl bazında ise Kocaeli 6,236 dolar ile ilk sırada yer almıştır. Nüfusu artan, geliri azalan Adıyaman ise kişi başı milli gelirin yüzde 50 azalarak en fazla gerilediği il olmuştur.
Türkiye genelinde kişi başına düşen kredi miktarı, 1990 yılına göre yüzde 19.4 oranında artarak 454 dolardan 542 dolara yükselmiştir. Marmara Bölgesi miktarın incelenen dönemde yıllık ortalama yüzde 3.1 ile en hızlı arttığı bölge olmuştur. Bu bölgede kişi başına 1,089 dolar kredi düşmektedir. Akdeniz Bölgesi kişi başına düşen kredi miktarının yıllık ortalama yüzde -2.8 ile en hızlı azaldığı bölge olurken, Güneydoğu Bölgesi kişi başına düşen 42 dolar kredi ile en alt sırada yer almıştır. İl bazında ise Giresun kişi başına düşen 2,351 dolar ile ilk sıradadır.
İncelenen dönemde kişi başına düşen mevduata göre Türkiye ortalaması 563 dolardan 1,273 dolara yükselmiştir. Artış hızı her bölgede pozitif değerler almakla birlikte, en hızlı artış oranı yıllık ortalama yüzde 10.4 ile Akdeniz Bölgesi’nde kaydedilmiştir. Kişi başına düşen mevduatın en yüksek olduğu bölge 2,746 dolar ile Marmara Bölgesi, en düşük olduğu bölge ise 108 dolar ile Güneydoğu Bölgesi olmuştur. İl bazında ise kişi başına düşen mevduatın en yüksek olduğu il 3,960 dolar ile Ankara’dır.
Türkiye genelinde banka başına düşen kredi ve mevduat oranlarında artış, banka başına düşen şube ve kişi sayılarında ise gerileme kaydedilmiştir.
Banka başına düşen kredi miktarında Türkiye ortalaması incelenen dönemde yıllık ortalama yüzde 1.2 oranında artarak 430.6 milyon dolara ulaşırken, pek çok bölgede bu miktarın incelenen dönem İtibariyle gerilediği gözlenmiştir. Banka başına düşen kredi miktarının en yüksek olduğu bölge 206.6 milyon dolar ile Marmara Bölgesi, en düşük olduğu bölge ise 10.4 milyon dolar ile Güneydoğu Bölgesi’dir. Marmara Bölgesi Türkiye ortalamasının üzerinde artış hızı gösteren tek bölge olmuştur. İl bazında ise İstanbul banka başına düşen 176.5 milyon dolar kredi ile ilk sıradadır.
Banka başına düşen mevduat miktarına göre Türkiye ortalaması yıllık ortalama yüzde 8.6 oranında artış göstererek 1 milyar dolara yükselmiştir. Yüzde 8.6 oranında yıllık ortalama artış hızıyla en yüksek artışın gerçekleştiği bölge olan Marmara Bölgesi aynı zamanda banka başına düşen 521.3 milyon dolar mevduat ile en yüksek miktarın olduğu bölgedir. Güneydoğu Bölgesi’nde ise banka başına 26.8 milyon dolar mevduat düşmektedir. İl bazında ise banka başına düşen mevduat miktarının en yüksek olduğu il 458 milyon dolar ile İstanbul’dur.
İncelenen dönemde; Türkiye genelinde banka sayısının şube sayısından daha hızlı artması sonucunda banka başına düşen şube sayısı yaklaşık 5 adet düşerek 1999 yılı sonunda 94’e gerilemiştir. Hemen her bölgede gerileme görülmekle birlikte, banka başına düşen şube sayısının 13 adet azalarak 18’e gerilediği Karadeniz Bölgesi en hızlı gerilemenin olduğu bölge olmuştur Marmara Bölgesi’nde ise banka başına düşen şube sayısı yaklaşık 35 ile aynı kalmıştır. İl bazında ise İstanbul banka başına düşen 26 şube ile ilk sıradadır.
Türkiye genelinde banka başına düşen kişi sayısı incelenen dönemde yaklaşık 57 bin kişi azalarak 1999 yılı sonunda 794,394 kişiye gerilemiştir. Her bölgede azalma görülmekle birlikte, Güneydoğu Bölgesi banka başına düşen kişi sayısının 246,815 ile en fazla olduğu bölge olmuştur. İl bazında ise İstanbul banka başına düşen kişi sayısı yüzde 9.9 oranında azalmasına karşın 121,020 kişi ile ilk sıradadır.
Banka göstergeleri ile benzer biçimde, incelenen dönem İtibariyle Türkiye genelinde şube başına düşen kredi ve mevduat oranlarında artış, şube başına düşen kişi sayısında ise azalma gözlenmiştir.
Şube başına düşen kredi miktarında Türkiye ortalaması yaklaşık 700 bin dolar artarak 1999 yılı sonunda 4.6 milyon dolar olmuştur. Miktarın en yüksek olduğu bölge 8.1 milyon dolar ile Ortakuzey Bölgesi, en düşük olduğu bölge ise 1.1 milyon dolar ile Güneydoğu Bölgesi’dir. Miktarın azaldığı tek bölge dönemsel yüzde -24.4 azalma oranı ile Akdeniz Bölgesi olmuştur. İl bazında ise diğer pek çok kredi göstergesinde olduğu gibi Giresun ilk sırada yer almıştır. Giresun’da şube başına düşen kredi miktarı 23 milyon dolardır.
Türkiye genelinde şube başına düşen mevduat miktarı yıllık ortalama yüzde 9.2 oranında artış hızıyla 1999 yılı sonunda 10.7 milyon dolara ulaşmıştır. Miktarın en hızlı arttığı bölge yıllık ortalama yüzde 10.1 artış hızıyla Akdeniz Bölgesi olmuştur. Ortakuzey Bölgesi yıllık ortalama yüzde 7.1 artış hızıyla en düşük artış hızına sahip bölge olmakla birlikte 16 milyon dolar ile en yüksek miktarın gerçekleştiği bölge olmuştur. Kırıkkale dışındaki her ilde artış gözlenmiştir. Miktarın en yüksek olduğu il 23 milyon dolar ile Ankara’dır.
1999 yılı sonu itibariyle şube başına düşen kişi sayısı Türkiye’de ortalama olarak 8,420 kişidir. Bu sayı 1990 yılına göre 174 kişilik bir azalmaya işaret etmektedir. Üç büyük ilin bulunduğu Ege, Ortakuzey ve Marmara Bölgesi’nde şube başına düşen kişi sayısı Türkiye ortalamasının altında kalmıştır. Şube başına düşen en fazla kişi 25,566 ile Güneydoğu Bölgesi’nde bulunurken, Marmara Bölgesi 5,474 ile şube başına düşen kişi sayısının en düşük olduğu bölgedir. Hem büyüklük, hem de değişim hızı bakımından Adıyaman en üst sıralarda, Tunceli ise en alt sıralarda yer almıştır. Şube başına düşen kişi sayısı Adıyaman’da 32,682 Tunceli’de 4,514’tür.
İncelenen dönem İtibariyle, kredi/milli gelir ile mevduat/milli gelir oranlarında artış kaydedilmiştir. Kredi/milli gelir oranı 1.9 puan artarak yüzde 19’a, mevduat/milli gelir oranı ise 23.5 puan artarak yüzde 44.7’ye yükselmiştir. Her iki oran büyüklüğü bakımından da Ortakuzey Bölgesi sırasıyla yüzde 33.9 ve yüzde 66.9 ile birinci sırada yer alırken, Güneydoğu Bölgesi ise sırasıyla yüzde 3.4 ve yüzde 8.7 ile en alt sırada yer almıştır. Kredi/milli gelir oranının en yüksek olduğu il yüzde 97.6 ile Giresun, mevduat/milli gelir oranının en yüksek olduğu il ise yüzde 103.4 ile Ankara’dır.
Türkiye genelinde TL cinsinden ve YP cinsinden mevduatın milli gelire oranı incelenen dönemde artış göstererek sırasıyla 9.8 ve 13.7 puan artarak yüzde 26.1’e ve yüzde 18.6’ya yükselmiştir. Her iki oranın da en yüksek olduğu bölge Marmara Bölgesi olmuştur. Bu bölgede TL mevduatın milli gelire oranı yüzde 16.4, YP mevduatın milli gelire oranı ise yüzde 30.3 olarak gerçekleşmiştir. Her iki oran büyüklüğünde Ankara ve İstanbul en üst sıralarda yer alırken, Siirt ise en alt sıralarda yer almıştır. TL mevduatın milli gelire oranının en yüksek olduğu il yüzde 74.5 ile Ankara, YP mevduatın milli gelire oranının en yüksek olduğu il ise yüzde 41.6 ile İstanbul’dur.

3. Bölgesel Analiz
3.1. Temel Büyüklükler İtibariyle Bölgeler
3.1.1. Bölgeler ve Kapsadıkları İller
Türkiye’de 1990-1999 döneminde hızlı bir illeşme süreci gözlenmiş ve 1990 yılında 71 olan il sayısı Ardahan, Bartın, Batman, Iğdır, Karabük, Kilis, Osmaniye, Şırnak ve Yalova ilçelerinin il olmalarıyla 1999 yılında 80’e yükselmiştir.
Dokuz coğrafi bölgeye tasnif edilerek incelenen Türkiye illerine ve bölgelerine aşağıda yer verilmiştir. Bu tasnife göre en fazla şehir 12 adet ile Karadeniz Bölgesi’nde bulunurken, en az şehir içeren bölgeler 7 şehir ile Kuzeydoğu, Ortadoğu, ve Ortagüney Bölgeleridir. İlleşme süreci gözlenen bölgelerden Marmara Bölgesi’nde il sayısı 1 adet artarken, diğer bölgelerde bu sayı 2 olmuştur. Akdeniz Bölgesi’nde Kilis ve Osmaniye, Güneydoğu Bölgesi’nde Batman ve Şırnak, Karadeniz Bölgesi’nde Bartın ve Karabük, Kuzeydoğu Bölgesi’nde Ardahan ve Iğdır, Marmara Bölgesi’nde ise Yalova incelenen dönemde il olan ilçelerdir.

Bölgeler ve 1999 Yılı İtibariyle Kapsadıkları İller

Akdeniz Ege Güneydoğu Karadeniz Kuzeydoğu Marmara Ortadoğu Ortagüney Ortakuzey
Adana Aydın Batman Bartın Ağrı Bursa Adıyaman Afyon Ankara
Antalya Balıkesir Bingöl Bayburt Ardahan Edirne Amasya Aksaray Bilecik
Gaziantep Burdur Bitlis Giresun Artvin İstanbul Elazığ Karaman Bolu
Hatay Çanakkale Diyarbakır Gümüşhane Erzincan Kırklareli Malatya Kayseri Çankırı
İçel Denizli Hakkari Karabük Erzurum Kocaeli Sivas Konya Çorum
K.Maraş Isparta Mardin Kastamonu Iğdır Sakarya Tokat Nevşehir Eskişehir
Kilis İzmir Muş Ordu Kars Tekirdağ Tunceli Niğde Kırıkkale
Osmaniye Manisa Siirt Rize Yalova Kırşehir
Muğla Ş.Urfa Samsun Kütahya
Şırnak Sinop Uşak
Van Trabzon Yozgat
Zonguldak

3.1.2. Milli Gelir
Türkiye’de 1990 yılı sonunda 149.2 milyar dolar olan milli gelir büyüklüğü dolar bazında yüzde 22.8 oranında artarak 1999 yılı sonunda 183.2 milyar dolara ulaşmıştır. Yıllık ortalama artış hızı yüzde 2.3 olarak gerçekleşmiştir.
1999 yılı İtibariyle milli gelirin bölgeler İtibariyle dağılımı incelendiğinde Marmara Bölgesi’nin yüzde 33.8 ile en büyük paya sahip olduğu, bu bölgeyi yüzde 16.5 ile Ege Bölgesi’nin izlediği görülmektedir. Bu iki bölgenin geliri sırasıyla 61.9 ve 30.3 milyar dolar olmuştur. Kuzeydoğu Bölgesi ise 3.5 milyar dolarlık gelir ile milli gelirden en düşük payı alan bölge olmuştur. İncelenen dönem İtibariyle bölgelerde istikrarlı bir büyüme eğilimi görülmektedir. Bununla birlikte Ege, Ortadoğu ve Ortakuzey bölgelerindeki büyüme hızı Türkiye ortalamasının altında kalmıştır. Dolar bazında en hızlı büyüme yüzde 33.5 ile Güneydoğu Bölgesi’nde, en düşük büyüme yüzde 13.3 ile Ortadoğu Bölgesi’nde gerçekleşmiştir.
1990 ve 1999 yılındaki sıralamalar incelendiğinde ise Güneydoğu Bölgesi ve Ortadoğu Bölgesi’nin yerdeğiştirmeleri dışında bir değişikliğin olmadığı görülmektedir. Nitekim, 1990 yılında sekizinci sırada bulunan Güneydoğu Bölgesi 1999 yılında yedinci sıraya yükselmiştir.
Sonuç olarak, milli gelir büyüklüğü bakımından 1999 yılında 1990 yılına benzer bir tablo ortaya çıkmakla birlikte, 1990 yılında ikinci en yüksek pay sahibi olan Ege Bölgesi ile üçüncü en yüksek paya sahip olan Ortakuzey Bölgesi’nin büyüme hızı bakımından Türkiye ortalamasının altında bir performans sergiledikleri, Güneydoğu Bölgesi’nin ise en hızlı büyüme artışını göstererek sıralamada bir basamak yükseldiği görülmektedir.

Bölgelere Göre Milli Gelir (Milyar Dolar)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 18.9 22.2 23.4 12.6 13.2 12.7 2.4 23.8
Ege 26.2 28.8 30.3 17.5 17.2 16.5 1.6 15.7
Güneydoğu 6.0 7.1 8.0 4.0 4.2 4.4 3.3 33.5
Karadeniz 9.7 10.1 12.1 6.5 6.0 6.6 2.5 25.1
Kuzeydoğu 2.7 2.9 3.5 1.8 1.7 1.9 3.0 30.0
Marmara 49.6 56.8 61.9 33.2 33.8 33.8 2.5 24.8
Ortadoğu 6.3 6.3 7.2 4.2 3.7 3.9 1.4 13.3
Ortagüney 8.9 9.4 11.3 6.0 5.6 6.2 2.7 26.8
Ortakuzey 21.0 24.4 25.6 14.1 14.5 14.0 2.3 22.3
Türkiye Top. 149.2 168.1 183.2 100.0 100.0 100.0 2.3 22.8

3.1.3. Nüfus
Türkiye genelinde nüfus incelenen dönemde yüzde 14.5 oranında artarak 1999 yılı sonunda 64.3 milyona ulaşmıştır. Yıllık ortalama nüfus artış hızı yüzde 1.5 olarak gerçekleşmiştir.
Bölge bazında, en kalabalık bölge 15.2 milyon kişi ile Marmara Bölgesi (toplam nüfusun yüzde 23.6’sı) olmuştur. 1990 yılı verileri İtibariyle de en kalabalık bölge olan Marmara Bölgesi yüzde 30.9’luk nüfus artış hızıyla en hızlı nüfus artış hızına sahip bölge olarak en kalabalık bölge olma özelliğini korumuştur. İkinci sırada yer alan Ege Bölgesi ise yüzde 12.9 oranında büyüme hızıyla Türkiye ortalamasının altında kalmıştır.
Karadeniz ve Kuzeydoğu bölgeleri incelenen dönemde nüfusun azaldığı bölgeler olarak göze çarpmaktadır. Bu bölgelerden Kuzeydoğu Bölgesi toplam nüfusun yüzde 3.7’sini oluşturan 2.4 milyon kişi ile en düşük nüfus yoğunluğuna sahip bölge olmuştur.
1990 yılında nüfus büyüklüğü bakımından dördüncü sırada olan Akdeniz Bölgesi ve altıncı sırada olan Güneydoğu Bölgesi 1999 yılında Türkiye ortalamasının üzerinde bir artış hızı sergileyerek sıralamada bir basamak atlamışlar ve sırasıyla üçüncü ve beşinci sıraya yükselmişlerdir.
Bölgelere Göre Nüfus (Milyon Kişi)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 7.4 8.4 8.8 13.2 13.7 13.7 1.4 19.0
Ege 8.0 8.9 9.0 14.3 14.4 14.1 1.0 12.9
Güneydoğu 5.2 6.0 6.4 9.3 9.7 10.0 1.2 22.6
Karadeniz 5.7 5.6 5.4 10.1 9.1 8.4 -0.3 -4.4
Kuzeydoğu 2.5 2.3 2.4 4.4 3.8 3.7 -0.1 -3.4
Marmara 11.6 13.8 15.2 20.6 22.4 23.6 3.6 30.9
Ortadoğu 3.7 3.8 3.9 6.6 6.1 6.0 0.2 4.9
Ortagüney 4.5 5.0 5.0 8.1 8.0 7.7 0.4 8.5
Ortakuzey 7.5 8.0 8.2 13.4 12.8 12.7 0.7 9.1
Türkiye Top. 56.2 61.7 64.3 100.0 100.0 100.0 8.1 14.5

3.1.4. Toplam Krediler
İncelenen dönem İtibariyle Türkiye’de toplam kredi hacmi yıllık ortalama yüzde 3.5 artış hızıyla 34.9 milyar dolara ulaşmıştır. Dönemsel artış oranı yüzde 36.7 olarak gerçekleşmiştir.
Marmara Bölgesi yüzde 6.2 ile Türkiye genelinin üzerinde artış hızı gerçekleştiren tek bölge olmuştur. Toplam kredi hacminin en yüksek olduğu iki bölge sırasıyla 16.5 milyar dolar ile Marmara ve 8.7 milyar dolar ile Ortakuzey Bölgeleridir. Bununla birlikte Marmara Bölgesi’nin payı 9.7 puan artarken, Ortakuzey Bölgesi’nin payı 0.8 puan azalmıştır. En düşük kredi hacmine sahip iki bölge ise sırasıyla Kuzeydoğu ve Güneydoğu bölgeleri olmuştur.
Bölgelere Göre Toplam Krediler (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 2,946 2,484 2,706 11.5 9.6 7.8 -0.9 -8.1
Ege 3,170 3,301 3,551 12.4 12.7 10.2 1.3 12.0
Güneydoğu 211 145 270 0.8 0.6 0.8 2.8 28.0
Karadeniz 1,726 1,201 1,746 6.8 4.6 5.0 0.1 1.2
Kuzeydoğu 201 159 246 0.8 0.6 0.7 2.3 22.4
Marmara 9,618 11,199 16,529 37.7 43.1 47.4 6.2 71.9
Ortadoğu 371 263 449 1.5 1.0 1.3 2.1 21.0
Ortagüney 691 478 677 2.7 1.8 1.9 -0.2 -2.0
Ortakuzey 6,582 6,745 8,702 25.8 26.0 25.0 3.2 32.2
Türkiye Top. 25,516 25,975 34,876 100.0 100.0 100.0 3.5 36.7

İncelenen dönem İtibariyle sadece Akdeniz ve Ortagüney bölgeleri kredi hacminde bir gerileme görülmektedir. Bunun nedeni, sonraki iki bölümde görüleceği üzere, bu bölgelerdeki ihtisas kredileri artış hızının negatif olması ve ihtisasdışı kredilerdeki artış hızının bunu karşılayamamasıdır.

