Bu standartların amacı; çevreyi ve kaynakları tahrip etmeyen gelişmiş teknolojilerin kullanımını teşvik ederek, sürdürülebilir kalkınma amaçlarına ulaşmak, tüketiciyi bu yönde bilinçli ve duyarlı yapmak, çevreye zararlı ürünlerin ve hammaddelerin yerine ürünün ömrü boyunca çevre etkilerini değerlendirerek zararlı ürünlerin elenmesini sağlamaktadır. Ülkemizde de bu yöndeki biliçlenmeye paralel olarak TS-EN-ISO 14000 Çevre Yönetim Sistemini oluşturan kuruluş sayısı oluşturan kuruluş sayısı artış göstermektedir. 10 Eylül 1997 tarihi itibariyle TS-EN-ISO 14001 Belgesi alamaya hak kazanan firma sayısı 10′dur. Yasal düzenlemelerin tek başına çevre problemlerini çözmediğinin anlaşılması üzerine Avrupa Birliği ülkeleri 1993′de 5. eylem planında, ürün ve faaliyetlerin çevre etkilerinin yasal uygulamalardan ziyade piyasa kuvvetleri tarafından kontrol edilmesini sağlayacak olan EMAS (Environmental Management and Audit Scheme) uygulamasını yürürlüğe koymuşlardır.

Ortaya çıkan bu yeni anlayış gereği, sanayileşmiş ülkeler mal ve hizmet alımlarında ulusal ve bölgesel şartlarına göre farklı kanuni gereklilikleri ve farklı çevre standartlarını uygulamaya koymuşlardır. Avrupa Topluluğu, ABD ve Kanada gibi ülkelerde çevre etiketi ile ilgili 10′dan fazla farklı program uygulamaya konulmuş, bu durum ise ticari engel olarak ortaya çıkmaya başlamıştır.

Rio De Janerio’ da 3-14 Haziran 1992 tarihleri arasında düzenlenen Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı, toplumun ana sektörleri ve halk arasında yeni bir iş birliğini gerçekleştirmeyi amaçlayan beyannameyi yayınlamıştır.
Bunun üzerine ISO, 1993′de “Çevre Yönetimi” konusunda çalışacak olan teknik komitesini (TC 207) kurmuştur. TC 207′nin hazırladığı standardlar ISO 14000 olarak bilinen Çevre Yönetim Sistemi standardlarıdır ve sanayiden büyük destek görmüştür.

• ISO 9000:2000 Kalite Yönetim Sistemi; Genel Esaslar ve Tanımlar

• ISO 9001:2000 Kalite Yönetim Sistemi, Gerekleri

• ISO 9004:2000 Kalite Yönetim Sistemi; Performans İyileştirme Rehberi

Geçiş Süreci

Akreditasyon kurumları, yetkili belgelendirme kuruluşları ile ekonomik organizasyonların; ISO 9000:1994’den ISO 9000:2000’ne geçişi önemli bir süreçtir. ISO TC 176 Komitesi, Uluslararası Akreditasyon Forumu (IAF) ile ortak bir çalışma grubu oluşturmuş, geçiş sürecinin planlanması rehberini dokümante etmektedir. Ortak çalışma grubunun 26 Eylül 1999’da Viyana’da gerçekleşen toplantısında;
“ISO 9000:2000 normları basılıp yayınlanmadan belgelendirme faaliyetlerinin, ISO 9000:1994 versiyonunun ruhuna uygun yürütülmesi ancak, belgelendirme kuruluşları 2000 yılından itibaren elementel kontrol listelerini ISO 9000:2000’e uyarlayıp ara veya gözetim denetimlerini yapabilirler.”

şeklinde karar alınmıştır. Viyana toplantısı sonuç bildirisinde yer alan bu açıklama; belgelendirme kuruluşlarına Ocak 2000 tarihinde itibaren denetim yetkisini vermektedir. Ancak, belgenin düzenlenmesi ve ilgili organizasyonlara verilmesi, ancak nihai standardın Eylül 2000’den sonra basılacağı tarihten itibaren ISO 9000:2000’e göre resmi belge düzenlenebilecektir.

ISO 9000:2000 standardının basılarak resmen yürürlüğe girmesinden itibaren (Eylül 2000’den sonra) ilk üç yıl içinde, ISO 9000:1994’e göre verilen ISO 9001, ISO 9002 ve ISO 9003 geçerliliğini kaybedecektir. Akreditasyon kurumları ile belgelendirme kuruluşları, ISO TC 176 ortak çalışma grubunun geliştireceği geçiş süreci rehberine göre uyarlanacaklardır.

ISO 9000:2000, ISO 9000:1994’e oranla daha kapsamlı olup uygulanması daha uzun zaman alacak, muhtemelen maliyeti daha yüksek olacaktır. Yeni standardın uygulanması, denetim ve belgelendirme süreci birkaç yıllık deneyimden sonra, kusursuz uygulama imkanı elde edilmiş olacaktır.

Halen ISO 9000:1994’e göre yapılanmakta olan organizasyonların aynı norma göre belgelendirilmesine devam edilmelidir. 2000 yılında uygulanmaya başlayacak kuruluşların da, mevcut norma uygun belgelendirilmesi doğru olacaktır.

