Güney Marmara Havzası: Arpa, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, kütlü pamuk, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı.

Batı Karadeniz Havzası: Arpa, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı.

Kuzey Batı Anadolu Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kuru fasulye, nohut, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Doğu Karadeniz Havzası: Buğday, çavdar, dane mısır, kanola.

Karasu – Aras Havzası: Arpa, buğday, çavdar, dane mısır, kuru fasulye, mercimek, nohut, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Kuzey Marmara Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, kanola, kuru fasulye, dane mısır, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı.

Büyük Ağrı Havzası: Arpa, buğday, çavdar, dane mısır, kanola, yağlık ayçiçeği.

Söğüt Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, mercimek, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı.

Çoruh Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kuru fasulye, mercimek, nohut, tritikale, yulaf.

Yukarı Fırat Havzası: Arpa, buğday, çavdar, dane mısır, kanola, kuru fasulye, nohut, tritikale, yulaf.

Kıyı Ege Havzası: Arpa, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kuru fasulye, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı

Van Gölü Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, dane mısır, kuru fasulye, nohut, yağlık ayçiçeği.

Erciyes Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, mercimek, nohut, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Kaz Dağları Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı.

İç Ege Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, dane mısır, kanola, kuru fasulye, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı.

Gediz Havzası: Arpa, buğday, çavdar, dane mısır, kanola, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yulaf, zeytinyağı.

Meriç Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Yeşilırmak Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, mercimek, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Orta Karadeniz Havzası: Arpa, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Karacadağ Havzası: Arpa, aspir, buğday, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, yağlık ayçiçeği, zeytinyağı.

Zap Havzası: Arpa, aspir, buğday, çeltik, dane mısır, kuru fasulye, kütlü pamuk, mercimek, nohut.

Gap Havzası: Arpa, aspir, buğday, çeltik, dane mısır, kanola, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, yağlık ayçiçeği, zeytinyağı.

Batı Gap Havzası: Arpa, buğday, dane mısır, kuru fasulye, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, yağlık ayçiçeği, zeytinyağı.

Doğu Akdeniz Havzası: Arpa, buğday, çavdar, dane mısır, kanola, kütlü pamuk, mercimek, nohut, soya fasulyesi, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı.

Kıyı Akdeniz Havzası: Arpa, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, kütlü pamuk, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı

Ege Yayla Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kuru fasulye, kütlü pamuk, nohut, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf, zeytinyağı

Orta Kızılırmak Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, çeltik, dane mısır, kanola, kuru fasulye, mercimek, nohut, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Orta Anadolu Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, dane mısır, kanola, kuru fasulye, mercimek, nohut, soya fasulyesi, tritikale, yağlık ayçiçeği, yulaf.

Fırat Havzası: Arpa, buğday, çavdar, dane mısır, kanola, kuru fasulye, kütlü pamuk, mercimek, nohut, tritikale, yağlık ayçiçeği, zeytinyağı.

Göller Havzası: Arpa, aspir, buğday, çavdar, dane mısır, kuru fasulye, mercimek, nohut, tritikale, yulaf, zeytinyağı.

Kaynak: Bu yazı, www.kobifinans.com.tr için hazırlanmıştır.