3.1.5. İhtisas Kredileri
İncelenen dönemde Türkiye’de ihtisas kredileri, toplam kredilerle ters yönlü bir gelişme göstermiş ve yıllık ortalama yüzde 2 oranında gerileyerek 6.2 milyar dolara gerilemiştir. Dönemsel azalış oranı yüzde 16.9 olmuştur.
Türkiye geneli ile paralelellik içinde dokuz bölgenin beşinde gerileme gözlenirken, artış kaydedilen bölgeler sırasıyla Ortakuzey, Kuzeydoğu, Güneydoğu ve Ortadoğu bölgeleri olmuştur. 1990 ve 1999 yılındaki sıralamalar incelendiğinde önemli değişiklikler olmuştur. 1990 yılında beşinci sırada bulunan Ortakuzey Bölgesi dört basamak birden atlayarak ilk sıraya yerleşmiştir. Yüzde 6.3 ile en yüksek yıllık ortalama artış hızının gerçekleştiği Ortakuzey Bölgesi aynı zamanda yüzde 23.4 pay ile en yoğun ihtisas kredileri hacmine sahip bölge olarak dikkati çekmektedir. 1990 yılında en yoğun ihtisas kredileri hacmine sahip ilk üç bölge olan Marmara, Akdeniz ve Ege bölgelerinin payları ise 1999 yılında azalmıştır. Güneydoğu ve Kuzeydoğu bölgeleri ise toplam kredilerde olduğu gibi ihtisas kredilerinde de en düşük hacme sahip bölgeler olmuştur.

Bölgelere Göre İhtisas Kredileri (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 1,587 1,388 808 21.4 18.9 13.1 -7.2 -49.1
Ege 1,329 1,308 969 17.9 17.8 15.7 -3.4 -27.1
Güneydoğu 146 114 172 2.0 1.5 2.8 1.8 17.8
Karadeniz 1,097 806 987 14.8 10.9 16.0 -1.2 -10.0
Kuzeydoğu 144 119 186 1.9 1.6 3.0 2.9 29.2
Marmara 1,637 1,028 1,006 22.1 14.0 16.3 -5.3 -38.5
Ortadoğu 260 207 293 3.5 2.8 4.7 1.3 12.7
Ortagüney 384 273 304 5.2 3.7 4.9 -2.6 -20.8
Ortakuzey 837 2,120 1,445 11.3 28.8 23.4 6.3 72.6
Türkiye Top. 7,421 7,363 6,170 100.0 100.0 100.0 -2.0 -16.9

3.1.6. İhtisasdışı Krediler
Türkiye’de ihtisasdışı krediler incelenen dönem itibariyle yıllık ortalama yüzde 5.3 oranında artarak 28.7 milyar dolara ulaşmıştır. Dönemsel artış oranı yüzde 58.6 olarak gerçekleşmiştir.
Kredi dağılımı açısından incelendiğinde, Marmara Bölgesi dışında kalan bölgelerin ihtisasdışı kredi hacmi içindeki paylarının azaldığı gözlenmektedir. Marmara Bölgesi’nin ihtisasdışı krediler içindeki payı 10 puan artarak yüzde 54.1’e yükselmiştir. Bununla birlikte Marmara Bölgesi’nin ihtisas kredileri içindeki payının 5.8 puan azalarak yüzde 16.3’e gerilemesi Marmara Bölgesi’nin toplam krediler payının artmasının nedeninin ihtisasdışı kredilerdeki artıştan kaynaklandığını göstermektedir. 1990 yılı İtibariyle en yüksek ihtisasdışı krediler payına sahip ilk dört bölgeden sadece Karadeniz Bölgesi’nin payının 1999 yılında arttığı görülmektedir. Karadeniz Bölgesi 1999 yılındaki yüzde 16.0 pay ile ikinci sıraya yükselmiştir.
Kuzeydoğu ve Güneydoğu bölgeleri ise toplam kredilerde ve ihtisas kredilerinde olduğu gibi ihtisasdışı kredilerde de sırasıyla yüzde 0.2 ve yüzde 0.3 ile en düşük yoğunluğa sahip bölgeler olmuşlardır.
Bölgelere Göre İhtisasdışı Krediler (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 1,359 1,096 1,898 7.5 5.9 6.6 3.8 39.7
Ege 1,841 1,993 2,582 10.2 10.7 9.0 3.8 40.2
Güneydoğu 65 31 98 0.4 0.2 0.3 4.7 50.8
Karadeniz 629 395 759 3.5 2.1 2.6 2.1 20.7
Kuzeydoğu 557 40 60 0.3 0.2 0.2 0.6 5.3
Marmara 7,981 10,171 15,523 44.1 54.6 54.1 7.7 94.5
Ortadoğu 111 56 156 0.6 0.3 0.5 3.9 40.5
Ortagüney 307 205 373 1.7 1.1 1.3 2.2 21.5
Ortakuzey 5,745 4,625 7,257 31.7 24.8 25.3 2.6 26.3
Türkiye Top. 18,095 18,612 28,706 100.0 100.0 100.0 5.3 58.6

3.1.7. Toplam Mevduat
Türkiye’de 1990 yılı sonunda 31.7 milyar dolar olan toplam mevduat hacmi yıllık ortalama yüzde 11.1 oranında artarak 1999 yılı sonunda 82 milyar dolara ulaşmıştır. Dönemsel artış oranı yüzde 158.8 olarak gerçekleşmiştir.

Bölgelere Göre Toplam Mevduat (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 1,934 2,984 5,586 6.1 7.3 6.8 12.5 188.8
Ege 3,968 5,506 9,497 12.5 13.4 11.6 10.2 139.3
Güneydoğu 331 348 696 1.0 0.8 0.8 8.6 110.3
Karadeniz 1,485 1,953 3,103 4.7 4.8 3.8 8.5 109.0
Kuzeydoğu 300 407 544 0.9 1.0 0.7 6.8 81.3
Marmara 13,405 18,318 41,704 42.3 44.6 50.9 13.4 211.1
Ortadoğu 629 827 1,239 2.0 2.0 1.5 7.8 97.0
Ortagüney 1,215 1,803 2,415 3.8 4.4 2.9 7.9 98.8
Ortakuzey 8,399 8,956 17,159 26.5 21.8 20.9 8.3 104.3
Türkiye Top. 31,666 41,102 81,943 100.0 100.0 100.0 11.1 158.8
Mevduat hacmindeki artış hızı her bölgede pozitif olmuş ve kredi artış hızının oldukça üzerinde gerçekleşmiştir. Mevduatın bölgeler İtibariyle dağılımı incelendiğinde Marmara Bölgesi’nin 1990 yılında yüzde 42.3 ile bölgeler arasında en yüksek olan payını, 1999 yılında 8.6 puan artırarak yüzde 50.9’a (41.7 milyar dolar) yükselttiği gözlenmektedir. Dönemsel artış oranında en yüksek artış hızı yüzde 211.1 ile yine Marmara Bölgesi’nde gerçekleşmiştir. Ortakuzey Bölgesi 17.2 milyar dolar ile hacim bakımından ikinci sırada bulunmasına karşın Marmara Bölgesi’nin yarısından daha az bir mevduat yoğunluğuna sahiptir. Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi ise 1990 yılında yüzde 0.9 ile bölgeler arasında en düşük olan payını, incelenen dönemde yüzde 81.3 ile en düşük artış hızını gerçekleştirerek 1999 yılında yüzde 0.7’ye (544 milyon dolar) düşürmüştür.

3.1.8. TL Mevduat
Türkiye genelinde TL cinsinden mevduat hacmi incelenen dönemde yıllık ortalama yüzde 7.8 oranında artarak 1999 yılı sonunda 47.9 milyar dolar olmuştur. 1995 yılı sonunda her bölgede gerileme veya artış hızında yavaşlama olmasına karşın dönemsel değişim ülke genelinde yüzde 96.8 olmuştur.
Marmara Bölgesi ve Ortakuzey Bölgesi toplam mevduatta olduğu gibi TL mevduat hacminde de ilk iki sırayı paylaşmışlardır. Her iki bölgenin TL mevduat hacmi sırasıyla 22.9 ve 11.8 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte, Marmara Bölgesi’nin Ortakuzey Bölgesi’nin yaklaşık iki katı büyüklüğünde TL mevduat hacmine sahip olması dikkat çekmektedir. Nitekim her iki bölgenin 1999 yılı payları sırasıyla yüzde 47.9 ve yüzde 24.8 olmuştur. Kuzeydoğu Bölgesi ise 1990 ve 1995 yıllarında olduğu gibi 1999 yılında da en düşük TL mevduat hacmine sahip bölge olmuştur.
Marmara ve Akdeniz bölgelerindeki yıllık ortalama artış hızları sırasıyla yüzde 9.4 ve yüzde 9.1 olmuş ve Türkiye genelinin üzerinde gerçekleşmiştir. Güneydoğu Bölgesi ise TL mevduat hacmi artış hızının yıllık ortalama yüzde 3.2 ile en düşük olduğu bölgedir.

Bölgelere Göre TL Mevduat (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 1,496 1,497 3,273 6.2 7.2 6.8 9.1 118.8
Ege 3,040 2,883 5,721 12.5 13.8 12.0 7.3 88.2
Güneydoğu 295 203 393 1.2 1.0 0.8 3.2 33.2
Karadeniz 938 826 1,774 3.9 3.9 3.7 7.3 89.1
Kuzeydoğu 213 210 313 0.9 1.0 0.7 4.4 46.9
Marmara 10,253 8,687 22,932 42.2 41.5 47.9 9.4 123.7
Ortadoğu 392 335 662 1.6 1.6 1.4 6.0 68.9
Ortagüney 582 477 921 2.4 2.3 1.9 5.2 58.2
Ortakuzey 7,113 5,794 11,877 29.2 27.7 24.8 5.9 67.0
Türkiye Top. 24,322 20,912 47,866 100.0 100.0 100.0 7.8 96.8

3.1.9. YP Mevduat
1990 yılı sonunda 7.3 milyar dolar olan YP cinsinden mevduat hacmi 1999 yılı sonunda 34.1 milyar dolara ulaşmıştır. YP mevduat hacmi yıllık ortalama yüzde 18.6 oranında artış hızı ile Türkiye genelinde TL mevduat hacmine göre daha hızlı bir artış kaydetmesine rağmen, büyüklük bakımından 47.9 milyar dolar tutarındaki TL mevduat hacminin gerisinde kalmıştır. Dönemsel artış oranı yüzde 364 olmuştur.
Bölgelerdeki değişim ülke geneline paralel bir seyir izlemiş ve yıllık ortalama artış hızları iki basamaklı rakamlarla ifade edilmiştir. TL mevduat hacmi artış hızı bakımından son sırada yer alan Güneydoğu Bölgesi YP mevduat hacmi artış hızında ise yüzde 26.7 ile ters yönlü bir gelişme göstererek ilk sırada yer almıştır.Türkiye genelinin üzerinde artış gösteren diğer bölge olan Akdeniz Bölgesi’nde ise artış hızı yıllık ortalama yüzde 20.3 olmuştur. En düşük artış hızının gerçekleştiği bölge ise yüzde 10 ile Ortagüney Bölgesi olmuştur.
İstanbul ilinin dahil olduğu Marmara ve Ankara ilinin dahil olduğu Ortakuzey bölgelerinin toplam mevduat ve TL mevduat hacmi bakımından olduğu gibi YP mevduat hacmi bakımından da ilk iki sırada yer aldıkları görülmektedir. Marmara Bölgesi yüzde 55.1 pay ile toplam YP mevduat hacminin yarısından fazlasını elinde bulundururken, ikinci sırada bulunan Ortakuzey Bölgesi’nin payı yüzde 15.5 olmuştur. Her iki bölge için diğer mevduat hacimlerinde olduğu gibi YP mevduat hacimleri arasında da yaklaşık 3.2 misli önemli bir fark bulunmaktadır. Kuzeydoğu Bölgesi ise 231 milyon dolar ile en düşük YP mevduat hacmine sahip bölge olmuştur.
Bölgelere Göre YP Mevduat (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 438 1,487 2,313 6.0 7.4 6.8 20.3 428.1
Ege 928 2,623 3,776 12.6 13.0 11.1 16.9 306.9
Güneydoğu 36 145 303 0.5 0.7 0.9 26.7 741.7
Karadeniz 547 1,127 1,329 7.4 5.6 3.9 10.4 143.0
Kuzeydoğu 87 197 231 1.2 1.0 0.7 11.5 165.5
Marmara 3,152 9,631 18,772 42.9 47.7 55.1 21.9 495.6
Ortadoğu 237 492 577 3.2 2.4 1.7 10.4 143.5
Ortagüney 633 1,326 1,494 8.6 6.6 4.4 10.0 136.0
Ortakuzey 1,286 3,162 5,282 17.5 15.7 15.5 17.0 310.7
Türkiye Top. 7,344 20,190 34,077 100.0 100.0 100.0 18.6 364.0

3.1.10. Banka Sayısı
1990 yılı sonunda Türkiye genelinde 66 olan banka sayısı incelenen dönemde 15 artarak 1999 yılı sonunda 81’e yükselmiştir.
Bölgelere Göre Banka Sayısı* (Adet)

