 Markayı kullanma hakkı

 Belirli bir bölgede satış yapabilme hakkı

 Ana firmadan sürekli destek ve hizmet alma hakkı

Franchising sözleşmesinde yer alan unsurlar

“ Franchise veren X ile franchise alan Y, aşağıdaki koşullarda anlaşmaya varmışlardır.

1. Konu, kapsam, bedel

X şirketi, bu sözleşme ile franchise alana sözleşmede yazılı koşullar çerçevesinde ve ……………………. bedeli karşılığında …………………………… sınırlarında belirlenen bölgede sis-temi kullanma konusunda lisans hakkı vermektedir. Lisans ücreti KDV dahil ……………….’den oluşmaktadır. Bu sözleşme tarafların imzalamasıyla yürürlüğe girmektedir ve feshedilmedik-çe ……………………..yıl sonunda yürürlükten kalkar. Taraflar feshetmedikçe ……………………… sürelerle kendiliğinden uzar.

2. X şirketinin hakları

3. Y franchise alanın yükümlülükleri

4. X şirketinin yükümlülükleri

5. Franchise verenin sistemi, sözleşmeyi değiştirme hakkı

6. Sözleşmenin sona ermesi koşulları (Lisans alanın yükümlülüğünü yerine getirmeme-si,sözleşmeyi devretmesi

7. Devir (Ana firmanın yazılı izni olmadan lisans alanın sözleşmeden doğan hak, yetki ve yükümlülüklerini devretmesi)

8. Bildirimler ( Adres, telefon, teleks değişliklerinin karşı tarafa bildirilmesi )

9. Sözleşmede yapılacak her türlü değişikliğin, her iki tarafın yetkililerince imzalanmadıkça hüküm ifade etmemesi

 Franchise alan, mal ve hizmetlerin satışını kendi adına ve hesabına yaparken sürümünü artırma borcu altına girmez.

 Franchise alan, kendisine sunulan sistemi kullanarak üretim, pazarlama, işletme siste-mindeki fikri ve sınai değerlerden, know-how’dan yaralanmalı ve elde ettiği ticari sırları sak-lamalıdır.

 Franchise alan, ürünleri ve hizmetin başarılı standart kalitelerini sürdürmelidir. Ayrıca franchise alan ve personeli, franchise verenin sağladığı eğitim programlarına, kurslara katıl-mak zorundadır.

 Franchise alan, franchise verenin sistemini kullanması ve sağladığı destekten yaralan-ması karşılığında belirli bir ücret ödemekle yükümlüdür.

 Franchise alan, sözleşme devam ettiği sürece ve sözleşme bittikten sonra belirli bir süre, franchise veren firma ile rekabet etmeme yükümlülüğü altındadır. Franchise alan sözleşme süresince ana firmanın ürünü dışında benzer ürünleri satamaz ve benzer bir sistem kurarak taklit edemez.

 Franchise alan, diğer franchise alanların bölgelerine girerek rekabet edemez.

 Franchise alanın teminat gösterme, işyerini sigorta ettirme gibi yükümlülüğü de vardır

 Frachisee’in muhasebe kayıtlarını inceleme hakkı

 Franchisee’in işyerini kontrol etme hakkı

 Belirli dönemlerde franchisee’den raporlar ve bilgiler talep etme hakkı

 Franchisee’ye sözleşme süresince ve sözleşme sona erdikten sonra belirli bir süre için rekabet yasağı getirtme hakkı

 Franchisor’a ait know-how ve ticari sırların saklı tutulması zorunluluğu

 Franchise konusu olan marka, isim, know-how ve diğer belirleyici maddi ve gayri maddi hakların sahibi olmak veya bunları başkalarına kullandırma hakkını verebilmek için malikin lisans ve onayına sahip olma hakkı

 Franchisee’ye eğitim hizmetleri ve sözleşme süresince teknik veya ticari yardım hizmetle-rinde bulunmak

 Franchisee’ye sürekli destek sağlamak

 Franchise veren, franchise alana danışmanlık, eğitim, uzmanlık yardımı sağlamalı ve desteklemelidir. Ayrıca franchise alanı ve personelini eğiterek franchise biriminin kurulması aşamasında ve sonrasında pazar araştırması yapmakla, mali-teknik yardım, işletme ve yöne-tim yardımı yapmakla, reklam ve promosyonlarda franchise alanın işletmesine yer vermekle yükümlüdür.