İ ARALIK AYI ÜRETİMİ 12 AYLIK ÜRETİM % DEĞİŞİM
2000 2001 2000 2001 ARALIK 12 AY
OTOMOBİL  14.132 8.694 297.476 175.343 -38  -11 
TİCARİ ARAÇLAR   8.787 7.359 133.471 95.342 -16 -29 
    B.Kamyon 896 174 16.938 4.110 -31 -76 
    K.Kamyon 654 107 11.410 2.573 -84 -77 
    Kamyonet 5.364 6.367 68.807 76.672 19 11 
    Otobüs  306 194 4.213 2.501 -37 -41 
    Minibüs 998 255 20.597 6.486 -74 -69 
    Midibüs 569 262 11.506 3.000 -54 -74 
Taşıt Araçları Toplam  22.919 16.053 430.947 270.685 -30 -37 
2001 yılında ise üretim % 37 azalarak 271 adet oldu. Otomobil ve kamyonet tip araçlarda toplam 192 adet ihracat üretimin daha da aşağıya düşmesini engelledi. Kamyon gibi araçlarda ise üretim % 77 gibi yüksek bir oranda daraldı.
2001 YILINDA TÜRKİYE’DEKİ OTOMOTİV SANAYİİ
Prof. Dr. Ercan TEZER
Otomotiv Sanayii Derneği Genel Sekreteri
Giriş
1998 yılının 2 inci yarısında başlayan ve 1999 yılını da kapsayan olumsuz siyasal ve ekonomik koşulların ortadan kalkması, otomotiv sektöründe 2000 yılını olağan dışı bir yıl haline getirdi. Bu yıl toplam pazar 659 bin adede ulaşarak 1993 yılındaki satış rekorunu da kırdı. Ancak pazardaki bu gelişme ile birlikte 1993 yılında % 25 dolayında olan ithalat pazar payının iki katına çıkarak % 52 ye ulaştığı da dikkat çekici.
2000 yılında otomobil pazarı 1999 yılına göre % 62 artmasına karşılık, yerli satışlar ancak % 32 artarken ithal satışlar ise % 97 artış gösterdi ve ithalatın pazar payı ise % 55 e kadar çıktı. Bu pazar payı 1997 ve 1998 yıllarında % 35 iken, 1999 yılında artarak % 45 olmuştu. Bu oran, 2000 yılı Ekim ve Kasım aylarında % 64 kadar yüksek olarak gerçekleşti.
1989/1993 yıllarındaki istikrarlı yükselen talep, 1994 yılındaki krizle % 50 dolayında azaldı ve 1996 yılından sonra yeniden artışa geçti. Aslında Türkiye’de potansiyel bir talebin varlığı biliniyor. Ancak istikrarsız ortamlarda bu potansiyel talep, gerçek bir talebe dönüşemiyor ve bu ortamda en önce taşıt araçlarına olan taleb erteleniyor. 1998 yılının ikinci yarısında da bu görüldü. Erken seçim tartışmaları içinde G.Doğu Asya krizinin dünyayı hızla saran etkileri karşısında yetersiz ve kararsız kalan siyasi irade, bu krizin Türkiye’de ek boyutlar kazanmasına da neden oldu. Hızla artan kamu iç borçlanma ihtiyacı ile aşırı yükselen reel faiz alternatif finansal yatırım olanakları sağlarken, kriz sonucu daralan ekonomi ve bütün bunlara eklenen deprem felaketi talebi geriletti.
1999 yılının son çeyreğinde oluşan uygun siyasal ortam yanında dış ilişkilerde yaşanan olumlu gelişmeler, ekonomide olumlu etkilerini gösterdi ve makro ekonomik dengeler istikrar ortamı içinde kurulmaya başlandı. 2000 yılında artmış gibi görünen talep aslında, 1998 ve 1999 yıllarında ertelenen alımların bu yıl canlanması ile gelişti. Özellikle 2000 yılındaki araç alımına son derece elverişli koşulların her an ortadan kalkabileceği endişesi, gelecekteki talebi de önemli oranda öne çekmiş gözüküyor.
2000 yılında aşırı talep ile birlikte ithalatın pazar payının da büyük hızla arttığı, diğer bir deyişle talep artışının ithalata yönelişle büyük oranda desteklendiğini belirtmek gerekiyor. Bunda hiç şüphe yok uygulanan ekonomik modelin beklenmeyen sonuçlarının büyük etkisi bulunuyor. Uygulanan model bir yanda döviz kurlarını üç yıl boyunca çok sıkı bir denetim altında tutmayı hedeflerken, öte yanda enflasyon öngörülen hedefleri aşdı ve bazı para birimleri Türk Lirası karşısında göreceli olarak ucuzladı. Bunun sonucu özellikle EURO bölgesinden yapılan ithalat büyük bir desteğe kavuşmuş bulunuyor. 2000 yılında EURO ve bağlı DM ve FFr gibi Avrupa para birimlerinin değeri % 14.1 artarken, TÜFE % 39.1 artış gösterdi. Buna göre EURO ve bağlı para birimleri % 18 dolayında değer kaybetmiş yada, bu paralar ile yapılan ithalat bu oranda ucuzlamış bulunuyor.
2000 yılının Kasım ayındaki ekonomik kriz ve onu izleyen Şubat 2001 krizi, 2001 yılında toplam pazarın % 70 gibi büyük bir oranda gerileyerek 196 bin dolayına inmesine neden oldu. Burada 1993 yılından sonraki çöküşe göre daha büyük bir çöküş yaşandı. Büyük bir talep ile genişleyen 2000 yılındaki pazar karşısında oluşan bu aşırı çöküş pazarda 100 bin dolayında yerli ve ithal stok aracın ciddi sorunlar yaratmasına neden oldu.
2000 yılında toplam 431 bin adet üretim yapıldı, bu 1999 yılına göre % 44 artışı gösteriyor. Otomobil üretimi ise % 34 artışla 297 bin adet oldu. Bu dönemde toplam üretimin % 22 sini oluşturan 104 bin adet araç ihraç edildi. Otomobil ihracatı ise 90 bin adet ile üretimin % 30 una ulaştı. Buna karşılık ithalat % 93 gibi çok yüksek bir oranda artarak, 336 bin adet oldu.