1990 1995 1999 1990 Oran
(Yüzde) 1995 Oran
(Yüzde) 1999 Oran
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 26 30 45 39.4 44.1 55.6 6.3 73.1
Ege 45 50 53 68.2 73.5 65.4 1.8 17.8
Güneydoğu 14 13 26 21.2 19.1 32.1 7.1 85.7
Karadeniz 20 21 30 30.3 30.9 37.0 4.6 50.0
Kuzeydoğu 16 14 17 24.2 20.6 21.0 0.7 6.3
Marmara 54 66 80 81.8 97.1 98.8 4.5 48.1
Ortadoğu 16 17 24 24.2 25.0 29.6 4.6 50.0
Ortagüney 21 21 36 31.8 30.9 44.4 6.2 71.4
Ortakuzey 40 41 51 60.6 60.3 63.0 2.7 27.5
Türkiye Top. 66 68 81 - - - 2.3 22.7
* Birden çok bölgede faaliyet gösteren bankalar “bir” olarak dikkate alınmıştır.
İncelenen dönem İtibariyle her bölgenin banka sayısında artış gözlenirken, en yüksek yoğunluğa sahip bölgelerin üç büyük ilin bulunduğu bölgeler olduğu dikkati çekmektedir. Nitekim, birinci sırada İstanbul’un dahil olduğu Marmara Bölgesi yeralmaktadır. 1999 yıl sonu İtibariyle Türkiye’de faaliyet gösteren 81 bankadan merkezi Ortakuzey Bölgesi’nde olan İller Bankası dışında kalan tüm bankaların en az bir şubesi Marmara Bölgesi’nde bulunmaktadır. Marmara Bölgesi’ni, sırasıyla, diğer iki büyük ilden İzmir’in yeraldığı Ege Bölgesi ile Ankara’nın dahil olduğu Ortakuzey Bölgesi takip etmektedir.
Bununla birlikte, incelenen dönemde en hızlı artış oranı yüzde 85.7 ile Güneydoğu Bölgesi’nde gerçekleşmiştir. 1990 yılında bu bölgede 14 olan banka sayısı 1999 yılında 26’ya yükselmiştir. Aynı dönem içinde Kuzeydoğu bölgesindeki banka sayısı ise sadece 1 adet artarak 17 olmuştur.
3.1.11. Şube Sayısı
İncelenen dönem İtibariyle kredi ve mevduat hacmindeki büyümeye paralel olarak şube sayısı yıllık ortalama yüzde 1.7 oranında artarak 1999 yılı sonunda 7,642’ye ulaşmıştır. Dönemsel artış hızı yüzde 16.9 olarak gerçekleşmiştir.
Marmara Bölgesi’nde toplam şube sayısının yüzde 36.3’ünü oluşturan 2,774 şube bulunmaktadır. Şube sayısı büyüklüğü bakımından birinci sırada yeralan Marmara Bölgesi’ni sırasıyla Ege Bölgesi ve Ortakuzey Bölgesi takip etmektedir. Marmara Bölgesi aynı zamanda yüzde 49.7 ile şube sayısının en hızlı arttığı bölge olmuştur. Akdeniz Bölgesi, Marmara Bölgesi dışında şube sayısı artış hızının Türkiye ortalamasının üzerinde gerçekleştiği bir diğer bölgedir.
İncelenen dönemde şube sayısı 70 adet azalan Karadeniz Bölgesi en fazla gerilemenin gerçekleştiği bölge olmuştur. Bu bölgede 1990 yılında 605 olan şube sayısı, 1999 yılında 535’e gerilemiştir. Gerilemenin gerçekleştiği diğer bölgeler Kuzeydoğu, Ortadoğu ve Ortagüney Bölgeleri olmuştur. Bununla birlikte en düşük şube yoğunluğu önceki yıllarda olduğu gibi 1999 yılında da Kuzeydoğu Bölgesi’nde gözlenmiştir. Banka sayısının en hızlı arttığı bölge olan Güneydoğu Bölgesi’nde şube sayısının benzer bir gelişme göstermemesi dikkat çekmektedir.
Bölgelere Göre Şube Sayısı (Adet)

1990 1995 1999 1990 Pay
(Yüzde) 1995 Pay
(Yüzde) 1999 Pay
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
Akdeniz 634 607 770 9.7 9.8 10.1 2.2 21.5
Ege 1,324 1,203 1,391 20.2 19.3 18.2 0.6 5.1
Güneydoğu 236 214 251 3.6 3.4 3.3 0.7 6.4
Karadeniz 605 507 535 9.3 8.2 7.0 -1.4 -11.6
Kuzeydoğu 192 163 174 2.9 2.6 2.3 -1.1 -9.4
Marmara 1,853 1,999 2,774 28.3 32.1 36.3 4.6 49.7
Ortadoğu 280 240 256 4.3 3.9 3.3 -1.0 -8.6
Ortagüney 438 372 417 6.7 6.0 5.5 -0.5 -4.8
Ortakuzey 978 915 1,074 15.0 14.7 14.1 1.0 9.8
Türkiye Top. 6,540 6,220 7,642 100.0 100.0 100.0 1.7 16.9

3.2. Bölgelere Göre Rasyo Analizi
3.2.1. Yoğunlaşma Oranları
Bölgelere göre yoğunlaşma oranları 1990-1999 dönemi İtibariyle seçilmiş göstergeler bazında genelde artmıştır. Milli gelir payı ise ilk iki bölge ve ilk dört bölge için yarımşar puan azalarak sırasıyla yüzde 50.3’e ve yüzde 77.0’a gerilemiştir. Milli gelir ve nüfus göstergelerinde ilk iki sırayı Marmara ve Ege Bölgeleri, ilk dört sırayı ise bunlara ek olarak Ortakuzey ve Akdeniz Bölgeleri paylaşmaktadır.
Bölgelere Göre Yoğunlaşma Oranları (Yüzde)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde)
İlk İki Bölge
Milli Gelir 50.8 50.9 50.3 -0.5
Nüfus 34.9 36.8 37.7 2.8
Toplam Krediler 63.5 69.1 72.3 8.9
- İhtisas Kredileri 43.4 47.6 39.7 -3.7
- İhtisasdışı Krediler 75.9 79.5 79.4 3.5
Toplam Mevduat 68.9 66.4 71.8 3.0
- TL Mevduat 71.4 69.2 72.7 1.3
- YP Mevduat 60.4 63.4 70.6 10.2
Şube Sayısı 48.6 51.5 54.5 5.9
İlk Dört Bölge
Milli Gelir 77.5 78.7 77.0 -0.5
Nüfus 61.5 63.3 64.2 3.7
Toplam Krediler 87.5 91.4 90.3 2.9
- İhtisas Kredileri 76.1 79.4 71.4 -4.7
- İhtisasdışı Krediler 93.5 96.1 95.0 1.5
Toplam Mevduat 87.5 87.0 90.2 2.8
- TL Mevduat 90.1 90.2 91.5 1.4
- YP Mevduat 79.0 83.7 88.5 9.5
Şube Sayısı 73.2 75.9 78.6 5.4

1999 yılında mevduat ve kredi payları benzer büyüklükte bir yoğunlaşma sergilemişlerdir. Sözkonusu paylar ilk iki bölge için yüzde 72, ilk dört bölge için ise yüzde 90 civarında gerçekleşmiştir. Mevduat payı, ilk iki bölgenin 3 puan, ilk dört bölgenin ise 2.8 puan artmıştır. Mevduatın dağılımı incelendiğinde, TL mevduat payının YP mevduat payına göre daha yüksek bir yoğunlaşma sergilediği görülmektedir. Diğer taraftan, 1990-1999 dönemi İtibariyle YP mevduat payının yoğunluk artış hızı TL mevduat payına göre daha yüksek oranda gerçekleşmiştir. Toplam kredilere göre ise ilk iki bölgenin payı 8.9 puan artarken, ilk dört bölgenin payı sadece 2.9 puan artmıştır. Kredilerin dağılımı incelendiğinde incelenen dönemde ihtisas kredilerindeki yoğunlaşmanın azalmasına karşın, ihtisasdışı kredilerdeki yoğunlaşmanın arttığı gözlenmektedir.
Şube sayısı açısından yoğunlaşma ise incelenen seneler İtibariyle istikrarlı olarak artmıştır. Şube payları ilk iki bölge için yüzde 54.5, ilk dört bölge için ise yüzde 78.6 olarak gerçekleşmiştir. Şube payında ilk iki sırada Marmara ve Ege Bölgeleri, ilk dört sırada ise bunlara ek olarak Ortakuzey ve Akdeniz Bölgeleri bulunmaktadır.

3.2.2. Kişi Başına Düşen Milli Gelir
Türkiye genelinde kişibaşına düşen milli gelir, milli gelirin nüfustan daha hızlı artması sonucunda 1990 yılına göre yüzde 7.3 oranında artarak 2,847 dolara yükselmiştir. Dönemsel değişim miktarı 193 dolar olarak gerçekleşmiştir.
En hızlı nüfus ve gelir artış hızının gerçekleştiği bölge olan Marmara Bölgesi nüfusunun gelirinden daha hızlı artması sonucunda kişi başına düşen milli gelirin 1990-1999 arası gerilediği tek bölge olmuştur. Kişi başına düşen milli geliri 201 dolar düşerek 4,075 dolara gerilemesine rağmen Marmara Bölgesi geliri en yüksek bölge olma özelliğini sürdürmüştür. Hem gelir, hem de nüfus büyüklüğü bakımından ikinci sırada yer alan Ege Bölgesi Türkiye ortalamasının altında bir artış göstererek kişibaşına düşen milli gelir bakımından da ikinci sırada yer almıştır. Artış hızı bakımından Türkiye ortalamasının altında performans gösteren bir diğer bölge yüzde 4.0 ile Akdeniz Bölgesi olmuştur.
Geliri artan, nüfusu azalan Kuzeydoğu ve Karadeniz Bölgeleri ise kişi başına düşen milli gelirin en hızlı arttığı bölgeler olmuşlardır. Bu bölgelerdeki artış hızları sırasıyla yüzde 34.6 ve yüzde 30.9 olarak gerçekleşmiştir. Güneydoğu Bölgesi ise kişi başına düşen 1,243 dolar milli gelir ile en alt sırada yer almıştır.
Bölgelere Göre Kişi Başına Düşen Milli Gelir (Dolar)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Dolar)
Akdeniz 2,541 2,624 2,642 0.4 4.0 102
Ege 3,253 3,255 3,334 0.3 2.5 81
Güneydoğu 1,142 1,192 1,243 0.9 8.8 101
Karadeniz 1,707 1,797 2,235 3.0 30.9 527
Kuzeydoğu 1,089 1,260 1,466 3.4 34.6 377
Marmara 4,276 4,111 4,075 -0.5 -4.7 -201
Ortadoğu 1,719 1,673 1,856 0.9 8.0 137
Ortagüney 1,952 1,912 2,281 1.7 16.8 329
Ortakuzey 2,792 3,086 3,128 1.3 12.0 336
Türkiye Ort. 2,655 2,727 2,847 0.8 7.3 193
* Toplam milli gelirin toplam nüfusa bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.3. Kişi Başına Düşen Kredi
Bölgelere Göre Kişi Başına Düşen Kredi (Dolar)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Dolar)
Akdeniz 397 294 306 -2.8 -22.8 -91
Ege 394 373 391 -0.1 -0.8 -3
Güneydoğu 40 24 42 0.5 4.3 2
Karadeniz 304 214 322 0.6 5.8 18
Kuzeydoğu 81 69 103 2.7 26.8 22
Marmara 829 811 1,089 3.1 31.3 259
Ortadoğu 101 70 116 1.6 15.3 15
Ortagüney 152 97 137 -1.1 -9.7 -15
Ortakuzey 876 852 1,061 2.2 21.2 185
Türkiye Ort.* 454 421 542 2.0 19.4 88
* Toplam kredi miktarının toplam nüfusa bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
Türkiye genelinde kişibaşına düşen kredi, kredi hacminin nüfustan daha hızlı artması sonucunda 1990 yılına göre yüzde 2 oranında artarak 542 dolara yükselmiştir. Dokuz yıllık değişim miktarı 88 dolar olarak gerçekleşirken, dönemsel değişim oranı yüzde 19.4 olmuştur.
En hızlı nüfus ve kredi artış hızının gerçekleştiği bölge olan Marmara Bölgesi kişi başına düşen kredi miktarının incelenen dönemde yıllık ortalama yüzde 3.1 ile en hızlı arttığı bölge olmuştur. Kişi başına düşen kredi miktarının 1,089 dolar olduğu Marmara Bölgesi’ni 1,061 dolar ile Ortakuzey Bölgesi izlemektedir. Nüfusu artan, kredi hacmi azalan Akdeniz Bölgesi kişi başı kredi miktarının yıllık ortalama yüzde -2.8 ile en hızlı azaldığı bölge olmuştur. Artış hızı bakımından negatif performans gösteren diğer bölgeler Ege ve Ortagüney Bölgeleri olmuşlardır. Güneydoğu Bölgesi ise kişi başına düşen milli gelir sıralamasında olduğu gibi kişi başına düşen kredi sıralamasında da 42 dolar ile en alt sırada yer almıştır.
3.2.4. Kişi Başına Düşen Mevduat
İncelenen dönemde kişi başına düşen mevduat bakımından Türkiye ortalaması 710 dolar artarak 1,273 dolara ulaşmıştır. Yıllık ortalama artış hızı yüzde 9.5 olurken, dönemsel artış oranı yüzde 126 olarak gerçekleşmiştir.
Hem mevduat hem de nüfusun her bölgede artış göstermesinin etkisiyle, kişi başına düşen mevduat miktarı artış hızı her bölgede pozitif değerler almıştır. Bununla birlikte, en hızlı artış oranının yıllık ortalama yüzde 10.4 oranında artış hızıyla Akdeniz Bölgesi’nde olduğu görülmektedir. Kişi başına düşen mevduat miktarının en yüksek olduğu bölge 2,746 dolar ile Marmara Bölgesi’dir. İkinci sırada yer alan Ortakuzey Bölgesi’nde ise bu miktar 2,093 dolardır. Güneydoğu Bölgesi ise kişi başına düşen 108 dolar mevduat ile 1990 yılında olduğu gibi 1999 yılında da en düşük miktara sahip bölge olmuştur.
Bölgelere Göre Kişi Başına Düşen Mevduat (Dolar)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Dolar)
Akdeniz 260 353 632 10.4 142.6 372
Ege 493 622 1,046 8.7 112.0 552
Güneydoğu 63 58 108 6.2 71.4 45
Karadeniz 262 348 572 9.1 118.6 310
Kuzeydoğu 122 175 228 7.3 87.8 107
Marmara 1,156 1,326 2,746 10.1 137.6 1,591
Ortadoğu 171 220 320 7.2 87.7 150
Ortagüney 267 367 489 7.0 83.1 222
Ortakuzey 1,118 1,131 2,093 7.2 87.2 975
Türkiye Ort.* 563 667 1,273 9.5 126.0 710
* Toplam mevduatın toplam nüfusa bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.

3.2.5. Banka Başına Düşen Kredi
Banka başına düşen kredi miktarında Türkiye ortalaması 1990-1999 döneminde yıllık ortalama yüzde 1.2 oranında artış göstererek 430.6 milyon dolara ulaşırken, pek çok bölgede bu miktarın incelenen dönem İtibariyle gerilediği görülmektedir. Her bölgede banka sayısında artış kaydedilmekle birlikte, Akdeniz, Ege ve Ortagüney bölgelerinde miktarın azalmasının nedeni bu bölgelerin kredi hacimlerinde görülen azalıştır. Güneydoğu, Karadeniz ve Ortadoğu Bölgelerindeki azalışın nedeni ise bu bölgelerde banka sayısındaki artış hızının kredi hacmindeki artış hızının gerisinde kalmasıdır. Marmara ve Kuzeydoğu Bölgeleri sırasıyla yüzde 1.7 ve yüzde 1.6 oranında yıllık ortalama artış hızlarıyla Türkiye ortalamasının üzerinde bir artış oranı kaydetmişlerdir. Marmara Bölgesi’nde banka başına düşen kredi miktarı 206.6 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