 Ana firma, franchise alana belirli bir bölgede faaliyette bulunma hakkı verir ve bu bölge içerisinde başka biriyle franchise anlaşması yapamaz. Ancak franchise alanları koruyan bu hususun ayrıca franchising sözleşmesinde yer alması gerekir.

 Ekonomik ilişki : Ekonomik ilişki, ana firmanın diğer firmalara franchise vermesi sonu-cunda onlardan aldığı çeşitli ücretleri içermektedir. Bu ücretler ise;
_ Öncelikle ana firma, franchise hakkına sahip olmak isteyen işletmelerden franchise ücreti alır. Bu başlangıç ücreti, franchise alan işletmelerin işe başlarken tanınmış bir marka adını, ismini elde etmelerini, faaliyet yöntemlerini, işin idare edilmesinde uyulması gereken prosedürlerin öğretilmesi amacıyla verilen eğitim ile yeni bir franchise birimi açma maliyetle-rini içerir ve başlangıçta ödenir.
_ Ana firma, franchise verdiği diğer işletmelerden royalty ve lisans ücreti de alır. Royalty, ana firmanın franchise verdiği işletmelere sürekli hizmet sağlaması karşılığında onlardan aylık brüt satışlarının belirli bir yüzdesi(genellikle % 5) olarak aldığı ücrettir. Lisanslama üc-reti ise, franchise verenin ticari markasını kullanmak karşılığında ödenen ücrettir.
Royalty ücreti, karın değil brüt satışların üzerinden alınmaktadır. Böylece, franchise alan işletmelerin kaliteyi bozarak, maliyetlerini azaltarak düşük seviyede satış yapsalar da bunu normal kar elde ediyorlarmış gibi göstermeleri engellenerek, ana firmaya bu durumu düzelt-me imkanı sağlanmaktadır.
_ Bazen franchise alan firmalar kendi aralarında anlaşarak franchise işlemine konu olan mal veya hizmet ile ilgili reklamları üstlenebilirler. Ancak genellikle söz konusu mal veya hizmet ile ilgili reklam ve promosyonlar ana firma tarafından yapılır ve franchise alan işlet-meler de bunun karşılığında reklam ücreti öderler.
_ Bazı firmalar, kendi ürünlerini kendileri imal etmektedir. Böyle bir durumun varlığı ha-linde, malzemeler franchise alan işletmelere satılmaktadır. Örneğin Coca-Cola’nın kazançla-rının büyük bir bölümü formüllü şurubun franchisee olarak seçtiği şişeleme tesislerine satı-şından doğmaktadır.
_ Teçhizatın, binanın kiralanması veya satışından elde edilen gelir
_ Genel olarak bütün firmaların almamasına karşın muhasebe hizmetleri için alınan ücretlerdir.

 Faaliyetin yürütülmesi ve prosedürlerin takip edilmesi anlamında oluşan yönetsel ilişki :
Franchise veren firma, franchise verdiği işletmelere yönetim bakımından yardımcı olma-lıdır. Yönetsel açıdan yardım;
_ pazar araştırmasını
_ yer seçimini
_ yerleşim yerinin planlanmasını
_ dekorasyonun sağlanmasını
_ yönetici ve personele eğitim programları sağlanmasını
_ reklam ve genel faaliyet bilgilerini içermektedir.

 Hukuki ilişki ( Sözleşme ilişkisi )
“ Franchise sözleşmesi, ana firmanın kendisine ait üretim, pazarlama ve işletme sistemini oluşturan fikri ve sınai unsurları franchisee’ye kullandırma(lisans) haklarını tanıyarak kendi işletme organizasyonuyla bütünleştirme(entegre etme) borcu altına girdiği, franchisee’nin ana firmanın belirlediği şartlara uyarak, kendisine kullanma hakkı verilen fikri ve sınai unsurlardan yararlanarak, sistemdeki mal ve hizmetlerin sürümünü kendi adına ve hesabına yapmayı ve desteklemeyi, franchisor’a belirli bir ücret ödemeyi taahhüt ettiği sürekli bir borç ilişkisi kuran, kanunda düzenlenmemiş ve her iki tarafa da borç yükleyen bir sözleşmedir.”  Franchising sözleşmesi düzenlenmeden önce, franchise alan ve verenin üzerinde durma-sı gereken bazı unsurlar vardır.