İ ARALIK AYI ÜRETİMİ 12 AYLIK ÜRETİM % DEĞİŞİM
2000 2001 2000 2001 ARALIK 12 AY
OTOMOBİL  14.132 8.694 297.476 175.343 -38  -11 
TİCARİ ARAÇLAR   8.787 7.359 133.471 95.342 -16 -29 
    B.Kamyon 896 174 16.938 4.110 -31 -76 
    K.Kamyon 654 107 11.410 2.573 -84 -77 
    Kamyonet 5.364 6.367 68.807 76.672 19 11 
    Otobüs  306 194 4.213 2.501 -37 -41 
    Minibüs 998 255 20.597 6.486 -74 -69 
    Midibüs 569 262 11.506 3.000 -54 -74 
Taşıt Araçları Toplam  22.919 16.053 430.947 270.685 -30 -37 
2001 yılında ise üretim % 37 azalarak 271 adet oldu. Otomobil ve kamyonet tip araçlarda toplam 192 adet ihracat üretimin daha da aşağıya düşmesini engelledi. Kamyon gibi araçlarda ise üretim % 77 gibi yüksek bir oranda daraldı.
Türkiye, Uluslararası Para Fonu ile 1999 yılında imzaladığı “Yakın İzleme Anlaşması” ile, bütçe, para politikası ve ekonomide yapısal reformlar konularında 2000-2002 yılları arasında temel makro ekonomik politikalarının izlenmesi konusunda görüş birliğine varmıştı. Buna göre uygulanacak Stabilizasyon Programının Temel Hedefleri aşağıdaki gibi belirlenmişti:
Tüketici enflasyonunu 2000 yılı sonunda yüzde 25′e , 2001 yılı sonunda yüzde 12′ye ve 2002 yılında yüzde 7′ye indirmek,
Reel faiz oranlarını makul düzeylere düşürmek,
Ekonominin büyüme potansiyelini arttırmak,
Ekonomideki kaynakların daha etkin ve adil dağılımını sağlamak.
Kasım 2000 tarihine kadar Programın kur çapası ve konsolide bütçe açığı ile ilgili hedefleri başarıyla tutturulmuş ve faiz hadleri de kur artışına intibak ederek düşmüştür. Faizlerin gerilemesi taşıt araçları, dayanıklı tüketim malları ve özel yatırım malları talebini arttırmış, kurların reel olarak değer kazanması ise ithalat talebini artırarak cari işlemler açığını hızla büyütmüştür. Bu açık 2000 yılı sonunda 9,7 milyar ABD Doları düzeyine yükselmiştir. Bunun sonucu Kasım 2000 ve onu izleyen Şubat 2001 tarihlerinde ekonomi uzun sürecek ve derinliği daha önceki krizlerden çok farklı olan bir kriz içine girmiştir. Nedenleri aşağıdaki gibi özetlenebilir:
Banka sisteminin sorunlu yapısı,
Dış varlıkların ve para tabanı artış hızının, ekonomideki hızlı büyümeye paralel artış sağlayamaması,
Cari işlemler açığı nedeniyle, dış borçlanma faizlerinin yükselmesi ve iç borçların dış borçla ikame edilme olasılığının azalması,
Programın uygulanacağına ilişkin güvenin sarsılması,
Yabancıların ellerindeki Türkiye Eurobond’larını satmaları sonucu, bankaların döviz ihtiyaçlarını artması ve ellerindeki kamu kağıtlarını satarak döviz talep etmeleri,
Yüklü kamu kağıdı portföyü taşıyan bankalarda likidite sıkıntısının ortaya çıkması
Sonuç olarak otomotiv sanayinde Aralık 2000 tarihinden bu yana motorlu taşıt araçlarına olan talep ortalama % 70 ve bazı ürünlerde % 80 e ulaşan oranlarda gerilemiştir. Otomotiv sanayii tarafından üretilen araçlar, otomobil ile yolcu ve yük taşıyan ticari araçlar olarak incelendiğinde ekonomik krizin talep üzerindeki etkileri görülebilir. Ekonomik kriz bireylerde gelirin reel anlamda azalmasına ve daralan ekonomi nedeni ile gelecek ile ilgili beklentilerde güven kaybına yol açmaktadır. Bu nedenle bireyler, tüketim ve yatırım harcamalarını kısarak ertelemekte ve geleceğin garantisi için döviz ve altın gibi diğer araçlara yönelmektedir. Bu bağlamda önce otomobil talebi büyük bir hızla gerilemekte ve bunu yatırım aracı olan ticari araçla izlemektedir.
İhracat Hamlesi
Yukarda özetlenen koşullarda otomotiv sanayiinde gerek araç üreticiler ve gerek aksam ve parça üreticilerinde önemli bir tahribat yaşandı. Sanayiinin rekabet gücünü olumsuz etkileyen koşullara rağmen sanayi ihracata yönelik projelerini ve yatırımlarını aksatmaksızın devam ettirdi. Aslında Gümrük Birliği öncesinde 1990 lı yılların başında yapılan stratejik planlama çalışmaları ve sanayiinin ihracata yönelik yeniden yapılanma süreci, ihracatta son yıllarda önemli kazanımlar sağladı. Şüphesiz iç pazarda yaşanan ard arda krizler nedeni ile ortaya çıkan aşırı talep değişiklikleri, bu kazanımların daha büyük boyutlu olmasını da engelledi.
2000 yılında ihracatın çoğunlukla EURO bölgesine yapılması nedeni ile ihracatta da önemli değer kaybı ortaya çıkmasına rağmen, otomotiv sanayii ihracatı % 6 artışla 2,4 milyar ABD Doları’na ulaştı. Sınai enflasyon endeksi 2000 yılında % 29,5 artarken, EURO ve bağlı para birimlerindeki değişim sadece % 14.1 oldu ve diğer deyişle ihracat fiyatlarına gerçek maliyet artışları yansıtılamadı. Bu durum sanayideki dış ticaret dengelerini büyük oranda olumsuz etkiledi. EURO’nun ABD Doları karşısında aşırı değer kaybı nedeni ile, aslında taşıt aracı ihracatı sayısında % 13 artış olmasına karşılık, ABD Dolar değerindeki artış düşük görülüyor.
Uludağ İhracatçı Birlikleri’nin verilerine göre, sektör ihracatı 2001 yılında 2000 yılına göre % 43 gibi büyük bir artış göstererek toplam 3.4 milyar ABD Doları oldu. Taşıt aracı ihracatı % 65, aksam ve parça ihracatı ise % 26 arttı.
Otomotiv ana ve yan sanayi ihracatı (ABD Doları)

OSD’nde temsil edilen firmalardan alınan bilgilere göre, 1999 yılında toplam 92,051 taşıt aracı ihraç edilmiştir. Bu dönemde gerçekleşen ihracat 1998 yılına göre % 143 oranında artmıştır. 2000 yılında toplam 104,226 taşıt aracı ihraç edilmiş ve ihracat 1999 yılına göre % 13 oranında artmıştır.
2001 yılında ise % 94 artış ile ihracat 200 bin araç sınırını aşmış ve toplam 201,843 adet taşıt aracı ihraç edilmiştir. 2000 yılında 81,874 adet otomobil olmak üzere, toplam 90,688 hafif araç ihraç edilmiştir. Bu dönemde gerçekleşen hafif araç ihracatı, 1999 yılına göre % 17 artmıştır.