Bölgelere Göre Banka Başına Düşen Kredi (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Milyon Dolar)
Akdeniz 113.3 82.8 60.1 -6.8 -46.9 -53.2
Ege 70.4 66.0 67.0 -0.6 -4.9 -3.4
Güneydoğu 15.1 11.2 10.4 -4.1 -31.1 -4.7
Karadeniz 86.3 57.2 58.2 -4.3 -32.6 -28.1
Kuzeydoğu 12.6 11.4 14.5 1.6 15.2 1.9
Marmara 178.1 169.7 206.6 1.7 16.0 28.5
Ortadoğu 23.2 15.5 18.7 -2.4 -19.3 -4.5
Ortagüney 32.9 22.8 18.8 -6.0 -42.8 -14.1
Ortakuzey 164.6 164.5 170.6 0.4 3.7 6.1
Türkiye Ort.* 386.6 382.0 430.6 1.2 11.4 44.0
* Toplam kredi miktarının 81 olan banka sayısı toplamına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.6. Banka Başına Düşen Mevduat
Banka başına düşen mevduat miktarına göre Türkiye ortalaması yıllık ortalama yüzde 8.6 oranında artış göstererek 1 milyar dolara ulaşmıştır. Miktarın en hızlı arttığı bölge yıllık ortalama yüzde 8.6 oranında artış hızıyla Marmara Bölgesi olmuştur. Güneydoğu Bölgesi hem yıllık ortalama yüzde 1.4 oranında artış hızıyla en düşük artış hızına sahip bölge hem de banka başına düşen 26.8 milyon dolar mevduat ile en düşük miktarın gerçekleştiği bölge olmayı sürdürmüştür.
Bölgelere Göre Banka Başına Düşen Mevduat (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Milyon Dolar)
Akdeniz 74.4 99.5 124.1 5.9 66.9 49.7
Ege 88.2 110.1 179.2 8.2 103.2 91.0
Güneydoğu 23.6 26.8 26.8 1.4 13.2 3.1
Karadeniz 74.3 93.0 103.4 3.8 39.3 29.2
Kuzeydoğu 18.8 29.1 32.0 6.1 70.7 13.3
Marmara 248.2 277.5 521.3 8.6 110.0 273.1
Ortadoğu 39.3 48.6 51.6 3.1 31.3 12.3
Ortagüney 57.9 85.9 67.1 1.7 15.9 9.2
Ortakuzey 210.0 218.4 336.5 5.4 60.2 126.5
Türkiye Ort.* 479.8 604.4 1,011.6 8.6 110.9 531.9
* Toplam mevduatın 81 olan banka sayısı toplamına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.7. Banka Başına Düşen Şube Sayısı
Banka başına düşen şube sayısına göre Türkiye ortalaması, banka sayısının şube sayısından daha hızlı artması sonucunda yaklaşık 5 adet düşerek 94’e gerilemiştir. Dönemsel değişim yüzde -4.8 olarak gerçekleşmiştir.
Bölgelere Göre Banka Başına Düşen Şube Sayısı (Adet)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Adet)
Akdeniz 24 20 17 -3.9 -29.8 -7
Ege 29 24 26 -1.3 -10.8 -3
Güneydoğu 17 16 10 -6.0 -42.7 -7
Karadeniz 30 24 18 -5.7 -41.0 -13
Kuzeydoğu 12 12 10 -1.8 -14.7 -2
Marmara 34 30 35 0.1 1.0 0
Ortadoğu 18 14 11 -5.4 -39.0 -7
Ortagüney 21 18 12 -6.3 -44.5 -9
Ortakuzey 24 22 21 -1.6 -13.9 -3
Türkiye Ort.* 99 91 94 -0.5 -4.8 -5
* Şube sayısı toplamının 81 olan banka sayısı toplamına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
Türkiye ortalamasında görülen gerileme eğilimi Marmara Bölgesi dışında kalan bölgelerde de gözlenmiştir. Marmara Bölgesi’nde ise banka başına düşen şube sayısı 34 ile aynı kalmıştır. En hızlı oransal gerileme yüzde 44.5 ile Ortagüney Bölgesi’nde gerçekleşirken, sayı bakımından en fazla gerileme Karadeniz Bölgesi’nde gözlenmiştir. Bu bölgede 1990 yılında 30 olan banka başına düşen şube sayısı 1999 yılında 13 adet azalarak 18’e gerilemiştir.
3.2.8. Banka Başına Düşen Kişi Sayısı
Banka başına düşen kişi sayısı bakımından Türkiye ortalaması, banka sayısının nüfustan daha hızlı artması sonucu yaklaşık 57 bin kişi azalarak 1999 yılı sonunda 794,394 kişiye gerilemiştir.
Her bölgede azalma görülmekle birlikte, Güneydoğu Bölgesi 1990 yılında olduğu gibi, 1999 yılında da banka başına düşen kişi sayısının en fazla olduğu bölge olmuştur. Bu bölgede banka başına 246,815 kişi düşerken, Ortagüney Bölgesi ise banka başına düşen 137,306 kişi ile en düşük sayının olduğu bölgedir. Ortagüney Bölgesi aynı zamanda yüzde eksi 36.7 ile en hızlı gerilemenin olduğu bölge olarak göze çarpmaktadır.
Bölgelere Göre Banka Başına Düşen Kişi Sayısı (Adet)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Adet)
Akdeniz 285,589 281,522 196,422 -4.1 -31,2 -89,167
Ege 178,718 177,148 171,340 -0.5 -4,1 -7,378
Güneydoğu 373,739 461,104 246,815 -4.5 -34,0 -126,924
Karadeniz 283,909 267,209 180,900 -4.9 -36,3 -103,009
Kuzeydoğu 154,319 165,659 140,235 -1.1 -9,1 -14,084
Marmara 214,792 209,347 189,813 -1.4 -11,6 -24,979
Ortadoğu 230,525 221,559 161,250 -3.9 -30,1 -69,275
Ortagüney 216,873 234,006 137,306 -5.0 -36,7 -79,567
Ortakuzey 187,863 193,131 160,778 -1.7 -14,4 -27,085
Türkiye Ort.* 851,565 906,528 794,394 -0.8 -6,7 -57,171
* Toplam nüfusun 81 olan banka sayısı toplamına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.9. Şube Başına Düşen Kredi
Şube başına düşen kredi miktarında Türkiye ortalaması yaklaşık 700 bin dolar artarak 1999 yılı sonunda 4.6 milyon dolar olmuştur. Dönemsel değişim yüzde 17 olarak gerçekleşmiştir.
Miktarın en yüksek olduğu bölge şube başına düşen 8.1 milyon dolar kredi ile Ortakuzey Bölgesi’dir. İkinci sırada ise 6 milyon dolar ile Marmara Bölgesi yer almaktadır. Miktarın en düşük olduğu bölge 1.1 milyon dolar ile Güneydoğu Bölgesi olmuştur. Miktarın incelenen dönemde azaldığı tek bölge yüzde -24.4 oranı ile Akdeniz Bölgesi olmuştur. Bunun nedeni Akdeniz Bölgesi’nce açılan ihtisas kredilerinin 1990 yılındaki 1.6 milyon dolarlık seviyesinden 1999 yılında yaklaşık yüzde 50 azalarak 800 bin dolara gerilemesi ve ihtisasdışı kredilerdeki artış hızının bunu telafi edememesidir.
Güneydoğu ve Kuzeydoğu bölgeleri ise şube başına düşen sırasıyla 1.1 ve 1.4 milyon dolar kredi ile en düşük miktarlara sahiptir.

Bölgelere Göre Şube Başına Düşen Kredi (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Milyon Dolar)
Akdeniz 4.6 4.1 3.5 -3.1 -24.4 -1.1
Ege 2.4 2.7 2.6 0.7 6.6 0.2
Güneydoğu 0.9 0.7 1.1 2.1 20.3 0.2
Karadeniz 2.9 2.4 3.3 1.5 14.4 0.4
Kuzeydoğu 1.0 1.0 1.4 3.4 35.0 0.4
Marmara 5.2 5.6 6.0 1.5 14.8 0.8
Ortadoğu 1.3 1.1 1.8 3.2 32.4 0.4
Ortagüney 1.6 1.3 1.6 0.3 2.9 0.0
Ortakuzey 6.7 7.4 8.1 2.1 20.4 1.4
Türkiye Ort. 3.9 4.2 4.6 1.8 17.0 0.7
* Toplam kredilerin şube sayısı toplamına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.

3.2.10. Şube Başına Düşen Mevduat
Şube başına düşen mevduat miktarında Türkiye ortalaması yıllık ortalama yüzde 9.2 oranında artış hızıyla 1999 yılı sonunda 10.7 milyon dolara ulaşmıştır. Dönemsel değişim oranı yüzde 121.5 olmuştur.
Miktarın en hızlı arttığı bölge yıllık ortalama yüzde 10.1 artış hızıyla Akdeniz Bölgesi olmuştur. Ortakuzey Bölgesi en düşük artış hızına sahip bölge olmakla birlikte 16 milyon dolar ile en yüksek miktarın gerçekleştiği bölge olmayı sürdürmüştür. Bu bölgeyi 15 milyon dolarlık miktar ile Marmara Bölgesi izlemektedir.
Güneydoğu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgeleri ise sırasıyla 2.8 ve 3.1 milyon dolar miktarında şube başına mevduat miktarı ile en düşük performans sergileyen bölgeler olmuştur.

Bölgelere Göre Şube Başına Düşen Mevduat (Milyon Dolar)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Milyon Dolar)
Akdeniz 3.1 4.9 7.3 10.1 137.8 4.2
Ege 3.0 4.6 6.8 9.6 127.8 3.8
Güneydoğu 1.4 1.6 2.8 7.9 97.7 1.4
Karadeniz 2.5 3.9 5.8 10.0 136.3 3.3
Kuzeydoğu 1.6 2.5 3.1 8.0 100.1 1.6
Marmara 7.2 9.2 15.0 8.5 107.8 7.8
Ortadoğu 2.2 3.4 4.8 8.9 115.4 2.6
Ortagüney 2.8 4.8 5.8 8.5 108.8 3.0
Ortakuzey 8.6 9.8 16.0 7.1 86.0 7.4
Türkiye Ort.* 4.8 6.6 10.7 9.2 121.5 5.9
* Toplam mevduatın şube sayısı toplamına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.11. Şube Başına Düşen Kişi Sayısı
Banka başına düşen kişi sayısındaki azalmaya paralel olarak, şube başına düşen kişi sayısında da azalma gözlenmiştir. 1999 yılı sonu itibariyle Türkiye’de ortalama olarak şube başına 8,420 kişi düşmektedir. Bu sayı 1990 yılındaki 8,594 kişiye göre 174 kişilik bir azalmaya işaret etmektedir.
Üç büyük ilin bulunduğu Ege, Ortakuzey ve Marmara Bölgesi’nde şube başına düşen kişi sayısı Türkiye ortalamasının altında kalmıştır. Marmara Bölgesi, Akdeniz ve Ortakuzey bölgeleri ile birlikte şube başına düşen kişi sayısının azaldığı bölgelerdendir. Bu bölge ayrıca 5,474 ile en düşük şube başına düşen kişi sayısına sahip bölgedir. Şube başına düşen en fazla kişi 25,566 ile Güneydoğu Bölgesi’nde bulunurken, bu sayı ikinci sırada bulunan Ortadoğu Bölgesi’nin yaklaşık 1.7 katı büyüklüğündedir.
Bölgelere Göre Şube Başına Düşen Kişi Sayısı (Adet)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Adet)
Akdeniz 11,712 13,914 11,479 -0.2 -2.0 -233
Ege 6,074 7,363 6,528 0.8 7.5 454
Güneydoğu 22,171 28,011 25,566 1.6 15.3 3,396
Karadeniz 9,385 11,068 10,144 0.9 8.1 758
Kuzeydoğu 12,860 14,228 13,701 0.7 6.5 841
Marmara 6,259 6,912 5,474 -1.5 -12.5 -785
Ortadoğu 13,173 15,694 15,117 1.5 14.8 1,944
Ortagüney 10,398 13,210 11,854 1.5 14.0 1,456
Ortakuzey 7,684 8,654 7,635 -0.1 -0.6 -49
Türkiye Ort.* 8,594 9,911 8,420 -0.2 -2.0 -174
* Toplam nüfusun şube sayısı toplamına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.12. Kredi / Milli Gelir
Türkiye genelinde kredi/milli gelir oranı kredi hacminin milli gelirden daha hızlı artmasının sonucunda, 1999 yılı sonunda 1990 yılı sonuna göre 1.9 puan artarak yüzde 19’a yükselmiştir. Bu değişim dönemsel olarak yüzde 11.3 oranında bir artışa işaret etmektedir.
Sadece Marmara, Ortadoğu ve Ortakuzey bölgelerinde artış gözlenirken, en yüksek dönemsel artış oranı yüzde 37.8 ile Marmara Bölgesi’nde gerçekleşmiştir. Daha düşük bir artış gerçekleşmesine karşın, Ortakuzey Bölgesi 1999 yılı sonunda almış olduğu yüzde 33.9 değer ile birinci sırada yer almaktadır. Kredi/milli gelir oranının en düşük olduğu bölge ise yüzde 3.4 ile Güneydoğu Bölgesi’dir. Onu yüzde 6.0 ile Ortagüney Bölgesi takip etmektedir.
Bölgelere Göre Kredi / Milli Gelir (Yüzde)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan)
Akdeniz 15.6 11.2 11.6 -3.3 -25.8 -4.0
Ege 12.1 11.4 11.7 -0.4 -3.2 -0.4
Güneydoğu 3.5 2.0 3.4 -0.5 -4.1 -0.1
Karadeniz 17.8 11.9 14.4 -2.3 -19.1 -3.4
Kuzeydoğu 7.5 5.4 7.0 -0.7 -5.8 -0.4
Marmara 19.4 19.7 26.7 3.6 37.8 7.3
Ortadoğu 5.9 4.2 6.3 0.7 6.8 0.4
Ortagüney 7.8 5.1 6.0 -2.8 -22.7 -1.8
Ortakuzey 31.4 27.6 33.9 0.9 8.1 2.6
Türkiye Ort.* 17.1 15.5 19.0 1.2 11.3 1.9
* Toplam kredilerin toplam milli gelire bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.13. İhtisas ve İhtisasdışı Kredilerin Toplam Krediler İçindeki Dağılımı
1990-1999 döneminde Türkiye genelinde ihtisas kredilerinin toplam krediler içindeki payı 11.4 puan azalarak yüzde 17.7’ye gerilerken, ihtisasdışı kredilerin payı ise yüzde 82.3’e yükselmiştir.
İhtisas ve İhtisasdışı Kredilerin Toplam Krediler İçindeki Dağılımı (Yüzde)

İhtisas Kredileri / Toplam Krediler İhtisasdışı Krediler / Toplam Krediler
1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan) 1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan)
Akdeniz 53.9 55.9 29.9 -24.0 46.1 44.1 70.1 24.0
Ege 41.9 39.6 27.3 -14.6 58.1 60.4 72.7 14.6
Güneydoğu 69.2 78.6 63.7 -5.5 30.8 21.4 36.3 5.5
Karadeniz 63.6 67.1 56.5 -7.0 36.4 32.9 43.5 7.0
Kuzeydoğu 71.6 74.8 75.6 4.0 28.4 25.2 24.4 -4.0
Marmara 17.0 9.2 6.1 -10.9 83.0 90.8 93.9 10.9
Ortadoğu 70.1 78.7 65.3 -4.8 29.9 21.3 34.7 4.8
Ortagüney 55.6 57.1 44.9 -10.7 44.4 42.9 55.1 10.7
Ortakuzey 12.7 31.4 16.6 3.9 87.3 68.6 83.4 -3.9
Türkiye Ort.* 29.1 28.3 17.7 -11.4 70.9 71.7 82.3 11.4
* İhtisas kredileri toplamının toplam kredilere, ihtisasdışı krediler toplamının toplam kredilere bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
Hemen her bölgede Türkiye geneline paralel bir eğilim gözlenirken, Kuzeydoğu ve Ortakuzey bölgelerinde ihtisas kredilerinin payı artarken, ihtisas kredilerinin payı azalmıştır. İhtisas kredilerinin toplam krediler içinde en yüksek olduğu bölge 1990 yılında olduğu gibi 1999 yılında da Kuzeydoğu Bölgesi’dir. Bu bölgenin 1999 yılı sonu İtibariyle toplam kredilerinin yüzde 75.6’sı ihtisas kredilerinden oluşmaktadır. Kuzeydoğu Bölgesi’ni Ortadoğu Bölgesi izlemektedir. Marmara Bölgesi’nde ise ihtisasdışı kredilerin toplam krediler içindeki yüzde 93.9 olan payı bölgeler arasında en yüksek paya işaret etmektedir. 1990 yılında birinci sırada bulunan Ortakuzey Bölgesi yüzde 83.4’lük değerle 1999 yılında Marmara Bölgesi’nin ardından ikinci sıraya gerilemiştir.
3.2.14. Mevduat / Milli Gelir
Türkiye genelinde mevduat/milli gelir oranı mevduatın milli gelirden daha hızlı artmasının sonucunda, 1999 yılı sonunda 1990 yılı sonuna göre 23.5 puan artarak yüzde 44.7’ye yükselmiştir. Bu değişim dönemsel olarak yüzde 110.7 oranında bir artışa işaret etmektedir.
En yüksek dönemsel artış oranı yüzde 149.4 ile Marmara Bölgesi’nde gerçekleşmiştir. Bölgede 1990 yılı sonunda yüzde 27 olan oran, 1999 yılı sonunda yaklaşık 2.5 kat artarak yüzde 67.4’e yükselmiştir. Ortakuzey Bölgesi’nin payı yüzde 66.9’dur. Mevduat/milli gelir oranının en düşük olduğu bölge ise yüzde 8.7 ile Güneydoğu Bölgesi’dir.
Bölgelere Göre Mevduat / Milli Gelir (Yüzde)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan)
Akdeniz 10.3 13.5 23.9 9.9 133.3 13.7
Ege 15.2 19.1 31.4 8.4 106.8 16.2
Güneydoğu 5.5 4.9 8.7 5.2 57.6 3.2
Karadeniz 15.3 19.4 25.6 5.9 67.0 10.3
Kuzeydoğu 11.2 13.9 15.6 3.8 39.5 4.4
Marmara 27.0 32.3 67.4 10.7 149.4 40.4
Ortadoğu 9.9 13.1 17.3 6.3 73.9 7.3
Ortagüney 13.7 19.2 21.4 5.1 56.7 7.8
Ortakuzey 40.0 36.6 66.9 5.9 67.1 26.9
Türkiye Ort.* 21.2 24.5 44.7 8.6 110.7 23.5
* Toplam mevduatın toplam milli gelire bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.15. TL Mevduatın ve YP Mevduatın Milli Gelire Oranı
Türkiye genelinde TL cinsinden ve YP cinsinden mevduat hacminin milli gelire oranı incelenen dönemde artış göstererek sırasıyla yüzde 16.3’ten yüzde 26.1’e ve yüzde 4.9’dan yüzde 18.6’ya yükselmiştir.
En yüksek değerler TL mevduat/milli gelir oranında yüzde 46.3 ile Ortakuzey Bölgesi’nde, YP mevduat/milli gelir oranında ise yüzde 30.3 ile Marmara Bölgesi’nde kaydedilmiştir. En düşük değerler ise sırasıyla yüzde 4.9 ve yüzde 3.8 ile Güneydoğu Bölgesi’nde gözlenmiştir. Her bölgede artış kaydedilmekle birlikte, puan bazında en yüksek artış her iki oranda da Marmara Bölgesi’nde gerçekleşmiştir. Bu bölgenin TL mevduat/milli gelir oranı 16.4 puan artarak yüzde 37.1’e, ve YP mevduat/milli gelir oranı ise 24 puan artarak yüzde 30.3ê yükselmiştir.
Bölgelere Göre TL Mevduatın ve YP Mevduatın Milli Gelire Oranı (Yüzde)