Teknik komiteler tarafından hazırlanan taslak Uluslararası Standartlar üye kuruluşların görüşlerini de almak için dağıtılırlar. Taslağın, Uluslararası Standart olarak yayınlanması için teknik komiteye (veya alt komiteye) katılan üye kuruluşların üçte ikilik çoğunluğunun onayı, ve son taslak için yapılan oylamada negatif oylar tüm ISO
üyesi kuruluşların dörtte birini geçmemelidir.

ISO 9001:2000 revizyonu ISO/TC 176 no’lu teknik komitenin SC 2 alt komitesi tarafından hazırlanmıştır. ISO 9002:1994 ve ISO 9003:1994′ün gereksinimleri ISO 9001:2000 ile birleştirilmiş ve ISO 9001:2000′in yayınlanması ile birlikte ISO 9002 ve ISO 9003 kaldırılacaktır. Geçmişte ISO 9002:1994 ve ISO 9003:1994 uygulayan firmalar, uygulama kapsamını daraltarak ISO 9001:2000′i uygulayabilirler.

ISO 9001′in 2000 yayını, “Kalite Güvence” terimini içermeyen revize edilmiş bir başlık taşımaktadır. Bu ISO 9001′in bu yayınında kalite yönetim sistemi gereksinimlerinin sadece ürün ve/veya hizmetin kalite güvence uygunluğu ile ilgili olmadığı, aynı zamanda bir organizasyonun müşteri tatmini sağlama kabiliyetini de
ortaya koyduğu anlamına gelir.

ISO 9001′in bu yayını, ISO 9004:2000, Kalite Yönetim Sistemleri – Performans Gelişimi İçin Rehber, ile birlikte kalite yönetim sistem standartları çiftinin sürekli bir parçası olmak üzere geliştirilmiştir. Bu iki uluslararası standart beraber kullanılmak üzere tasarlanmışlardır, fakat aynı zamanda ikisi de tek başlarına kullanılabilen birer dokümandır. Kullanım kolaylığı açısından, bu iki standart benzer yapılara, fakat farklı kapsamlara sahiptirler. ISO 9001 kalite yönetim sistem gereksinimlerini, ürün ve/veya hizmet uygunluğu açısından ve belgelendirme amaçları doğrultusunda kullanılabilir. ISO 9004 ise bir organizasyonun bütündeki performansını iyileştirmek için kalite
yönetim sistemi konularına rehberlik eder.

ISO 9001 ve ISO 9004, kalite yönetim sistemi standartları çifti, tüm jenerik ürün kategorilerini (donanım, yazılım, işlenmiş malzeme ve hizmetler vb.) kapsar. Aynı zamanda her sektör için geliştirilebilecek gereksinimlere de taban oluştururlar.

Yeni standardın geliştirilmesi ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemleri – Kullanım rehberi ve Spesifikasyonlar ile uyum sağlanabilmesi için Teknik Komite ISO/TC 207, Çevre Yönetimi, SC 1 Çevre Yönetim Sistemleri alt komitesinin çalışmaları ile birlikte koordine edilmiştir. Şekilde bu standartta belirlenen kalite yönetim sistemi ihtiyaçları için proses modeli gösterilmektedir. Model, bu standarttaki 4 ana element başlığının
entegrasyonunu grafiksel olarak yansıtmaktadır.

a. Ürünle ilgili beklentiler daha önceden tespit edilmiş bir tasarım ya da
spesifikasyon olarak ortaya konmuşsa,

b. Üreticinin, imalat ve hizmete koyma konusundaki becerilerini sergilemesi, dolayısıyla ürünün beklentileri karşılayabileceği garantisinin verilmesi gerekli olduğu haller söz konusu ise.ISO 9002, genel olarak özel sanayi gruplarında çalışan firmalar tarafından adapte edilen bir kalite standardıdır. Esasen ISO 9002 kalite sistemi, bir bütün halinde ortaya konan teknik bilgilere ve verilere dayanarak, müşteri isteklerine göre üretim gerçekleştiren ancak bu üretim esnasında tasarım ile ilgili bir faaliyeti olmayan firmalar için uygundur.

Bu tür bir üretime tipik bir örnek olarak savunma sanayi ve havacılık gösterilebilir. Bu tür bir üretimde performans ile ilgili parametreler müşteri tarafından ortaya konur ve ardından ürünle ilgili tasarım, geliştirme, imalat, hizmete
koyma ve servis hizmetleri verilir.

Bu norm, kalite sisteminden istenen özellikleri ancak sözleşmede üreticinin ürünlerle ilgili tasarım ve teslimat yeteneklerinin gösterilmesinin istendiği hallerde ortaya koyar. Norm dahilinde ortaya konan koşullar, tasarımdan satış sonrası hizmete kadar her safhada oluşabilecek eksikliklerin giderilmesi için istenmektedir. Normların sözleşmelerin bulunduğu şartlarda uygulanabilmesi için aşağıdaki
durumların var olması istenir:

a. Sözleşme, tasarım ve üründen beklentileri fonksiyonel maddeler olarak ortaya koyuyor ve bu amaçla üreticiden özel bir çaba beklentisi içinde bulunuyorsa,

b. Üreticinin tasarım/geliştirme, imalat, hizmete koyma ve satış sonrası servis konusundaki becerilerini sergilemesi, dolayısıyla ürünün beklentileri karşılayabileceği
garantisinin verilmesi gerektiği haller söz konusu ise.