2001 yılında ise 142,288 adedi otomobil olmak üzere, toplam hafif araç ihracatı 192,630 adet olmuştur. 2000 yılına göre 2001 yılında hafif araçların ihracatı % 112 oranında artmıştı Bu dönemde, Tofaş 54,152 adet otomobil ve 44,886 adet hafif ticari araç olmak üzere toplam 98,175 adet hafif araç ve O.Renault ise 87,725 adet otomobil ihraç etmiştir. OSD’nde temsil edilen firmaların 2001 yılı motorlu araç ve aksam-parça ihracatı % 62 artışla toplam 1.825 milyar ABD Doları oldu. 30 Milyon ABD Doları üstünde ihracat yapan firmalar aşağıdaki gibi sıralanıyor:

2001 yılında toplam üretim içinde ihracatın payı % 73, otomobilde ise % 81 gibi yüksek bir değere ulaştı. Bu dönemde iç pazar için üretilen otomobil 33,055 adet oldu. Bu üretim, 2001 yılı üretim kapasitesinin % 5 ini kapsıyor. Sınırlı sayıdaki ihracatla bile kapasitenin ancak % 25 ini kullanılabildi. Günlük otomobil üretim kapasitesi 2,300 adet otomobil olan sanayide: “iç pazara otomobil üretimi için yalnız 14 gün ve toplam otomobil üretimi için ise yalnız 76 gün çalışmak yeterli oldu”. Bu veriler yaşanan krizin boyutunu gösteriyor.

Bu olumsuz koşullara rağmen sanayide ihracat projeleri hızla devam ediyor. Özelikle otomotibl ve hafif ticari araçlardaki gelişmeler dikkat çekici. Bu alanda Tofaş ve O.Renault tarafından başlatılan ihracat atılımına 2002 yılında Ford-Otosan, Toyota ve son olarak Hyundai-Assan katılacak. Bu suretle 2002 yılında toplam 300 bin araç ve 4.5 milyar ABD Doları ihracat hedefleniyor. Sanayi bu suretle sektörler arasındaki sıralamada 2inci sırayı alacak. 2005 yılındaki hedef ise “500 araç ve 7 milyar ABD Doları” olarak belirleniyor. Mercedes Benz Türk ve MAN firmalarının otorbüs ihracatı yanında Uzel, BMC, Karsan ve Otoyol tarafından yapılan ihracatında bu yıl gelişmesi bekleniyor.
Sonuç ve Değerlendirme
Pazardaki aşırı ithalat ve yoğun rekabet ile ihracattaki değer kayıplarına ek olarak yaşanmakta olan ağır kriz ortamının yarattığı kan kaybına rağmen, Türkiye’deki otomotiv sanayii küreselleşme sürecindeki gelişmesine büyük bir gayretle devam ediyor. Ancak yaşanan krizin işgücü ve özellikle yan sanayimiz üzerindeki çok olumsuz etkilerinin ortadan kalkması hem zaman alacak hemde aşırı maliyete neden olacak. Çok iyi yetişmiş, üstün yetenekli insan gücü ile üretimde ulaşılan kalite süreci ve yüksek verimlilikle sağlanan maliyet üstünlüğü, Türkiye’yi küresel pazarlar için yeni bir üretim merkezi haline getirmiş bulunuyor. 1990′lı yıllarda sürdürülen teknoloji yenileme yatırımları yanında, ortalama kişi başına yılda 50 saate varan sistematik eğitim ile yönetim ve teknik yetenekleri çağdaş ölçülerde geliştirilen insan gücü ile sanayi bu düzeye ulaştı.
Bu kapsamda otomotiv sanayiinin Gümrük Birliği sürecininin yarattığı koşulları diğer sektörlere göre kendisinden beklenenin çok daha iyi analiz ederek değerlendirdiğini de gözden uzak tutmamak gerekiyor. Özelikle uluslararası teknik mevzuata uyum çalışmalarındaki başarı bir çok sektöre örnek olacak nitelik taşıyor. İhracatta ortaya konan başarı bunun en iyi kanıtını oluşturuyor. Ancak iç pazarda gerekli istikrar oluşturulmadan yalnız ihracatla bu sanayiinin varlığını sürdürmesinin mümkün olamayacağı artık çok iyi anlaşılmalı.
Otomotiv sanayii ulaştığı düzeyle, sadece bir üretim değil aynı zamanda sahip bulunduğu insan gücü ile bir Ar-Ge merkezi olma yolunda önemli adımlar atıyor. Ar-Ge uygulamasının varlığı yıllardan bu yana çok tartışılan bir konu iken bugün, birçok otomotiv sanayii kuruluşunda yoğun Ar-Ge desteği ile uluslararası pazarlar için araç ve komponentleri projeleniyor, uygulanıyor ve geliştirilen teknolojilerle ürün ve üretimde yeni başarılar sağlanıyor. Otomotiv sanayii, Üniversite-Sanayi işbirliğinde yeni ve verimli gelişmelere de önderlik ediyor. Yakın gelecekte özgün ürün ve teknoloji üretimine yönelik yeni hedefler tartışılıyor ve rekabet gücünün artık bu alanlarda da yoğunlaştırılması öngörülüyor.
Türkiye’deki otomotiv sanayiinde pazardaki aşırı ithalatın yarattığı olumsuz koşullar yanında, yüksek ve dengesiz satış vergileri ile baskı altındaki talep, aşırı kapasite ve firma sayısından doğan yapısal sorunlar devam ediyor. Sanayiinin Hükümetlerimize sunduğu ayrıntılı raporlarda yer alan çözüm yollarının uygulamaya geçmesinin, otomotiv sanayiinin gelişme sürecini çok daha hızlandıracağı kesin. Olumsuz koşullara rağmen elde edilen gelişme hızı ve rekabet gücü ile küresel pazarlardaki başarıları bunun en önemli kanıtını oluşturuyor. Ancak sorunların çözümünde uzun yıllara varan gecikmeler ve aymazlıklar, gelişme sürecini de yavaşlatıyor ve maliyetini yükseltiyor.
Teknolojinin ve sermayenin ülkeler ötesi şirketlerle yönetildiği bir dünyada, artık ulusal düzeyde üzerinde durulması ve özenle korunması gereken, üretimdeki “Katma Değer” in ülkede daha fazla oluşmasının sağlanması. Kısaca “Yerli Üretim” olarak tanımlanan “Katma Değer” in yurt içinde gelişmesi, daha çok üretim ve daha çok istihdam ile toplumsal refahın da temel kaynağını oluşturuyor. Bu nedenle otomotiv sanayii yaratacağı “Katma Değer” ile, her ülkede olduğu gibi Türkiye’de de stratejik bir önem taşıyor.
Türkiye’deki otomotiv sanayiinin sahip olduğu stratejik önem ve yüksek üretim potansiyelinin bu açıdan dikkatle ele alınması ve özenle geliştirilerek sürdürülmesi gerekiyor.