TL Mevduat / Milli Gelir YP Mevduat / Milli Gelir
1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan) 1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan)
Akdeniz 7.9 6.8 14.0 6.1 2.3 6.7 9.9 7.6
Ege 11.6 10.0 18.9 7.3 3.5 9.1 12.5 8.9
Güneydoğu 4.9 2.8 4.9 0.0 0.6 2.0 3.8 3.2
Karadeniz 9.7 8.2 14.6 5.0 5.6 11.2 11.0 5.3
Kuzeydoğu 7.9 7.2 9.0 1.0 3.2 6.7 6.6 3.4
Marmara 20.7 15.3 37.1 16.4 6.4 17.0 30.3 24.0
Ortadoğu 6.2 5.3 9.2 3.0 3.7 7.8 8.0 4.3
Ortagüney 6.5 5.1 8.2 1.6 7.1 14.1 13.2 6.1
Ortakuzey 33.9 23.7 46.3 12.4 6.1 12.9 20.6 14.5
Türkiye Ort.* 16.3 12.4 26.1 9.8 4.9 12.0 18.6 13.7
* TL mevduat toplamının toplam milli gelire, YP mevduat toplamının toplam milli gelire bölünmesi sonucu bulunan rakamlardır.
3.2.16. TL Mevduatın ve YP Mevduatın Toplam Mevduat İçindeki Dağılımı
Türkiye genelinde incelenen dönemde TL mevduatın toplam mevduat içindeki payı 18.4 puan azalarak yüzde 58.4’e gerilerken, YP mevduatın payı ise yüzde 41.6’ya yükselmiştir.
Her iki para cinsinden dağılımda da bölgelerde Türkiye geneline paralel bir eğilim gözlenmektedir. TL mevduatın toplam mevduat içinde almış olduğu değer bakımından en yüksek olduğu bölge yüzde 69.2 ile Ortakuzey Bölgesi’dir. 1990 yılında Güneydoğu Bölgesi’nde toplam mevduatın yüzde 89.1 gibi oldukça büyük bir oranı TL cinsinden iken, 1999 yılında bu oran yüzde 56.5’e gerilemiştir. YP mevduatın toplam mevduat içindeki yüzde 61.9 olan payı ile 1999 yılında bölgeler arasında en yüksek payın gözlendiği bölge olan Ortagüney Bölgesi 1990 yılında olduğu gibi yine ilk sırada yer almaktadır.
TL Mevduatın ve YP Mevduatın Toplam Mevduat İçindeki Dağılımı (Yüzde)

TL Mevduat / Toplam Mevduat YP Mevduat / Toplam Mevduat
1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan) 1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan)
Akdeniz 77.4 50.2 58.6 -18.8 22.6 49.8 41.4 18.8
Ege 76.6 52.4 60.2 -16.4 23.4 47.6 39.8 16.4
Güneydoğu 89.1 58.3 56.5 -32.7 10.9 41.7 43.5 32.7
Karadeniz 63.2 42.3 57.2 -6.0 36.8 57.7 42.8 6.0
Kuzeydoğu 71.0 51.6 57.5 -13.5 29.0 48.4 42.5 13.5
Marmara 76.5 47.4 55.0 -21.5 23.5 52.6 45.0 21.5
Ortadoğu 62.3 40.5 53.4 -8.9 37.7 59.5 46.6 8.9
Ortagüney 47.9 26.5 38.1 -9.8 52.1 73.5 61.9 9.8
Ortakuzey 84.7 64.7 69.2 -15.5 15.3 35.3 30.8 15.5
Türkiye Ort.* 76.8 50.9 58.4 -18.4 23.2 49.1 41.6 18.4
* TL mevduat toplamının toplam mevduata, YP mevduat toplamının toplam mevduata bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
3.2.17. Kredi / Mevduat
Türkiye’de 1990 yılı sonunda yüzde 80.6 olan kredi/mevduat oranı 38 puan azalarak 1999 yılı sonunda yüzde 42.6’ya gerilemiştir.
Değişim oranları her bölgede negatif değerler almakla birlikte en yavaş gerileme –21.8 puan ile Kuzeydoğu Bölgesi’nde, en hızlı gerileme -103.9 puan ile Akdeniz Bölgesi’nde kaydedilmiştir. 1999 yılı İtibariyle kredi/mevduat oranının en yüksek olduğu bölge yüzde 56.3 ile Karadeniz Bölgesi, en düşük olduğu bölge ise yüzde 28 ile Ortagüney Bölgesi olmuştur.
Bölgelere Göre Kredi / Mevduat (Yüzde)

1990 1995 1999 1990-1999 Arası
Yıllık Ort.
Değişim (Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Yüzde) 1990-1999 Arası
Dönemsel Değişim
(Puan)
Akdeniz 152.3 83.2 48.4 -12.0 -68.2 -103.9
Ege 79.9 60.0 37.4 -8.1 -53.2 -42.5
Güneydoğu 63.7 41.7 38.8 -5.4 -39.1 -25.0
Karadeniz 116.2 61.5 56.3 -7.7 -51.6 -60.0
Kuzeydoğu 67.0 39.1 45.2 -4.3 -32.5 -21.8
Marmara 71.7 61.1 39.6 -6.4 -44.8 -32.1
Ortadoğu 59.0 31.8 36.2 -5.3 -38.6 -22.7
Ortagüney 56.9 26.5 28.0 -7.6 -50.7 -28.8
Ortakuzey 78.4 75.3 50.7 -4.7 -35.3 -27.7
Türkiye Ort.* 80.6 63.2 42.6 -6.8 -47.2 -38.0
* Toplam kredi miktarının toplam mevduat miktarına bölünmesi sonucu bulunan rakamdır.
4.İllere Göre Analiz
Bu bölümde, Türkiye illerine ait bazı büyüklükler ve oranlar 1990-1999 dönemi İtibariyle incelenmeye çalışılmıştır. Analiz, seçilmiş göstergelerin 1999 yılı büyüklüklerine göre sıralanan ilk beş ve son beş ile göre ve yapılmakla birlikte, tüm illere ait detaylı veriler ve hesaplamalar ekteki tablolarda sunulmuştur. Ayrıca, 1990-1999 dönemsel değişim sıralamasına göre en hızlı artan, en yavaş artan ve en hızlı azalan ilk üç il sıralamasına da yer verilmiştir.

4.1. Temel Büyüklükler İtibariyle İller
4.1.1. Doğurgan İller ve Sonradan İl Olan İlçeleri
Türkiye, 1990-1999 döneminde coğrafi bakımdan hızla gelişme göstermiş, ve 1990 yılında 71 olan il sayısı 1999 yılında 80′e yükselmiştir. Aşağıdaki tabloda 1990-1999 dönemindeki doğurgan illere ve sonradan il olan ilçelerine yer verilmiştir. Kars, Siirt ve Zonguldak illeri ikişer adet ilçelerinin il olmalarıyla en doğurgan il olarak göze çarpmaktadırlar.

Doğurgan İl Sonradan İl Olan İlçe
Adana Osmaniye
Gaziantep Kilis
İstanbul Yalova
Kars Ardahan, Iğdır
Siirt Bitlis, Şırnak
Zonguldak Bartın, Karabük
4.1.2. Milli Gelir
İstanbul 40 milyar dolar gelir ile milli gelirden yüzde 21.9 pay alırken, Bayburt ise 127 milyon dolar gelir ve yüzde 0.1’lik pay ile en düşük pay alan il olmuştur. Aynı zamanda Bayburt incelenen dönem İtibariyle sürekli olarak milli gelirden en düşük payı alan il olmuştur.
Milli gelirden en yüksek payı alan ilk beş ilin incelenen dönem İtibariyle değişmediği gözlenmektedir. Bu iller sırasıyla İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli ve Bursa illeridir. Birinci sırada bulunan İstanbul’un 1999 yılı İtibariyle yaratmış olduğu 40 milyar dolarlık gelirin kendisinden sonra gelen dört ilin yarattığı milli gelire neredeyse eşit olması dikkat çekmektedir. Diğer taraftan, milli gelirin en hızlı arttığı il yüzde 98.8 ile Karaman, en hızlı azaldığı il ise yüzde 49.4 ile Siirt olmuştur.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Milli Gelir (Milyar Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) Milli Gelir
Türkiye Toplamı 149.2 183.2 22.7 100.0 En hızlı artan
İstanbul 31.1 40.0 28.7 21.9 Karaman 98.8
Ankara 11.7 14.5 24.1 7.9 Giresun 74.3
İzmir 11.1 12.9 16.1 7.0 Ş.urfa 70.2
Kocaeli 6.5 7.7 19.4 4.2 En yavaş artan
Bursa 6.1 6.7 8.9 3.7 Nevşehir 3.0
Kilis - 0.2 - 0.1 Gaziantep 2.1
Iğdır - 0.2 - 0.1 Balıkesir 0.3
Tunceli 0.2 0.2 25.3 0.1 En hızlı azalan
Ardahan - 0.1 - 0.1 Kars -28.2
Bayburt 0.1 0.1 66.1 0.1 Adıyaman -29.4
Siirt -49.4
4.1.3. Nüfus
1999 yıl sonu itibariyle en kalabalık il 9.7 milyon kişi ile (toplam nüfusun yüzde 15’i) ile İstanbul, nüfusu en düşük il 78 bin kişi (toplam nüfusun yüzde 0,1’i) ile Tunceli olmuştur. Bayburt ve Tunceli ise incelenen dönem İtibariyle nüfus yoğunluğu en düşük iller arasında ilk sıralarda yer almışlardır. En hızlı nüfus artışı yüzde 43,1 ile Antalya’da, en fazla nüfus azalışı ise yüzde 55.6 ile Siirt’te gerçekleşmiştir.
Milli gelirden alınan pay büyüklüğü sıralamasında olduğu gibi nüfus büyüklüğü sıralamasında da ilk sırada bulunan İstanbul’un 1999 yılı İtibariyle barındırdığı yaklaşık 9.7 milyon kişi sayısının kendisinden sonra gelen dört ilin barındırdığı nüfusa neredeyse eşit olması da dikkat çekmektedir. En kalabalık ilk altı il sıralaması 1990 ve 1995 yıllarında İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Konya ve Bursa olurken, nüfusunun yaklaşık dörtte birini oluşturan Osmaniye ilçesinin 1997 yılında il olması, 1999 yılında Adana’nın 2 basamak düşerek 6. sıraya yerleşmesi, Bursa’nın ise 2 basamak yükselerek 4. sıraya yükselmesi sonucunu beraberinde getirmiştir.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Nüfus (Milyon Kişi) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) Nüfus
Türkiye Toplamı 56.2 64.3 14.5 100.0 En hızlı artan
İstanbul 7.2 9.7 34.0 15.0 Antalya 43.1
Ankara 3.2 3.8 17.9 5.9 Adıyaman 41.3
İzmir 2.7 3.2 20.1 5.0 Ş.urfa 39.2
Bursa 1.6 2.0 28.8 3.2 En yavaş artan
Konya 1.7 2.0 13.3 3.1 Gaziantep 2.0
Iğdır - 0.1 - 0.2 Kırıkkale 1.9
Ardahan - 0.1 - 0.2 Ordu 1.6
Kilis - 0.1 - 0.2 En hızlı azalan
Bayburt 0.1 0.1 -9.9 0.2 Zonguldak -44.0
Tunceli 0.1 0.1 -42.1 0.1 Kars -52.8
Siirt -55.6
4.1.4. Toplam Krediler

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Toplam Krediler (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) Toplam Krediler
Türkiye Toplamı 25,516 34,876 36.7 100.0 En hızlı artan
İstanbul 7,673 14,123 84.1 40.5 Kocaeli 155.4
Ankara 5,882 7,982 35.7 22.9 Denizli 135.2
İzmir 1,886 2,186 15.9 6.3 K.Maraş 117.5
Bursa 577 1,070 85.4 3.1 En yavaş artan
Adana 1,552 1,058 -31.8 3.0 Erzincan 2.8
Batman - 8 - 0.0 Tokat 1.3
Bingöl 12 8 -33.3 0.0 Tekirdağ 0.8
Siirt 20 6 -70.0 0.0 En hızlı azalan
Hakkari 3 4 0.0 0.0 Bolu -56.7
Şırnak - 4 - 0.0 Siirt -70.0
Edirne -74.2

Kredi hacminin en yoğun olduğu il, önceki yıllarda olduğu gibi yine İstanbul olmuştur. 1999 yılı sonu İtibariyle yaklaşık 14.1 milyar dolar kredi hacmine sahip olan İstanbul’un toplam krediler içindeki payı yüzde 40.5 olup, ikinci sırada bulunan Ankara’dan 17.6 puan daha fazladır. İstanbul’da gerçekleşen 14.1 milyar dolarlık kredi hacminin sıralamada İstanbul’dan sonra gelen altı ilin kredi hacmi toplamına yaklaşık olarak eşit olması kredi yoğunlaşmasının esas olarak İstanbul’da gerçekleştiğini ve büyük iller arasında ciddi uçurumlar olduğunu göstermektedir. Hakkari ve yeni illerden Şırnak 4 milyon dolar kredi hacmi ile en alt sırada yer almışlardır. Kocaeli ise dönemsel yüzde 155.4 oranındaki artışla en hızlı kredi hacmi artışının gerçekleştiği il olurken, Edirne’nin kredi hacmi yüzde 74.2 oranında azalarak en hızlı gerilemenin olduğu il olmuştur.
Giresun ise incelenen dönem itibariyle kredi hacmi büyüklüğü bakımından her sene ilk 6’da yer almıştır.
4.1.5. İhtisas Kredileri
1999 yılı sonu İtibariyle ihtisas kredileri hacminde ilk beş sırada yer alan illerden sadece birinci sırada bulunan Ankara’nın incelenen dönem İtibariyle ihtisas kredilerinde artış gerçekleşmiştir. Ankara kaydetmiş olduğu yüzde 129.3 oranında dönemsel artışla tüm iller arasında en hızlı artışın gerçekleştiği ikinci il olmuştur. En hızlı artışın gerçekleştiği il ise yüzde 166.7 ile Bayburt ili olmuştur. Edirne’de yüzde 76.3 ile en hızlı gerilemenin gerçekleşmesi, Edirne’nin toplam krediler artış hızı bakımından en alt sırada yer almasının nedeninin ihtisas kredilerindeki sert gerileme olduğunu göstermektedir. Hakkari ve Siirt illeri ise en düşük ihtisas kredileri yoğunluğuna sahip iller olmuşlardır.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre İhtisas Kredileri (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) İhtisas Kredileri
Türkiye Toplamı 7,421 6,170 -16.9 100.0 En hızlı artan
Ankara 474 1,087 129.3 17.6 Bayburt 166.7
Giresun 744 651 -12.5 10.6 Ankara 129.3
İstanbul 581 470 -19.1 7.6 Muş 87.5
İzmir 594 434 -26.9 7.0 En yavaş artan
Adana 901 320 -64.5 5.2 Karaman 8.3
Ağrı 8 6 -25.0 0.1 Tokat 5.3
Batman - 5 - 0.1 Afyon 4.4
Şırnak - 3 - 0.0 En hızlı azalan
Siirt 12 3 -75.0 0.0 Adana -64.5
Hakkari 2 3 50.0 0.0 Siirt -75.0
Edirne -76.3
4.1.6. İhtisasdışı Krediler
1999 yılı sonu İtibariyle ihtisas kredilerinde görülen eğilimin tersine, ihtisasdışı kredi hacmi sıralamasında ilk beş sırada yer alan tüm illerde artış kaydedilmiştir.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre İhtisasdışı Krediler (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) İhtisasdışı Krediler
Türkiye Toplamı 18,095 28,706 58.6 100.0 En hızlı artan
İstanbul 7,092 13,653 92.5 47.6 K.maraş 278.3
Ankara 5,408 6,895 27.5 24.0 Denizli 248.3
İzmir 1,292 1,752 35.6 6.1 Gaziantep 196.8
Bursa 427 904 111.7 3.1 En yavaş artan
Kocaeli 282 822 191.5 2.9 Erzurum 4.3
Ardahan - 2 - 0.0 Çorum 3.1
Kilis - 2 - 0.0 Kütahya 3.1
Hakkari 1 1 0.0 0.0 En hızlı azalan
Bayburt 3 1 -66.7 0.0 Siirt -62.5
Şırnak - 1 - 0.0 Bilecik -63.6
Bayburt -66.7
13.6 milyar dolarlık ihtisasdışı kredi hacmi ile ilk sırada yer alan İstanbul sahip olduğu yüzde 47.6 oranındaki pay ile ikinci sırada bulunan Ankara’nın yaklaşık iki katı büyüklüğünde bir paya sahiptir. Şırnak, Bayburt ve Hakkari 1 milyon dolar ile en düşük kredi hacmine sahip ilk üç il olurken, Bayburt’un incelenen dönemde yüzde –66.7 ile en hızlı gerilemenin gerçekleştiği il olduğu göze çarpmaktadır. Yeni illerden Ardahan, Kilis ve Şırnak en düşük kredi hacmine sahip ilk beş il arasında yer almıştır. En hızlı dönemsel artış ise yüzde 278.3 ile Kahramanmaraş ilinde gözlenmiştir.
4.1.7. Toplam Mevduat
Mevduat sıralamasında, incelenen yıllar İtibariyle, üst sıraları aynı illerin paylaştığı gözlenmektedir. İlk üç sırayı sırasıyla İstanbul, Ankara ve İzmir illeri paylaşmaktadır. İstanbul 1999 yılı sonu İtibariyle 36.6 milyar dolarlık mevduat ile yüzde 44.7’lik pay edinerek Türk bankacılık sektörü mevduat hacminin yaklaşık olarak yarısının gerçekleştiği il olmuştur.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Toplam Mevduat (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) Toplam Mevduat
Türkiye Toplamı 31,666 81,943 158.8 100.0 En hızlı artan
İstanbul 11,506 36,641 218.5 44.7 Kocaeli 269.0
Ankara 7,270 15,041 106.9 18.4 Antalya 224.7
İzmir 2,027 5,166 154.9 6.3 İstanbul 218.5
Bursa 772 1,836 137.8 2.2 En yavaş artan
Kocaeli 449 1,657 269.0 2.0 Gümüşhane 27.6
Bayburt 22 25 13.6 0.0 Bayburt 13.6
Bitlis 14 25 78.6 0.0 Kars 8.3
Siirt 38 23 -39.5 0.0 En hızlı azalan
Hakkari 14 21 50.0 0.0 Kırıkkale -8.2
Kilis - 18 - . Siirt -39.5
- -