 Franchise veren açısından:
Franchise veren ana firma açısından üzerinde durulması gereken en önemli konu, franchise almak isteyen yatırımcıların doğru seçilmesidir. Bir bütün olan franchise sistemin-de, birimlerden herhangi birinin başarısızlığı sistemi bütünüyle etkileyeceği için franchise ve-rilecek yatırımcıların belirlenmesi sırasında şu noktalara dikkat edilmelidir:
_ Yatırımcının franchise biriminin oluşturulması için gerekli finansmanı sağlayacak mali güce sahip olması gerekir.
¬_ Ana firma franchise verirken yatırımcının kişisel özelliklerini de dikkate alır. Bu özellik-lere örnek olarak yatırımcının dürüst olması,uzun saatler çalışmaya istekli olması, gayretli ve içten olması gibi özellikler verilebilir.
¬ _ Genellikle yatırımcının çok tecrübeli olması aranan özellikler arasında yer almaz. Çünkü yatırımcıya işe başlamadan önce zaten iş ile ilgili eğitim verilmektedir. Bazı durumlar-da yatırımcının önceden bir iş tecrübesine sahip olması aranan bir özellik olabilmektedir. Ancak ana firma, franchise almak isteyen yatırımcıların önceden aynı tür işte çalışmış olma-sını istemeyebilir. Çünkü aynı alanda çalışmış tecrübeli kişiler, franchise verenden yardım almak istemeyerek prosedürleri takip etmeyebilirler.
_ Bazı işlerde franchise alanın belli bir yaşın altında olması tercih edilir.
_ Bazı işlerde eğitim durumu önemli bir faktör olarak franchise alacak yatırımcılarda aranmaktadır.

Franchise almak isteyen bir yatırımcı, franchise veren tarafından sisteme uygun biri olup olmadığının saptanması açısından bir takım incelemelere tabi tutulur. Öncelikle franchising sisteminin, franchise almak isteyen yatırımcı için uygun olup olmadığı belirlenme-lidir. Daha sonra da girişimcinin aranan özelliklere sahip olup olmadığı ve sürekli bir organi-zasyona ayak uydurup uyduramayacağı belirlenmelidir.

 Franchise alan açısından:
Bir girişimci yatırım yapmaya karar verdiği zaman önünde bazı alternatifler bulunmak-tadır.
_ Yatırıma sıfırdan başlamak
_ Hazır bir işyeri satın almak
_ Franchise almak gibi

Öncelikle girişimci hedefini belirleyip neden bir yatırım yapmak istediğine karar vermeli-dir. Kendi hedefleri ile franchising almak örtüştüğü takdirde franchise almaya kesin karar vermelidir. Ayrıca franchise alma kararı kendi hedeflerine uygun olsa dahi üzerinde durdur-ması gereken başka konular da vardır. Örneğin karar vermeden önce iyi bir araştırma yapa-rak franchise verenleri karşılaştırmalıdır. Bu konuda hataya düşmemek için konu ile ilgili her türlü bilgiyi incelemeli, uzmanlara danışmalıdır.

 Francise almadan önce, franchise veren şirket arasında seçim yaparken franchisee şu konulara dikkat etmelidir:

i. Franchisor’ün deneyiminin türü
ii. İşin tam tanımlanması esası
iii. İşi yürütebilmek için gerekli olan optimal çalışma saati ve personel
iv. Franchise veren kimdir? Geçmiş deneyimleri nedir? Çalıştırdığı yöneticilerin mesleki tecrübeleri nedir?
v. Sistem içinde franchise alanlar işi nasıl yürütüyorlar?
vi. Yatırım bedeli nedir?
vii. Devam eden yatırım maliyetleri ne kadar yüksektir?
viii. Franchisor’den alınması gereken ürün ve hizmetler var ise, kimden nasıl alınacaktır?
ix. Franchise ilişkisini başlatan şartlar nasıl düzenlenecek ve nasıl yenilenecektir?
x. Firmanın finans durumu ve finans sistemi nasıldır?