İlk önce iktisadi büyüme,ilerleme ve kalkınma kavramlarını açıklayalım.İktisadi kalkınma eşittir iktisadi büyüme değildir.

İKTİSADİ BÜYÜME:Mevcut olan bir üretim yapısının sadece nicel gelişmesine ilişkin bir süreci işaret etmektedir.(Bir insanın vücutça enine boyuna büyümesi gibi)İktisadi büyümenin temel ölçütü ve göstergesi G.S.M.H.olduğuna göre ,iktisadi büyüme G.S.M.H. nın büyümesi olmaktadır.

İKTİSADİ İLERLEME:İktisadi ilerlemeler,sayısal ve hesaplarda görünmeyen kalemleri oluşturmaktadırlar.İlerleme yönündeki değişikliklerin,insancı asgari maliyetlerle yayılan bir ilişkiler ağında en hızlı bir biçimde kökleşip yerleşmesi anlamına gelir.

İKTİSADİ KALKINMA:İktisadi büyümede,mevcut olan bir üretim yapısının sadece nicel olarak gelişmesine değinmiştik,iktisadi kalkınma ise sadece nicel olarak değil de ,nitel olarak da büyüyüp gelişmesinin süreçlerini oluşturmaktadır.Böylece iktisadi nitelikte olan yapılar yanında,sosyal,siyasal nitelikteki yapılarda da gelişme yönünde bir değişme hatta yeni yapıların oluşturulmasını içeren süreçleri işaret etmektedir.
Bu nedenle iktisadi kalkınmaya ulaşamayan iktisadi büyüme durumlarına dengesiz büyüme ahenksiz büyüme gibi sıfatlarda verilmektedir.
İktisadi kalkınma süreçleri,sadece iktisadi değil,sosyal ve insancı tüm boyutları,sosyo-kültürel tüm olguları bütünleştirerek müreffet toplum yaratan bir süreçtir.
İktisadi kalkınmanın gerçekleşmesini fert bazında 3 ana ölçüte bakarak tespit etmek mümkündür:
Kişinin sürekli artan geliri doğrultusunda,maddi sıkıntının giderilmesi,
Kişinin bağımsızlık ve özgürlüğünün büyümesi,
İnsancı boyutlarını geliştirebilecek olanaklar sonucunda,kendine umut veren ve geleceğe dönük,plan program v.b gibi

AZGELİŞMİŞ EKONOMİLERİN TANIMI:Genellikle,Latin ve Merkezi Amerika,Afrika,Orta Doğu,Güney Doğu Asya,Japonya hariç Uzak Doğu memleketleri az gelişmiş ekonomiler arasında yer almaktadır.Azgelişmiş ekonomilerin hepsi yeterli bir kalkınma hızına kavuşmamışlardır ve kalkınmaktan daha çok gerileme problemi ile karşı karşıya dırlar

A)AZ GELİŞMİŞ EKONOMİLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ:
Ekonomilerinde nüfusun çok büyük bir kısmı,tarım sektöründe yaşar.
Tarım sektöründe bir nüfus fazlası bulunmaktadır.
Tarım sektöründe gizli işsizlik yaygındır.
Adam başına düşen sermaye miktarı azdır,milli gelir azdır.Halkın büyük bir kısmı en az geçim düzeyinde ve altında yaşar.
Halkın harcamalarının büyük bir kısmı gıda ve zaruri ihtiyaç maddeleri ile ilgili harcamalardır.

B)AZ GELİŞMİŞ EKONOMİLERİN TARIMSAL ÖZELLİKLERİ:
Tarımda kullanılan tarım teknolojisi ilkeldir.Az gelişmiş ekonomilerde modern tarım,ihracata yönelmiş tarım ürünleri alanında yapılır.
Büyük oranda toprağın fakirleşmesi olayıyla karşılaşılır.
Tarım sektöründe çiftçiler elde ettikleri gelir ve sahip oldukları servete göre büyük borç altındadırlar.
Yerli pazarlar için kullanılan üretim metotları eski ve yetersiz olup,piyasaya sürülen ürün miktarı son derece azdır.
Tarımsal işletmeler,üretim güçlerini kaybetmiş bakımsız işletmelerdir.Bunun sebebi,işletmelerin küçük ve çalışan insanların fazla olmasıdır.