Bununla birlikte, 1999 yılı İtibariyle İstanbul’un 36.6 milyon dolarlık mevduat hacmi ile Ankara’nın yaklaşık 2.5 katı, Ankara’nın ise 15 milyon dolarlık mevduat hacmi ile İzmir’in yaklaşık 3 katı büyüklüğünde bir miktara sahip olması mevduat yoğunluğu en yüksek iller arasında bile ciddi farklılıklar olduğunu göstermektedir. Yine, 1999 yılı İtibariyle İstanbul’da mevduat hacminin kendisinden sonra gelen 20 ilin mevduat hacmi toplamından daha fazla olması mevduat yoğunlaşmasının esas olarak bu ilde gerçekleştiğini göstermektedir. Kocaeli ise mevduat hacminin en hızlı arttığı il olmuştur. Diğer taraftan, 1999 yılı İtibariyle Kilis 18 milyon dolarlık mevduat ile en düşük pay alan il olurken, Hakkari’nin mevduat hacmi bakımından incelenen dönem İtibariyle sürekli alt sıralarda yer aldığı görülmektedir.
4.1.8. TL Mevduat
1999 yılı sonu İtibariyle Türkiye’de toplam TL mevduat hacmi yüzde 96.8 oranında artarak 47.8 milyar dolara yükselmiştir. Toplam mevduatta olduğu gibi TL mevduatta da İstanbul, Ankara ve İzmir illeri ilk üç sırayı paylaşmışlardır. Toplam mevduat hacminde ilk beş il arasında görülen rakamsal farklılıklar TL mevduat hacmi sıralamasında da görülmektedir. İstanbul yaklaşık 20 milyar dolar miktarında TL mevduat ile yüzde 41.8 pay almıştır. TL mevduattaki en hızlı artışın Kocaeli’de yüzde 178.7 ile gerçekleşmesi, Kocaeli’nin toplam mevduat hacmi bakımından sergilemiş olduğu en yüksek oranda artışın TL mevduattan kaynaklandığını göstermektedir. En hızlı gerileme doğurgan illerden Siirt’de yüzde -58.3 ile gerçekleşirken, en düşük TL mevduat hacminin gerçekleştiği il ise 7 milyon dolar ile Bayburt olmuştur.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre TL Mevduat (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) TL Mevduat
Türkiye Toplamı 24,322 47,866 96.8 100.0 En hızlı artan
İstanbul 8,781 19,999 127.8 41.8 Kocaeli 178.7
Ankara 6,413 10,838 69.0 22.6 Antalya 142.9
İzmir 1,612 3,109 92.9 6.5 Hatay 135.4
Adana 461 1,025 122.3 2.1 En yavaş artan
Kocaeli 356 992 178.7 2.1 Erzincan 13.6
Hakkari 14 17 21.4 0.0 Erzurum 12.0
Siirt 36 15 -58.3 0.0 Bolu 3.7
Bingöl 11 13 18.2 0.0 En hızlı azalan
Kilis - 10 - 0.0 Mardin -12.9
Bayburt 6 7 16.7 0.0 Kırıkkale -47.1
Siirt -58.3
4.1.9. YP Mevduat
Toplam mevduat ve TL mevduatta olduğu gibi YP mevduatta da ilk üç sırayı İstanbul, Ankara ve İzmir paylaşmışlardır. İstanbul yüzde 48.8’lik pay ile ikinci sırada bulunan Ankara’nın yaklaşık dört katı büyüklüğünde bir paya sahiptir. En hızlı artış Van’da yüzde 1,400 ile gerçekleşirken, Kars YP mevduatın azaldığı tek il olmuştur. Siirt ve Kilis illeri ise büyüklük bakımından toplam mevduat ve TL mevduat tablolarında olduğu gibi YP mevduat tablosunda da en alt sıralarda yer almışlardır.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre YP Mevduat (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) YP Mevduat
Türkiye Toplamı 7,344 34,077 364.0 100.0 En hızlı artan
İstanbul 2,725 16,642 510.7 48.8 Van 1,400.0
Ankara 857 4,203 390.4 12.3 Ş.urfa 933.3
İzmir 415 2,057 395.7 6.0 Diyarbakır 810.0
Bursa 176 866 392.0 2.5 En yavaş artan
Kocaeli 93 665 615.1 2.0 Yozgat 29.6
Bitlis - 8 - 0.0 Gümüşhane 26.7
Siirt 2 8 300.0 0.0 Bayburt 12.5
Ardahan - 8 - 0.0 En hızlı azalan
Kilis - 8 - 0.0 Kars -10.5
Hakkari - 4 - 0.0 - -
- -
4.1.10. Banka Sayısı
İncelenen dönem itibariyle İstanbul sürekli olarak banka sayısı en fazla olan il olmuştur. Yıllar İtibariyle İstanbul yaklaşık olarak tüm bankaların en az bir şubesinin faaliyet gösterdiği bir il olmuştur. Nitekim, 1999 yılı İtibariyle Türkiye’de faaliyet gösteren 81 bankadan merkezi Ankara’da yer alan İller Bankası dışında kalan tüm bankaların en az bir şubesinin İstanbul’da faaliyet gösterdiği gözlenmektedir. İkinci sırada yer alan İzmir’de ise Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların yüzde 65’i faaliyet göstermektedir. Son sırada yer alan Hakkari’nin banka sayısında 1 adet azalma kaydedilmiştir. Banka sayısı bakımından Gümüşhane ve Siirt’te üçte bir oranında azalma, Muğla, Kocaeli ve Şanlıurfa’da ise yüzde 70’in üzerinde artış gözlenmiştir.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Banka Sayıları (Adet) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Oran (Yüzde) Banka Sayıları
Türkiye Toplamı 66 81 22.7 - En hızlı artan
İstanbul 54 80 48.1 98.8 Ş.urfa 84.6
İzmir 45 53 17.8 65.4 Kocaeli 75.0
Ankara 40 51 27.5 63.0 Muğla 73.3
Bursa 25 42 68.0 51.9 En yavaş artan
Adana 26 39 50.0 48.1 Van 8.3
Bitlis 7 6 -14.3 7.4 Bolu 7.1
Bingöl 7 6 -14.3 7.4 Erzurum 6.3
Kilis - 5 - - En hızlı azalan
Ardahan - 5 - - Çankırı -30.0
Hakkari 5 4 -20.0 4.9 Gümüşhane -33.3
* Birden çok ilde faaliyet gösteren bankalar “1” olarak alınmıştır. Siirt -33.3
4.1.11. Şube Sayısı
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Şube Sayıları (Adet) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Pay (Yüzde) Şube Sayıları
Türkiye Toplamı 6,540 7,642 16.9 100.0 En hızlı artan
İstanbul 1,317 2,145 62.9 28.1 İstanbul 62.9
Ankara 535 653 22.1 8.5 Antalya 47.0
İzmir 530 603 13.8 7.9 Muğla 40.4
Burs 188 230 22.3 3.0 En yavaş artan
Antalya 132 194 47.0 2.5 Uşak 2.7
Siirt 36 12 -66.7 0.2 Kayseri 2.3
Ardahan - 12 - 0.2 Hatay 2.2
Bayburt 12 9 -25.0 0.1 En hızlı azalan
Hakkari 9 8 -11.1 0.1 Gümüşhane -50.0
Kilis - 6 - 0.1 Kars -56.3
Siirt -66.7
İstanbul’da 1990 yılı sonu İtibariyle 1,317 olan şube sayısı yüzde 62.9 oranında artarak 1999 yılı sonunda 2,145’e ulaşmıştır. İstanbul bu oranda artış hızıyla en hızlı şubeleşen il olmuş ve yüzde 28.1 ile en yüksek paya sahip olmuştur. Şube yoğunluğunda ilk dört sırayı sırasıyla İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa paylaşmışlardır. Ankara’nın şube yoğunluğu açısından ikinci sırada olmasına karşın, birinci sırada bulunan İstanbul’un yaklaşık üçte biri civarında şubeye sahip olması yoğunluğun esas olarak İstanbul’dan kaynaklandığını göstermektedir. Yeni illerden Kilis 1999 yılı İtibariyle 6 adet şube ile Türkiye’nin en az şubeli ili olurken, Hakkari, ve Bayburt incelenen dönem İtibariyle şube yoğunluğu en düşük iller arasında ilk sıralarda yer almışlardır. Siirt ise doğurgan il olmasının etkisiyle şube sayısının yüzde 67 ile en hızlı düştüğü il olmuştur.
4.2. İllere Göre Rasyo Analizi
4.2.1. Yoğunlaşma Oranları
İncelenen dönem İtibariyle, seçilmiş büyüklükler bazında illerde yoğunlaşmanın, bazı istisnalar dışında arttığı gözlenmektedir. Milli gelirden alınan pay, ilk beş il için 1990-1999 döneminde değişmeyerek yüzde 45’te kalmıştır. Bu oran, milli gelirin yaklaşık olarak yarısının sadece beş il arasında paylaşıldığını göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Nüfus yoğunluğu daha düşük düzeyde gerçekleşmiş ve ilk beş ilin payı 2 puan artarak yüzde 32’ye, ilk on ilin payı ise 3 puan artarak yüzde 44’e yükselmiştir.

İllere Göre Yoğunlaşma Oranları (Yüzde)

1990 1995 1999
İlk 5 İl
Milli Gelir 45 46 45
Nüfus 30 32 32
Toplam Krediler 71 78 76
- İhtisas Kredileri 48 59 48
- İhtisasdışı Krediler 82 87 84
Toplam Mevduat 70 69 74
- TL Mevduat 73 73 75
- YP Mevduat 59 64 72
Şube Sayısı 42 46 50
İlk 10 İl
Milli Gelir 58 59 58
Nüfus 41 43 44
Toplam Krediler 81 86 85
- İhtisas Kredileri 65 72 61
- İhtisasdışı Krediler 89 92 91
Toplam Mevduat 77 76 80
- TL Mevduat 80 80 82
- YP Mevduat 68 72 79
Şube Sayısı 53 56 60

Mevduat ve kredi paylarında oldukça yüksek bir yoğunlaşmanın olduğu gözlenmektedir. Nitekim, 1999 yılı İtibariyle ilk beş ilin mevduat payı yüzde 74, kredi payı ise yüzde 76 olarak gerçekleşmiştir. İlk on il için ise yoğunlaşma oranları sırasıyla yüzde 80 ve yüzde 85 olmuştur. İhtisas kredilerindeki yoğunlaşma oranları incelendiğinde incelenen yıllar İtibariyle büyük dalgalanmaların olduğu gözlenmektedir. Nitekim, ilk beş ilin aldığı pay 1990 yılında yüzde 48 iken, 1995 yılında 11 puan artarak yüzde 59’a çıkmış, 1999 yılında ise tekrar yüzde 48’e gerilemiştir. Benzer büyüklükteki dalgalanmalar ilk 10, 20 ve 40 il için de geçerlidir. Dalgalanmaların esas kaynağını dış etkenlere oldukça açık olan tarım sektörüne açılan ve ihtisas kredileri içinde en büyük paya sahip olan tarım kredileri oluşturmaktadır. İhtisasdışı kredilerde ise daha sakin bir seyir söz konusudur. İlk beş ve ilk on ilin payları 1990-1999 döneminde ikişer puana artarak sırasıyla yüzde 84 ve yüzde 91’e ulaşmıştır. Mevduatın para cinsi açısından dağılımı incelendiğinde mevduattaki yoğunlaşmanın esas olarak TL mevduattaki yoğunlaşmadan kaynaklandığı görülmektedir. Nitekim, ilk beş ve ilk on ilin payı TL mevduatta yüzde 75 ve yüzde 82 olarak gerçekleşirken, YP mevduatta bu oranlar sırasıyla yüzde 72 ve yüzde 79 olmuştur.
Şube sayılarına göre ilk beş ilin payı 8 puan artarak yüzde 50, ilk on ilin payı ise 7 puan artarak yüzde 60 olmuştur.
4.2.2. Kişi Başına Düşen Milli Gelir
Kişi başına düşen milli gelirin iller İtibariyle dağılımı incelendiğinde Kocaeli’nin 6,236 dolar ile kişi başı gelir düzeyi en yüksek il, Muş’un ise 802 dolar ile kişi başı gelir düzeyi en düşük il olduğu görülmektedir. Milli gelir artış hızının en yüksek olduğu Karaman ve Giresun illeri, kişi başına düşen milli gelir artış hızı sıralamasında da ilk üçte yer almışlardır. Diğer taraftan, en fazla kişi başı milli gelir azalışı yüzde 50.0 ile Adıyaman’da gerçekleşmiştir. Bunun bir nedeni Adıyaman’ın yüzde 41.3 ile en hızlı nüfus artışının gerçekleştiği ikinci il olmasına karşın milli gelirini aynı oranda artıramamasıdır. Nitekim Adıyaman, milli gelirin iller İtibariyle dağılımı incelendiğinde yüzde 29.4 ile en fazla azalışın olduğu ikinci il konumundadır. Tunceli ise nüfusu hızla azalan illerden biri olmasının da etkisiyle, kişi başı milli gelirin yüzde 116.3 ile en hızlı arttığı il olmuştur.
Kişi başına düşen milli gelir sıralamasına göre 1990-1999 döneminde, ilk beş ilde gerileme, son beş ilde ise artış gözlenmiştir. Kişi başına düşen milli gelirin azaldığı ilk beş ilin hepsinde nüfusun il gelirine göre daha hızlı arttığı, son beş ilde ise tersi bir durum olduğu görülmüştür. Bu durum, Türkiye ortalamasının yükselmesinde az gelişmiş ve gelişmekte olan illerin etkili olduğunu göstermektedir.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Kişi Başına Düşen Milli Gelir (Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Dolar) Kişi Başına Düşen Milli Gelir
Kocaeli 6,992 6,236 -10.8 -756 En hızlı artan
İstanbul 4,303 4,135 -3.9 -168 Tunceli 116.3
Yalova - 4,133 - - Giresun 93.7
Kırklareli 4,490 4,098 -8.7 -392 Karaman 91.2
İzmir 4,156 4,019 -3.3 -137 En yavaş artan
Türkiye ort. 2,655 2,847 7.3 193 Manisa 1.5
Hakkari 656 1,030 57.0 374 Antalya 1.1
Bitlis 772 955 23.7 183 Gaziantep 0.1
Şırnak - 902 - - En hızlı azalan
Ağrı 597 878 47.1 281 Diyarbakır -13.1
Muş 694 802 15.6 108 Bursa -15.5
Adıyaman -50.0
4.2.3. Kişi Başına Düşen Kredi
Kişi başına düşen kredi miktarının en yüksek olduğu il 2,351 dolar ile Giresun, en düşük olduğu il ise 12 dolar ile Şırnak’tır. İlk beş il arasında sadece İzmir’de kişi başı kredi miktarı gerilemiştir. Bunun nedeni incelenen dönemde İzmir’de nüfus artış hızının kredi artış hızının üzerinde gerçekleşmesidir. Yüzde 137.4 ile kişi başına düşen kredi miktarının en hızlı arttığı il Tunceli olurken, Edirne ise incelenen dönem İtibariyle yüzde -73.5 ile en hızlı azalmanın olduğu ildir.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Kişi Başına Düşen Kredi (Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Dolar) Kişi Başına Düşen Kredi
Giresun 2,027 2,351 16.0 324 En hızlı artan
Ankara 1,826 2,101 15.1 275 Tunceli 137.4
İstanbul 1,062 1,459 37.4 397 Kars 133.1
Kocaeli 373 711 90.7 338 Denizli 111.4
İzmir 705 680 -3.5 -25 En yavaş artan
Türkiye ort. 454 542 19.4 88 Rize 5.7
Siirt 33 23 -32.4 -11 Sinop 4.9
Batman - 19 - - Kırşehir 0.5
Ağrı 27 19 -30.6 -8 En hızlı azalan
Hakkari 14 17 25.8 4 Bilecik -51.0
Şırnak - 12 - - Bolu -58.2
Edirne -73.5
4.2.4. Kişi Başına Düşen Mevduat
Ankara, kişi başına düşen 3,960 dolar mevduat ile miktarın en yüksek olduğu ildir. Bitlis 73 dolar kişi başına düşen mevduat ile miktarın en düşük olduğu ildir. Kırıkkale ise incelenen dönem İtibariyle yüzde -9.9 ile sözkonusu miktarın azaldığı tek ildir. Bunun nedeni ilin mevduat hacminde görülen gerilemedir. Kişi başına düşen mevduat miktarının en hızlı arttığı il olan Tunceli’de dönemsel artış oranı yüzde 228 olmuştur.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Kişi Başına Düşen Mevduat (Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Dolar) Kişi Başına Düşen Mevduat
Ankara 2,257 3,960 75.5 1,703 En hızlı artan
İstanbul 1,592 3,785 137.7 2,192 Tunceli 228.0
İzmir 758 1,608 112.2 850 Gaziantep 212.1
Kocaeli 485 1,337 175.6 852 Adana 198.4
Zonguldak 409 1,161 184.1 753 En yavaş artan
Türkiye ort. 563 1,273 126.0 710 Bayburt 26.2
Ağrı 43 89 104.7 46 Yozgat 25.5
Siirt 63 86 36.4 23 Bolu 25.4
Mardin 47 79 70.4 33 En hızlı azalan
Muş 40 74 84.7 34 Kırıkkale -9.9
Bitlis 43 73 72.3 31 - -
- -