Franchise veren ana firma, franchise almak isteyen yatırımcıda aradığı özellikleri bul-muşsa ve ona franchise vermeye karar vermişse; yatırımcı da kendi hedefleri doğrultusunda franchise almaya ve kendisine franchise veren firmanın kendisi için en uygun firma olduğuna karar vermişse franchising sistemi oluşacaktır. Tarafların karşılıklı anlaşmaları franchising sözleşmesi ile tasdiklenerek sistem işler hale gelir.

 Franchise alan firma, franchising anlaşması gereği iş için gerekli malzeme ve ekipmanı ana firmanın belirlediği mağazalardan almak zorundadır. Bazen ana firmanın belirlemiş ol-duğu bu mağazalar, franchise alanın kendi bölge tedarikçisine göre daha pahalı olabilmekte-dir. Ancak franchise alan aralarındaki sözleşme gereği, ilgili malzemeleri ana firmanın belir-lediği yerlerden almak zorundadır. Ana firmanın buradaki amacı standardizasyonun sağlan-masıdır. Franchise zincirindeki halkalardan birinin diğerleri ile tutarlı olmaması sistemi bütü-nüyle başarısızlığa itebileceğinden, bazı durumlarda zarara yol açsa bile ana firmaya bağımlı kalınması zorunludur.

 Franchise alanlar hukuken bağımsız olmalarına karşın fiilen franchising sözleşmesinin belirlediği sınırlar içinde ana firmaya bağımlıdırlar; yani bir yarı bağımsızlık söz konusudur. Franchise alan ana firma tarafından sürekli olarak denetlenerek kontrol edilmektedir. Ana firmanın buradaki amacı da yine standardizasyonun sağlanmasıdır. Bütün franchise birimle-rinin aynı olması ve standardizasyonun sağlanarak sistemin bir bütün olarak korunabilmesi için, ana firmanın franchise alan firmaları sürekli bir denetime tabi tutması gerekmektedir. Bu da çeşitli işletme bilgilerinin ve mali tabloların devamlı olarak takip edilmesi ile mümkündür. Ancak devamlı bir kontrol altında bulunma franchise lan açısından sıkıntı verici bir durumdur.

 Franchising sözleşmesi de başlı başına franchise alanlar için sıkıntı doğurabilmektedir. Şöyle ki;
Franchising sözleşmesinin uzun ve karmaşık olması, franchise alan tarafından söz-leşme maddelerinin tam olarak anlaşılamamasına neden olabilmektedir.
Sözleşme süresinin belirlenmesi de, franchise alan açısından sıkıntı yaratabilmektedir. Bazen ana firma sözleşme süresinin sonunda sözleşmeyi yenilememekle ana firmayı tehdit edebilmektedir.
 Sözleşmenin çok sıkı olması da franchise alanın olumsuz etkilemektedir. Çünkü bu durum franchise alanların gelişmelerini engellemektedir.
 Sözleşme de bazı boşlukların olması da ana firmanın lehine olacaktır. Bu olumsuzluk-larla karşılaşmamak için franchise alanın sözleşme hükümlerine dikkat etmesi gerekir. Örne-ğin aynı bölgede birden fazla franchise alanın olmayacağına dair bir hükmün sözleşmede olmaması halinde franchise alan firma zorlu rekabet koşulları ile karşı karşıya kalacaktır.

 Franchise ödentisinin iyi belirlenmemesi durumunda franchise alan firma daha faaliyetine başlamadan zarar edebilmektedir. Franchise alan aylık satışlarının belirli bir yüzdesi olan royalty bedelini ana firmaya ödemek zorundadır. Royalty oranlarının çok yüksek olması ha-linde franchise alanlar zarar eder duruma geçebilirler. Bu nedenle franchise ödentisinin uy-gun bir biçimde belirlenmesi gerekir.