C)AZ GELİŞMİŞ EKONOMİLERİN DEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ:
Doğum oranları yüksektir.Ölüm oranları yüksek olup ortalama yaş seviyesi düşüktür.
Beslenme şartları kötüdür.
Hijyen ve sağlık hizmetleri gelişmemiştir.
Halkın çok büyük bir kısmı köylerde oturur.

D)KÜLTÜREL VE POLİTİK ÖZELLİKLERİ:
Eğitim ilkeldir,okuma yazma oranı düşüktür.
Çocuk yaşlardaki işçilerin sayıları fazladır.
Orta sınıf zayıftır.
Halkın büyük bir kısmının davranışı geleneğe dayanmaktadır.

E)TEKNOLOJİK VE DİĞER ÖZELLİKLERİ:
Hektar başına veya dönüm başına randıman düşüktür.
Teknisyen yetiştirmek için eğitim imkanları yoktur.
Haberleşme ve ulaştırma tesisleri ilkel ve yetersiz olup,bu durum köylerde daha belirgindir.
Üretim teknolojisi ilkeldir.

İKTİSADİ KALKINMA:

Adam başına düşen milli gelir arttıkça ve dengeli bir biçimde kişiler arasında dağıldıkça fertlerin yaşama seviyelerinde bir iyileşme göze çarpar,hayat standardı yükselir,fertlerin tasarrufta bulunabilme imkanları çoğalır,milli gelirin gittikçe artan bir kısmını yatırımlara ayırmak mümkün hale gelir,milli gelirin daha büyük bir kısmının yatırımlara ayrılabilmesi sermaye birikiminin artması demektir.
Girişimciler yatırımlarını üretim hacmini arttırmak için yapacaklardır,üretim artışlarının milli ve milletler arası piyasalarda sürümü sağlanmadıkça bunlar üretimlerini arttırmayacaklardır.Onun için ,milli üretimin artışı ekonomide mübadelenin genişlemesi,ekonominin şehir ve Pazar ekonomisine girmesi demektir.Ekonomide mübadelenin genişlemesi ekonominin milli bir bütünlüğe kavuşmasını sağlayacak ve milli ekonomi içinde birbiriyle rekabet halinde bulunan firmalar ürettikleri her malın birim itibariyle maliyetini düşürmeye çalışacaklardır.
Rekabet iç ve dış piyasalarda artacak,işte bu durum firmaları yoğun üretim kanunundan yararlanmaya zorlayacak,bunun sonunda da üretim birimlerinin organizasyonu değişecek,boyutları büyüyecek,iktisadi hayatta büyük işletme ve teşebbüsler yalnız insan gücüyle üretimde bulunmayacakları için milli ekonomi içindeki enerji tüketiminde de,iktisadi kalkınma ile birlikte bir artış husule gelecek,köylerdeki çiftçiler sanayileşmeye uygun olarak şehirlere akın edecek ve iktisadi kalkınmayı simgeleyen özellikler ortaya çıkacaktır.

İKTİSADİ KALKINMANIN EKONOMİK VE SOSYAL ENGELLERİ

İktisadi kalkınmayı engelleyen ekonomik ve sosyal engeller vardır.Bu engeller yüzünden az gelişmiş ekonomiler içinde bulundukları hareketsizlik ve durgunluktan kurtulamamaktadırlar.Bu ekonomilerin kalkınabilmesi için ilk kalkınma hızına kavuşturulmaları gerekir.
A)EKONOMİK ENGELLER:Az gelişmiş ekonomilerde sermaye yeter derecede birikmemiştir.İş gücü kalifiye değildir,doğal kaynaklar modern usullerle işletilmemektedir,tasarruf yetersizdir.Kredi kurumları iyi organize edilememiştir,banka sistemi kötü kurulmuştur,mali piyasalar etkin çalışmamaktadır,ulaştırma ve haberleşme hizmetleri gelişmemiştir.Bu sebeplerle az gelişmiş ekonomiler iktisaden kalkınmak için muhtaç oldukları büyük yatırımları yapamazlar.
B)SOSYAL ENGELLER:Az gelişmiş ekonomilerde sosyal alanda karşılaşılan engellerin en önemlileri fakir tabakanın çok kalabalık,zengin sınıfın az,zengin tabaka ile fakir tabaka arasında irtibatın kesik,orta sınıfın zayıf,kamu idaresinin kötü,ehliyetsiz ve ekonomik idare anlayışından yoksun oluşudur.