4.2.5. Banka Başına Düşen Kredi
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Banka Başına Düşen Kredi (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Milyon Dolar) Banka Başına Düşen Kredi
İstanbul 142.1 176.5 24.2 34.4 En hızlı artan
Ankara 147.1 156.5 6.4 9.5 Bayburt 114.3
Giresun 78.0 81.4 4.3 3.4 Amasya 100.7
İzmir 41.9 41.2 -1.6 -0.7 Gümüşhane 77.3
Adana 59.7 27.1 -54.6 -32.6 En yavaş artan
Türkiye ort. 386.6 430.6 11.4 44.0 Giresun 4.3
Yalova - 1.3 - - Gaziantep 3.1
Batman - 1.0 - - Tokat 1.3
Hakkari 0.6 1.0 66.7 0.4 En hızlı azalan
Siirt 2.2 1.0 -55.0 -1.2 Zonguldak -59.3
Şırnak - 0.7 - - Bolu -59.6
Edirne -77.4
Banka başına düşen kredi miktarının en yüksek olduğu il 176.5 milyon dolar ile İstanbul olurken, onu 156.5 milyon dolar ile Ankara izlemiştir. Miktarın en yüksek olduğu ilk beş il arasında İzmir ve Adana illerinde gerileme görülmüştür. Bunun nedeni İzmir’de banka sayısının kredi hacminden daha hızlı artması iken, Adana’da ise banka sayısının artmasına karşın kredi hacminin azalmasıdır. Şırnak 700 bin dolar ile banka başına düşen kredi miktarının en düşük olduğu ildir. Doğurgan illerden Siirt ve sonradan il olan ilçesi Şırnak en alt sıralarda yer almaktadır. Bayburt yüzde 1114.3 ile en hızlı artışın gerçekleştiği il olurken, miktarın en hızlı azaldığı il yüzde –77.4 ile Edirne olmuştur.
4.2.6. Banka Başına Düşen Mevduat
Banka başına düşen mevduat sıralamasına göre İstanbul, Ankara ve İzmir en üst sıralarda yer almıştır.
İlk ve Son 5 İle Göre Banka Başına Düşen Mevduat (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Milyon Dolar) Banka Başına Düşen Mevduat
İstanbul 213.1 458.0 115.0 244.9 En hızlı artan
Ankara 181.8 294.9 62.3 113.2 Rize 185.7
İzmir 45.0 97.5 116.4 52.4 Adıyaman 158.3
Kocaeli 22.5 47.3 110.9 24.9 Burdur 149.4
Bursa 30.9 43.7 41.6 12.8 En yavaş artan
Türkiye ort. 479.8 1.011.6 110.9 531.9 Trabzon 24.1
Muş 1.9 4.6 143.8 2.7 Bolu 21.5
Bitlis 2.0 4.2 108.3 2.2 Karaman 20.1
Siirt 4.2 3.8 -9.2 -0.4 En hızlı azalan
Kilis - 3.6 - - Kırıkkale -8.2
Bayburt 2.2 3.6 62.3 1.4 Siirt -9.2
- -
İstanbul banka başına düşen 458 milyon dolar miktarında mevduat ile ilk sırada yer alırken, onu 294.9 milyon dolar ile Ankara izlemiştir. Büyüklük bakımından ilk beş sırada yer alan illerin tümünde artış görülmüştür. Bayburt ve Kilis illeri banka başına düşen 3.6 milyon dolar ile en düşük yoğunluğa sahip iller olmuşlardır. En hızlı artışın gerçekleştiği il olan Rize’de oran yüzde 185.7 olarak gerçekleşmiştir. Siirt, Kırıkkale ile birlikte banka başına düşen mevduatın gerilediği iki ilden biri olmuştur.
4.2.7. Banka Başına Düşen Şube Sayısı
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Banka Başına Düşen Şube Sayısı* (Adet) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Adet) Banka Başına Düşen
Şube Sayısı
İstanbul 24.4 26.8 9.9 2.4 En hızlı artan
Ankara 13.4 12.8 -4.3 -0.6 Erzincan 13.2
İzmir 11.8 11.4 -3.4 -0.4 Hakkari 11.1
Balıkesir 7.6 5.8 -23.7 -1.8 Çankırı 10.6
Manisa 8.1 5.5 -31.9 -2.6 En yavaş artan
Türkiye ort. 99.1 94.3 -4.8 -4.7 Yozgat 6.4
Iğdır - 1.6 - - Adıyaman 4.8
Karaman 1.5 1.5 -2.6 0.0 İçel 2.1
Yalova - 1.4 - - En hızlı azalan
Bayburt 1.2 1.3 7.1 0.1 Sakarya -47.9
Kilis - 1.2 - - Siirt -50.0
* Birden çok ilde faaliyet gösteren bankalar “1” olarak alınmıştır. Zonguldak -55.0

Banka başına düşen şube sayısının en fazla olduğu il İstanbul’dur. İstanbul’da banka başına düşen şube sayısı incelenen dönemde yaklaşık 2 adet artarak 26’ya yükselmiştir. İlk beş ilde banka başına düşen şube sayısı İstanbul dışında azalmıştır. Bunun nedeni Ankara ve İzmir illerinde banka sayısının şube sayısından daha fazla artması iken, Balıkesir ve Manisa illerinde ise banka sayısının artmasına karşın, şube sayısının azalmasından kaynaklanmaktadır. Yeni illerden Iğdır, Yalova ve Kilis en düşük yoğunluğa sahip ilk beş il arasında yer almışlardır. En hızlı artış yüzde 13.2 ile Erzincan’da gözlenirken, Zonguldak ve Siirt doğurgan il olmalarının da etkisiyle şube sayılarının azalması sonucu banka başına düşen şube sayısında en alt iki sırada yer almışlardır.
4.2.8. Banka Başına Düşen Kişi Sayısı
Türkiye’de banka başına düşen kişi sayısı büyüklüğü bakımından ilk sırada 121,020 kişi ile İstanbul yer alırken Adıyaman ikinci sırada yer almıştır. Adıyaman hem büyüklük, hem de artış hızı açısından en üst sıraları paylaşmıştır. İlin nüfus artış hızında ikinci sırada yer alması bunun en önemli nedenidir. Tunceli ise Adıyaman’ın tersine her iki sıralamada da en alt sıralarda yer almıştır. İlin nüfusunda görülen yüzde 43 civarındaki azalış bunun en önemli nedenidir. Yalova ise 10,687 kişi ile en alt sırada yer almıştır.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Banka Başına Düşen Kişi Sayısı (Adet) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Adet) Banka Başına Düşen
Kişi Sayısı
İstanbul 133,833 121,020 -9.6 -12,813 En hızlı artan
Adıyaman 63,592 89,875 41.3 26,283 Adıyaman 41.3
Mardin 93,959 83,500 -11.1 -10,459 Hakkari 32.5
Ankara 80,541 74,484 -7.5 -6,057 Gümüşhane 32.1
Ağrı 62,432 67,428 8.0 4,996 En yavaş artan
Türkiye ort. 851,565 794,394 -6.7 -57,171 İzmir 2.0
Karabük - 15,929 - - Kırıkkale 1.9
Uşak 18,095 15,048 -16.8 -3,047 Bilecik 0.9
Bayburt 10,772 13,857 28.6 3,085 En hızlı azalan
Tunceli 22,442 13,000 -42.1 -9,442 Adana -40.7
Yalova - 10,687 - - Tunceli -42.1
Zonguldak -53.4
4.2.9. Şube Başına Düşen Kredi
Türkiye’de şube başına düşen kredi miktarı incelenen dönemde yüzde 17 oranında artarak 4.6 milyon dolara yükselmiştir. Giresun, kişi başına düşen kredi miktarının olduğu gibi şube başına düşen kredi miktarının da en yüksek olduğu il olarak göze çarpmaktadır. Bu ilde şube başına düşen kredi miktarı 23 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Kars yüzde 56.3 ile şube sayısı ile en fazla azalan ikinci il olurken, şube başına düşen kredi miktarının yüzde 151.4 ile en hızlı arttığı ildir. Şube başına düşen kredi miktarının en düşük olduğu il 300 bin dolar ile Şırnak’tır. Edirne ise incelenen dönem İtibariyle şube başına düşen kredi miktarının yüzde -72.2 ile en hızlı azaldığı ildir.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Şube Başına Düşen Kredi (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Milyon Dolar) Şube Başına Düşen Kredi
Giresun 18.8 23.0 22.5 4.2 En hızlı artan
Ankara 11.0 12.2 11.2 1.2 Kars 151.4
Kocaeli 3.8 7.0 84.4 3.2 Denizli 139.9
İstanbul 5.8 6.6 13.0 0.8 Gümüşhane 136.4
Adana 8.9 5.8 -34.5 -3.1 En yavaş artan
Türkiye ort. 3.9 4.6 17.0 0.7 Afyon 6.1
Bitlis 1.0 0.6 -36.0 -0.3 İçel 5.6
Ağrı 0.6 0.5 -20.8 -0.1 İzmir 1.9
Hakkari 0.3 0.5 50.0 0.2 En hızlı azalan
Siirt 0.6 0.5 -10.0 -0.1 Antalya -44.0
Şırnak - 0.3 - - Bolu -50.9
Edirne -72.2
4.2.10. Şube Başına Düşen Mevduat
Şube başına düşen mevduata göre Türkiye ortalaması incelenen dönemde yüzde 121.5 oranında artarak 10.7 milyon dolara ulaşmıştır. Oranın en hızlı arttığı il olan Rize’de yüzde 203.1’lik bir artış gerçekleşmiştir. Şube başına düşen mevduat sıralamasına göre ilk beş sırada yer alan illerden Zonguldak, oranın en hızlı arttığı ikinci il olmuştur. İstanbul ve Ankara büyüklük bakımından en üst sıralarda yer almıştır. Ankara kişi başına mevduatta olduğu gibi şube başına düşen mevduat miktarında da 23 milyon dolar ile ilk sırada yer almaktadır. Bitlis ise Ankara’nın tersine, sözkonusu miktarların en düşük olduğu il olmuştur. Bitlis’de şube başına düşen mevduat miktarı ise 1.4 milyon dolardır. Kırıkkale ise incelenen dönem İtibariyle sözkonusu miktarların azaldığı tek ildir. Bu ilde, şube başına düşen mevduat dönemsel olarak yüzde -4.4 oranında azalmıştır.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Şube Başına Düşen Mevduat (Milyon Dolar) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Dolar) Şube Başına Düşen Mevduat
Ankara 13.6 23.0 69.5 9.4 En hızlı artan
İstanbul 8.7 17.1 95.5 8.3 Rize 203.1
Kocaeli 4.9 13.2 166.5 8.2 Zonguldak 194.3
Zonguldak 3.5 10.4 194.3 6.9 Hatay 181.8
Uşak 3.6 9.0 151.5 5.4 En yavaş artan
Türkiye ort. 4.8 10.7 121.5 5.9 Yozgat 50.5
Ağrı 1.0 2.3 133.3 1.3 Bolu 47.5
Muş 1.1 2.3 128.6 1.3 Karaman 23.3
Siirt 1.1 1.9 81.6 0.9 En hızlı azalan
Mardin 1.2 1.8 51.4 0.6 Kırıkkale -4.5
Bitlis 0.6 1.4 118.3 0.8 - -
- -
4.2.11. Şube Başına Düşen Kişi Sayısı
Banka başına düşen kişi sayısında olduğu gibi şube başına düşen kişi sayısı göstergesinde de Adıyaman büyüklük ve artış hızı açısından en üst sıralarda yer almıştır. İlin nüfus artış hızında ikinci sırada yer alması bunun en önemli nedenidir. Tunceli ise Adıyaman’ın tersine her iki göstergeye göre her iki sıralamada da en alt sıralarda yer almıştır. İlin nüfusunda görülen yüzde 43 civarındaki azalış bunun en önemli nedenidir. İstanbul ise şube başına düşen 4,514 kişi ile en düşük yoğunluğu sergilemiştir.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Şube Başına Düşen Kişi Sayısı (Adet) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Adet) Şube Başına Düşen Kişi Sayısı
Adıyaman 24,225 32,682 34.9 8,456 En hızlı artan
Batman - 31,846 - - Gümüşhane 76.2
Muş 24,995 30,928 23.7 5,933 Adıyaman 34.9
Van 28,753 30,462 5.9 1,709 Siirt 33.1
Hakkari 24,213 28,875 19.3 4,662 En yavaş artan
Türkiye ort. 8,594 8,420 -2.0 -174 Diyarbakır 4.9
Ankara 6,022 5,817 -3.4 -204 Zonguldak 3.6
İzmir 5,047 5,328 5.6 281 Kayseri 1.8
Muğla 5,945 4,985 -16.2 -960 En hızlı azalan
Tunceli 8,416 4,875 -42.1 -3,541 Karaman -17.9
İstanbul 5,487 4,514 -17.7 -974 Sinop -20.1
Tunceli -42.1
4.2.12. Kredi / Milli Gelir
Kredi/milli gelir oranına göre Giresun, Ankara ve İstanbul ilk üç sırada yer alırken, Siirt ve sonradan il olan eski ilçeleri Batman ve Şırnak en alt sıraları paylaşmışlardır. Kocaeli ve Adıyaman ise oranın en hızlı arttığı ilk üç il arasında yer almışlardır. Bu iki ildeki dönemsel artış oranı sırasıyla yüzde 114.4 ve yüzde 112.4 olmuştur. En hızlı gerilemenin olduğu il ise yüzde –77 ile Edirne olmuştur.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Kredi/Milli Gelir (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) Kredi/Milli Gelir
Giresun 162.9 97.6 -40.1 -65.4 En hızlı artan
Ankara 50.2 54.9 9.3 4.7 Kocaeli 114.4
İstanbul 24.7 35.3 43.0 10.6 Adıyaman 112.4
Denizli 11.9 21.3 79.4 9.4 Denizli 79.4
Adana 29.8 18.7 -37.3 -11.1 En yavaş artan
Türkiye ort. 17.1 19.0 11.3 1.9 Ankara 9.3
Bolu 6.5 2.1 -67.2 -4.4 Çorum 6.1
Siirt 2.9 1.7 -40.7 -1.2 Şanlıurfa 6.0
Hakkari 2.1 1.7 -19.9 -0.4 En hızlı azalan
Şırnak - 1.3 - - Bitlis -59.1
Batman - 1.3 - - Bolu -67.2
Edirne -77.0
4.2.13. İhtisas ve İhtisasdışı Kredilerin Toplam Krediler İçindeki Dağılımı
İncelenen dönemde ihtisas kredilerinin toplam krediler içindeki payı yüzde 17.7’ye gerilerken, ihtisasdışı kredilerin payı ise artarak yüzde 82.3’e yükselmiştir. Bayburt, ihtisas kredilerinin toplam krediler içindeki payının yüzde 77.8 ile en yüksek artış gösterdiği il olmasına karşın oran büyüklüğü bakımından alt sıralarda yer almıştır. Bununla birlikte Ankara yüzde 86.4’lk pay ile ihtisasdışı kredilerin toplam krediler içindeki payına göre sıralamada üçüncü sırada bulunmaktadır. Ardahan’da toplam kredilerin yüzde 91.3’ü ihtisas kredilerine, İstanbul’da ise toplam kredilerin yüzde 96.7’si ihtisasdışı kredilere tahsis edilmiştir.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre İhtisas Kredileri/Toplam Krediler (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) İhtisas Kred./Toplam Krediler
Ardahan - 91.3 - - En hızlı artan
Yozgat 76.7 89.2 16.3 12.5 Bayburt 77.8
Bayburt 50.0 88.9 77.8 38.9 Ankara 69.0
Muş 72.7 88.2 21.3 15.5 Bilecik 61.9
Edirne 94.8 87.0 -8.2 -7.7 En yavaş artan
Türkiye ort. 29.1 17.7 -39.2 -11.4 Tokat 3.9
Bursa 26.0 15.5 -40.3 -10.5 Kütahya 3.3
Denizli 42.9 15.4 -64.1 -27.5 Kırıkkale 0.1
Ankara 8.1 13.6 69.0 5.6 En hızlı azalan
Kocaeli 18.3 6.7 -63.3 -11.6 Gaziantep -58.1
İstanbul 7.6 3.3 -56.0 -4.2 Kocaeli -63.3
Denizli -64.1
İlk 5 ve Son 5 İle Göre İhtisasdışı Krediler/Toplam Krediler (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) İhtisasdışı Kred./Top. Krediler
İstanbul 92.4 96.7 4.6 4.2 En hızlı artan
Kocaeli 81.7 93.3 14.1 11.6 Edirne 148.1
Ankara 91.9 86.4 -6.0 -5.6 Muğla 132.1
Denizli 57.1 84.6 48.1 27.5 Gaziantep 81.0
Bursa 74.0 84.5 14.2 10.5 En yavaş artan
Türkiye ort. 70.9 82.3 16.1 11.4 Tekirdağ 3.7
Edirne 5.2 13.0 148.1 7.7 Çankırı 3.4
Muş 27.3 11.8 -56.9 -15.5 Afyon 0.3
Bayburt 50.0 11.1 -77.8 -38.9 En hızlı azalan
Yozgat 23.3 10.8 -53.7 -12.5 Yozgat -53.7
Ardahan - 8.7 - - Muş -56.9
Bayburt -77.8
4.2.14. Mevduat / Milli Gelir
Türkiye ortalaması mevduat/milli gelir oranına göre 23.5 puan artarak 1999 yılı sonunda yüzde 44.7’ye yükselmiştir. Kredi/milli gelir oranında olduğu gibi mevduat/milli gelir oranında da Ankara ve İstanbul en üst sıralarda yer alırken, Siirt ve sonradan il olan eski ilçesi Batman en alt sıraları paylaşmışlardır. Kocaeli ve Adıyaman ise her iki oranın en hızlı arttığı ilk üç il arasında yer almışlardır. Adıyaman’daki dönemsel artış oranı yüzde 265.7 olarak gerçekleşmiştir. En hızlı gerileme yüzde –34.2 ile Kırıkkale’de gerçekleşmiştir.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre Mevduat/Milli Gelir (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) Mevduat/Milli Gelir
Ankara 62.1 103.4 66.7 41.4 En hızlı artan
İstanbul 37.0 91.5 147.4 54.5 Adıyaman 265.7
Uşak 24.8 52.8 112.8 28.0 Gaziantep 211.8
Bartın - 51.9 - - Kocaeli 209.0
İzmir 18.2 40.0 119.4 21.8 En yavaş artan
Türkiye ort. 21.2 44.7 110.7 23.5 Yozgat 17.8
Bitlis 5.5 7.7 39.3 2.2 Bingöl 17.0
Mardin 4.6 7.1 54.8 2.5 Gümüşhane 2.6
Kırıkkale 10.4 6.8 -34.2 -3.5 En hızlı azalan
Siirt 5.6 6.7 19.6 1.1 Karaman -21.5
Batman - 6.4 - - Bayburt -31.6
Kırıkkale -34.2
4.2.15. TL Mevduatın ve YP Mevduatın Milli Gelire Oranı
Türkiye’de hem TL mevduatın hem de YP mevduatın milli gelire oranında incelenen dönem İtibariyle artış gözlenmiştir. Oranlar sırasıyla yüzde 26.1 ve yüzde 18.6 olarak gerçekleşmiştir. Her iki oran büyüklüğünde Ankara ve İstanbul en üst sıralarda, Siirt ise en alt sıralarda yer almıştır. Gümüşhane her iki oran artış hızında da en yavaş artış gösteren ilk üç il arasında yer almıştır. TL mevduatın milli gelire oranında Adıyaman yüzde 209.4, YP mevduatın milli gelire oranında ise Van yüzde 950 ile en hızlı artışın gerçekleştiği iller olmuşlardır. TL mevduatın milli gelire oranında en üst sıralarda hem Zonguldak hem de sonradan il olan ilçesi Bartın yer alırken, en alt sıraları ise hem Siirt hem de sonradan il olan ilçesi Batman paylaşmışlardır.
İlk 5 ve Son 5 İle Göre TL Mevduat /Milli Gelir (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) TL Mevduat /Milli Gelir
Ankara 54.7 74.5 36.1 19.8 En hızlı artan
İstanbul 28.2 50.0 76.9 21.7 Adıyaman 209.4
Bartın - 35.0 - - Kocaeli 133.3
Zonguldak 11.7 24.3 107.1 12.6 Kırklareli 110.7
İzmir 14.5 24.1 66.1 9.6 En yavaş artan
Türkiye ort. 16.3 26.1 60.3 9.8 Gümüşhane 3.4
Siirt 5.3 4.3 -17.7 -0.9 Trabzon 3.0
Ş.urfa 4.5 4.1 -8.6 -0.4 Erzincan 2.0
Mardin 4.0 3.6 -11.0 -0.4 En hızlı azalan
Kırıkkale 9.2 3.5 -62.1 -5.7 Hakkari -27.0
Batman - 3.0 - - Bayburt -29.8
Kırıkkale -62.1
İlk 5 ve Son 5 İle Göre YP Mevduat /Milli Gelir (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) YP Mevduat /Milli Gelir
İstanbul 8.8 41.6 374.4 32.8 En hızlı artan
Uşak 12.4 33.3 168.4 20.9 Van 950.0
Ankara 7.3 28.9 295.1 21.6 Diyarbakır 757.6
Aksaray 20.1 27.3 36.1 7.2 Siirt 690.2
Kayseri 9.0 20.6 129.9 11.6 En yavaş artan
Türkiye ort. 4.9 18.6 277.9 13.7 Sivas 21.8
Şırnak - 3.0 - - Yozgat 16.6
Muş 1.2 2.9 149.8 1.7 Gümüşhane 1.8
Bitlis 0.0 2.5 - 2.5 En hızlı azalan
Siirt 0.3 2.3 690.2 2.0 Karaman -22.5
Hakkari 0.0 1.7 - 1.7 Bayburt -32.3