 Franchise alanlar, kendi bölgelerinde sattıkları ürünün içeriğinde değişiklik yapamazlar. Standardizasyonun sağlanması için; tüm ürün çeşitlerinin yapılışının franchise zincirindeki her işletmede aynı olması gerekir. Franchise alan, ana firmanın belirlediği kurallara uyarak standartları korumak zorundadır. Örneğin ürünün içeriği ile ilgili bir şikayeti olan franchisee, bunu ana firmaya bildirebilir; ancak ana firmanın onayı olmaksızın ürün içeriğinde herhangi bir değişiklik yapamaz.

 Franchising sistemi kendi içinde bir bütün teşkil etmektedir. Bu nedenle örneğin franchise alanlardan herhangi birinin sonradan itibar kaybetmesi, başarılı diğer franchise alanları da olumsuz etkileyecektir. Bu durum potansiyel müşteri kaybına yol açabilecektir.

 Ana firmanın franchise almak isteyenlere tam ve doğru bilgi vermemesi halinde, franchise alanların beklentileri karşılanmayabilir. Örneğin ana firmanın sistemini çok övmesi durumunda, sisteme yeni katılanlar aradıklarını bulamadıkları takdirde başarısız olabilirler. Bu nedenle de; ana firmanın sisteme katılmadan önce franchise almak isteyenlere doğru bilgi vermesi gerekir.

 Franchise alan işi bırakmak istediğinde işi istediğine devredemez veya satamaz. Böyle durumlar ile ilgili düzenlemeler, tümüyle franchisor tarafından yapılır. Franchise alanların sa-tış ve devir konularında bir keyfiyete sahip olmamalarına karşın, ana firma istediği zamanda ve istediği kişiye franchising sisteminin tümünü satabilir. Ancak bu durum da, franchise alan-lar açısından bir dezavantaj teşkil eder. Çünkü ana firmanın sistemi bir başkasına satması durumunda, yönetim değişecek bu da beraberinde sistem ile ilgili bazı iç değişiklerin olması-na neden olacaktır. Bu, franchise alanları rahatsız edici bir durumdur.

 Franchising sisteminin en çok tercih edilme nedenlerinden biri de, yetersiz bilgi ve tecrü-beye sahip olan küçük yatırımcının işe başlamadan önce ana firma tarafından belirli bir eği-time tabi tutulmasıdır. Zaten franchise alanların başarılı olarak birimlerini idare edebilmeleri büyük ölçüde ana firmanın verdiği eğitime bağlıdır. Ancak ana firmanın iş yerini açmadan önce franchise alanlara ve onların personeline yeterli eğitimi vermemiş olması sistemin ba-şarısını engeller. Bu durumda franchise alanlar, çeşitli zorluklarla karşılaşacaktır.

 Franchising sistemi, çok geniş bir ağdan oluşan bir sistemdir. Farklı bölgelerde faaliyet gösteren francise alanların tümü ana firma tarafından denetlenmekte ve onlara bağlı olmak-tadır. Sistem ile ilgili kararların tümü de, franchisor tarafından verilmektedir. Ancak bu du-rumda bazen bazı sakıncalara neden olabilmektedir. Şöyle ki; ana firmanın bulunduğu yer, franchise alan işletmelerin bulunduğu yerden farklıdır. Bu da, ana firmaların franchise alanla-rın bölgesel koşullarını tam olarak anlamamalarına neden olabilir. Franchise alan, yerel pa-zarı ana firmadan daha iyi tanımakta ve bilmektedir. Bu açıdan franchise verenin her önerisi-ne uyma zorunluluğu, bazen sistemin başarısını olumsuz etkileyebilir.

 Franchise alanların sistemin bir parçası olarak ödemek zorunda oldukları ücretlerden biri de, reklam ücretidir. Sistem ile ilgili reklam ve promosyon çalışmaları, ana firma tarafından yapılmaktadır. Ancak bazı durumlarda franchise alanlar kendi aralarında anlaşarak da reklam ve promosyon çalışmalarını yapabilmektedirler. Reklamların ana firma tarafından yapılması halinde, yapılan reklam ile ilgili bedel franchise alanlardan temin edilir. Ancak ana firmanın yapmış olduğu reklam kampanyalarının amacına ulaşmaması halinde, franchise alanlar ana firmaya ilgili reklam ücretini vermek istemeyebilirler.