İKTİSADİ KALKINMANIN BAŞLATILMASI

Az gelişmiş ekonomilerde devletin ilk yapacağı işler arasında iktisadi kalkınmaya mani olan ekonomik ve sosyal faktörleri
ortadan kaldırmak gelmektedir.Bu konuda ortaya atılmış iki görüş vardır.
1)DEVRİMCİLER:Bu görüş genellikle komünistler tarafından benimsenmekte ve reformculuk bir hayaldir,eski düzen hiçbir zaman reformlarla değiştirilemez demektedirler.komünistlere göre reformla ancak eski düzenin ikinci derecedeki unsurları değiştirilebilir ve eski düzenin temeline dokunulamaz.
2)REFORMCULAR:Mevcut düzen yapılacak reformlarla değiştirilebilir köklü reformlar sayesinde mevcut düzendeki ekonomik ve sosyal kalkınma engellerinin ortadan kaldırılabileceği kabul edilmektedir.Sovyet Rusya ve Doğu Avrupa memleketlerindeki son gelişmelerde bu görüşü doğrulamaktadır.
Ekonomik alanda yapılacak reformların başında vergi reformu gelmektedir.Bu reform kalkınmayı sağlıklı ve güvenilir kaynaklarla finanse etmek bakımından zorunlu olduğu kadar,sosyal alanda yapılması gereken reformları dolaylı bir şekilde gerçekleştirmek bakımından da önemlidir.
İkinci reform maliye ve kredi kurumlarının iktisadi kalkınmaya yardımcı hale getirilmesi mali piyasaların kurulup,geliştirilmesi ile ilgidir.
Ekonomiyi iktisadi kalkındırma engellerinden kurtarmak,daha hızlı bir iktisadi kalkındırmaya kavuşturmak üzere ekonomide sermaye birikimini,üretilmiş üretim araçları stokunu artırmak gerekmektedir.
Devletin ulaştırma,haberleşme,doğal kaynakları işletme,sosyal sabit sermaye yatırımları yapma,kilit endüstriler kurma,özel sektöre öncülük yapacak ekonomik teşebbüsler oluşturma,ağır sanayie önem verme gibi çeşitli alanlarda sarf edeceği önemli gayretler,ekonomik yapının süratle değişmesine,üretim gücünün artmasına dolayısı ile iktisadi kalkınmanın hızlanmasına yardım eder.
Sosyal alanda yapılacak reformların başında toprak ve tarım reformu gelmektedir.Böylece topraksız çiftçi toprağa kavuşturularak tarımsal üretimin organizasyonu ve teknolojisi değiştirilerek modernleştirilir.
Sosyal alandaki ikinci reform,orta sınıfın kuvvetlendirilmesidir.İktisadi kalkınma süratli ve sürekli bir ekonomik ve sosyal değişme demek olduğu için ,iktisadi kalkınmanın ekonomik ve sosyal çalkantılara yol açmaması kendi kendine yeten orta sınıfın kuvvetlendirilmesine ihtiyaç gösterir.
Üçüncü reform,iktisadi kalkınma için ehliyetli,etkin bir kamu yönetiminin kurulmasıdır.az gelişmiş ekonomiler kamu idarelerini,siyasi,sosyal ve ekonomik bir içeriğe kavuşturmak zorundadırlar.
İktisadi kalkınmada en önemlisi iktisadi kalkınmayı harekete geçirebilmek için başlangıçta büyük hacimde yatırımlar yapacaklar ve bu yatırımlar sayesinde ekonomilerini ilk kalkınma hızına kavuşturacaklardır.
Ayrıca,sadece tarımsal yapılı bir ekonomi iktisaden kalkınamaz diyen Prof.Galraith iktisadi kalkınmanın sanayileşmek olduğunu belirtmiştir.Bir ekonomi sanayileşirken önceliği ağır endüstriye vermelidir.Çünkü,ağır endüstri enerji tüketir doğal kaynakları işletir,hammadde üretiminin artmasına neden olmaktadır.Bundan dolayı ağır endüstrinin iktisadi kalkınmanın motoru olduğundan bahsedilmektedir.

İKTİSADİ KALKINMANIN SÜRÜKLEYİCİ KUVVETLERİ

3 çeşit sürükleyici kuvvete ihtiyaç vardır.
A)İKTİSADİ KALKINMA FİKİRLERİ:Az gelişmiş ekonomiler modern tekniğe hakim olmak üzere eğitim ve öğretime önem vermelidirler.Bu ekonomilerin kalkınabilmeleri için,değer yargılarının ve sosyal değerlerin iş adamları lehine değiştirilmesi gerekir.Ancak o zaman az gelişmiş ekonomiler doğal kaynaklarını işletirler.Bir memleketin iktisaden kalkınabilmesi için o memleketin üniversite profesörlerinin idarecilerinin,hukukçularının,din adamlarının,politikacılarının ve iş adamlarının kendi çıkarlarına ters düşse bile kalkınmayı arzulamaları gerekir.İktisadi kalkınma ortamının hazırlanması demek memlekette güven ve asayişin sağlanması,insanların yazılı ve sözlü bir sözleşme yapmadan sözlerine inanarak,sorumluluk duyguları taşımaları gerekir.
B)TEKNOLOJİ:İktisadi kalkınmada esas olan modern bir teknolojiye sahip olmak değil,modern teknolojiyi kullanabilmektir.
C)NÜFUS:İktisadi kalkınma harekete geçtikten sonra,bu kalkınmanın devamında nüfus sürükleyici bir kuvvet haline gelmektedir.Çünkü,nüfus bir yönüyle ekonomik Pazar,diğer yönüyle iş gücüdür.2.dünya savaşından sonra hızlı kalkınan Japonya,İtalya,Batı Almanya gibi memleketlerde nüfus,ücretler genel seviyesinin düşük kalarak,müteşebbislerin kazançlarının artması ve müteşebbislerin kazançlarını yatırımlarına aktarabilmeleri bakımından önemli rol oynamış,işgücüne artan talep,ücret farklarını azaltmış,işçilerin kültür ve teknik bilgilerinin gerektiğinde hizmet içi eğitim sonunda gelişmesi,üretimin yükselmesine sebep olarak,reel gelirin artmasına neden olmuştur.

İKTİSADİ KALKINMADAN DOĞAN GÜÇLÜKLER

İktisadi kalkınma başlayınca bir takım engellerle karşılaşır.Fiziki kuvvetler,ekonomik kuvvetler,kurumsal,sosyal ve zihni kuvvetler şeklinde ortaya çıkar.İktisadi kalkınmanın devamlılık göstermesi ve geriye çevrilmesi mümkün olmayan bir harekete dönüştürülebilmesi için toplumun bütün kuvvetlerinin bu meydan okumaya elverişli bir biçimde cevap vermesi gerekir.Çeşitli toplumsal kuvvetlerin iktisadi kalkınmaya verdikleri cevap olumlu olmazsa,iktisadi kalkınma kösteklenir.
İktisadi kalkınma bazen nüfus,doğal kaynaklar,belirli hizmet kollarındaki yetersizlikten ötürü frenlenir.Örneğin;faal nüfus azlığı tam çalışmaya mani olur,ulaştırma şebekesindeki yetersizlikler doğal kaynakların tam randımanla işletilmesine engel teşkil eder.