4.2.16. TL Mevduatın ve YP Mevduatın Toplam Mevduat İçindeki Dağılımı
Türkiye’de 1999 yılında toplam mevduat içinde TL mevduatın payı yüzde 58.4’e gerilerken, YP mevduatın payı ise 18.4 puan artarak yüzde 41.6’e yükselmiştir. TL mevduat payının arttığı illerde artış hızı tek basamaklı değerler alırken, YP mevduat payının en hızlı arttığı Siirt ve Van illerinde artış hızları sırasıyla yüzde 560.9 ve yüzde 515.8 olmuştur. TL mevduatın toplam mevduat içinde en fazla pay aldığı il yüzde 81 ile Hakkari olurken, YP mevduat/Toplam mevduat oranının en yüksek olduğu il ise yüzde 75 ile Aksaray olmuştur.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre TL Mevduat /Toplam Mevduat (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) TL Mevduat/Toplam Mevduat
Hakkari 100.0 81.0 -19.0 -19.0 En hızlı artan
Tunceli 76.7 77.2 0.7 0.5 Kars 8.1
Ardahan - 76.5 - - Zonguldak 7.3
Kars 68.3 73.8 8.1 5.5 Bayburt 2.7
Çanakkale 84.7 73.1 -13.7 -11.6 En yavaş artan
Türkiye ort. 76.8 58.4 -23.9 -18.4 Gümüşhane 0.8
Yozgat 35.7 36.4 1.8 0.6 Afyon 0.7
Karaman 35.1 36.0 2.5 0.9 Tunceli 0.7
Nevşehir 43.0 33.9 -21.1 -9.1 En hızlı azalan
Bayburt 27.3 28.0 2.7 0.7 Mardin -42.5
Aksaray 30.2 25.0 -17.2 -5.2 Van -43.0
Gaziantep -43.1

İlk 5 ve Son 5 İle Göre YP Mevduat/Toplam Mevduat (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) YP Mevduat/Toplam Mevduat
Aksaray 69.8 75.0 7.4 5.2 En hızlı artan
Bayburt 72.7 72.0 -1.0 -0.7 Siirt 560.9
Nevşehir 57.0 66.1 15.9 9.1 Van 515.8
Karaman 64.9 64.0 -1.3 -0.9 Diyarbakır 355.0
Yozgat 64.3 63.6 -1.0 -0.6 En yavaş artan
Türkiye ort. 23.2 41.6 79.3 18.4 Aksaray 7.4
Çanakkale 15.3 26.9 76.1 11.6 Giresun 4.2
Kars 31.7 26.2 -17.4 -5.5 Kırşehir 0.3
Ardahan - 23.5 - - En hızlı azalan
Tunceli 23.3 22.8 -2.3 -0.5 Tunceli -2.3
Hakkari 0.0 19.0 - 19.0 Zonguldak -12.2
Kars -17.4

4.2.17. Kredi / Mevduat
Türkiye’de kredi/mevduat oranı incelenen dönem İtibariyle Bayburt, Mardin ve Kars dışında kalan tüm illerde gerileme göstermiştir. Bu üç ilde kredi artış hızı mevduat artış hızının üzerinde gerçekleşmiştir. Kırıkkale dışındaki tüm illerde mevduatta artış görülürken, oranın gerilemesinin nedeni kimi illerde kredilerin de gerilemesi, kimi illerde ise kredi artış hızının mevduat artış hızının gerisinde kalmasıdır. Oranın en yüksek olduğu il olan Giresun yüzde 424.9 ile ikinci sıradaki Kars’ın yaklaşık 4 katı büyüklüğünde bir orana sahiptir.

İlk 5 ve Son 5 İle Göre Kredi/Mevduat (Yüzde) İlk 3 İle Göre Artış Hızları (Yüzde)

1990 1999 Değişim (Yüzde) Değişim (Puan) Kredi/Mevduat
Giresun 852.1 424.9 -50.1 -427.2 En hızlı artan
Kars 100.0 101.5 1.5 1.5 Bayburt 32.0
Amasya 95.0 88.1 -7.2 -6.9 Mardin 10.1
Adana 278.6 71.6 -74.3 -207.1 Kars 1.5
Edirne 466.9 68.0 -85.4 -398.9 En yavaş artan
Türkiye ort. 80.6 42.6 -47.2 -38.0 - -
Yalova - 13.5 - - - -
Şırnak - 12.9 - - - -
Bartın - 12.7 - - En hızlı azalan
Aksaray 25.5 12.5 -50.9 -13.0 Adana -74.3
Zonguldak 28.5 8.7 -69.3 -19.7 Antalya -74.7
Edirne -85.4

EKLER

İllere Ait Tablolar
A. İllerin Alfabetik Olarak Sıralaması
Tablo 1. Milli Gelirin İllere Göre Dağılımı
Tablo 2. Nüfusun İllere Göre Dağılımı
Tablo 3. Toplam Kredilerin İllere Göre Dağılımı
Tablo 4. İhtisas Kredilerinin İllere Göre Dağılımı
Tablo 5. İhtisasdışı Kredilerin İllere Göre Dağılımı
Tablo 6. Toplam Mevduatın İllere Göre Dağılımı
Tablo 7. TL Mevduatın İllere Göre Dağılımı
Tablo 8. YP Mevduatın İllere Göre Dağılımı
Tablo 9. İller ve Banka Sayıları
Tablo 10. Şube Sayısının İllere Göre Dağılımı
Tablo 11. Kişi Başına Düşen Milli Gelirin İllere Göre Dağılımı
Tablo 12. Kişi Başına Düşen Kredinin İllere Göre Dağılımı
Tablo 13. Kişi Başına Düşen Mevduatın İllere Göre Dağılımı
Tablo 14. Banka Başına Düşen Kredinin İllere Göre Dağılımı
Tablo 15. Banka Başına Düşen Mevduatın İllere Göre Dağılımı
Tablo 16. Banka Başına Düşen Şube Sayısının İllere Göre Dağılımı
Tablo 17. Banka Başına Düşen Kişi Sayısının İllere Göre Dağılımı
Tablo 18. Şube Başına Düşen Kredinin İllere Göre Dağılımı
Tablo 19. Şube Başına Düşen Mevduatın İllere Göre Dağılımı
Tablo 20. Şube Başına Düşen Kişi Sayısının İllere Göre Dağılımı
Tablo 21. Kredi/Milli Gelir Oranının İllere Göre Dağılımı
Tablo 22. İhtisas ve İhtisasdışı Kredilerin Toplam Krediler İçindeki Dağılımı
Tablo 23. Mevduat/Milli Gelir Oranının İllere Göre Dağılımı
Tablo 24. TL ve YP Mevduatın Milli Gelir İçindeki Dağılımı
Tablo 25. TL ve YP Mevduatın Toplam Mevduat İçindeki Dağılımı
Tablo 26. Kredi/Mevduat Oranının İllere Göre Dağılımı
B. İllerin Büyüklük Olarak Sıralaması
Tablo 27. Milli Gelir Sıralaması
Tablo 28. Nüfus Sıralaması
Tablo 29. Toplam Krediler Sıralaması
Tablo 30. İhtisas Kredileri Sıralaması
Tablo 31. İhtisasdışı Krediler Sıralaması
Tablo 32. Toplam Mevduat Sıralaması
Tablo 33. TL Mevduat Sıralaması
Tablo 34. YP Mevduat Sıralaması
Tablo 35. Banka Sayısı Sıralaması
Tablo 36. Şube Sayısı Sıralaması
Tablo 37. Kişi Başına Düşen Milli Gelir Sıralaması
Tablo 38. Kişi Başına Düşen Kredi Sıralaması
Tablo 39. Kişi Başına Düşen Mevduat Sıralaması
Tablo 40. Banka Başına Düşen Kredi Sıralaması
Tablo 41. Banka Başına Düşen Mevduat Sıralaması
Tablo 42. Banka Başına Düşen Şube Sayısı Sıralaması
Tablo 43. Banka Başına Düşen Kişi Sayısı Sıralaması
Tablo 44. Şube Başına Düşen Kredi Sıralaması
Tablo 45. Şube Başına Düşen Mevduat Sıralaması
Tablo 46. Şube Başına Düşen Kişi Sayısı Sıralaması
Tablo 47. Kredi/Milli Gelir Oranı Sıralaması
Tablo 48. İhtisas ve İhtisasdışı Kredilerin Toplam Krediler İçindeki Payı Sıralaması
Tablo 49. Mevduat/Milli Gelir Oranı Sıralaması
Tablo 50. TL ve YP Mevduatın Milli Gelir İçindeki Dağılımı Sıralaması
Tablo 51. TL ve YP Mevduatın Toplam Mevduat İçindeki Payı Sıralaması
Tablo 52. Kredi/Mevduat Oranı Sıralaması
C. İllere Göre Seçilmiş Göstergelerin Değişim Oranları
Tablo 53. Dönemsel Değişim Oranları
Tablo 54. Yıllık Ortalama Değişim