İKTİSADİ KALKINMA NASIL YÜRÜTÜLMELİ ?

Bir ekonominin kalkınmasında direksiyonda bulunan iktisat ve maliye politikasının yöneticileri iktisadi kalkınma faaliyetlerini bir plana bağlamalıdırlar.Plan,araçları saptanan amaçlara göre örgütler,ekonomik faaliyetlere rasyonellik getirir,ekonomik faaliyetler arasında koordinasyon sağlar ilerde ekonominin göstereceği gelişme hakkında bilgi verir.Bir iktisadi kalkınma planı her şeyden önce temel konular üzerine eğilmeli,ekonomik tıkanıklıkları nasıl gidereceğini,sosyal ve ekonomik yapının ne şekilde değiştirileceğini,orta sınıfın iktisadi kalkınmadaki fonksiyonlarını ne biçimde yerine getireceğini belirtmeye çalışmalıdır.

İKTİSADİ KALKINMA KARŞIŞINDA AZ GELİŞMİŞ EKONOMİLERİN DURUMLARI

Dörtlü bir sınıflandırmaya tabi tutulmaktadır:
KALKINMA HIZLARI KORUNACAK AZ GELİŞMİŞ EKONOMİLER:Bu ekonomilerde kişi başına düşen milli gelir azdır,bilinen fakat işletilmeyen doğal kaynaklar mevcuttur,tarımsal ve sınai üretimde belirli bir artış vardır.(Arjantin Peru Meksika)Bu ülkelerde yeter derecede iç tasarruf vardır,vergi yoluyla devlet yeter derecede kamu tasarrufu meydana getirebilmekte,yabancı sermaye iktisadi kalkınmanın finansmanında küçümsenmeyecek rol oynamaktadır.İktisadi bakımdan bu memleketlerde iktisadi kalkınma planının görevleri tıkanıklıkları ortadan kaldırmak,açık ve gizli işsiz sayısını azaltmak,iktisadi refahı daha geniş tabakalara yaymak,iktisadi kalkınma hızını muhafaza etmektir.
KALKINMA HIZLARI HIZLANDIRILACAK AZ GELİŞMİŞ EKONOMİLER:(Burma Pakistan)Bu ekonomilerde adam başına düşen milli gelir düşük olup,doğal kaynaklar zannedildiği kadar çok değildir.Buna rağmen bu ekonomilerde kişi başına düşen milli gelir devamlı ve ağır olarak artmaktadır.Bu yüzden ekonomilerde kalkınma hızının korunması değil,artırılması gerekmektedir.
KALKINMA HIZINA KAVUŞTURULMASI GEREKEN EKONOMİLER:Bu ekonomiler doğal kaynaklar yönünden zengin olup,uzun süre devamlı bir durgunluk içinde kalmışlardır.(Endonezya)Kişi başına düşen milli gelir,Hindistan Pakistan ve Çindekinden daha fazladır.Bu ekonomiler kalkınma hızlarını muhafaza etmek değil,süratlendirmek meselesiyle karşı karşıya bulunmaktadırlar.
ÜRETİM TEKNOLOJİSİNİN MODERNLEŞMESİ GEREKEN EKONOMİLER:Bu ekonomiler durgundurlar,adam başına düşen milli gelir,uzun süre 100 dolar altında kalmıştır.Doğal kaynakları bakımından fakirdirler.(Yemen)Bu ekonomilerin kalkınması ancak bugünkü üretim teknolojisinin modernleşmesi ile mümkündür.

İKTİSADİ KALKINMA HIZINI SINIRLAYAN KONULAR

İktisadi kalkınma hızını sınırlayan 4 temel etken vardır:
Plancıların ilk ödevi ekonomik kaynakları ve ekonomiyi ileriye götürecek,işletmelerde uygulanacak yeni teknikleri tespit etmektir.Uygulamada az gelişmiş bir ekonominin kalkınma hızı tarım sektörünün durumuna bağlıdır.Afrika ve Asya ülkelerinde tarım sektörü G.S.M.H. nın %50 sini teşkil etmektedir.Hızlı kalkınma hayalleri imalat sektörü üzerinde toplanır.Halbuki bu sektörün boyutları o derece küçüktür ki olağanüstü bir hızla gelişse bile ekonominin genel büyüme hızı içinde etkisi küçük kalır.
Az gelişmiş ekonomilerde yüksek bir kalkınma hızını engelleyen 2.etken nitelikli işgücü açığıdır.Sanayi sektörünün nitelikli ustalara,kalfalara çıraklara ihtiyacı vardır.Bu sorunların uzun dönemde çözülmesi orta ve yüksek öğretime önem vermek suretiyle olur.İnşaat sektöründe genellikle nitelikli işgücü kıtlığıyla karşılaşılır.Halbuki işçilerin çoğu cahildir.
Ülkelerin çoğu sanayileşmelerine hafif endüstriye yatırım yaparak başlamaktadır.Bunun sebebi ağır endüstri yatırımlarının ileri bilgiye ihtiyaç göstermesi,kurulacak işletmelerin ekonomik olabilmek için belirli ölçeklerin altına inememeleridir.
Kalkınma hızını sınırlayan 4.etken finansman sorunudur.İktisadi kalkınma kamu hizmetlerinin geliştirilmesi ve sermaye teşekkülüne büyük fonlar ayrılmasını gerektirir.Araştırma ve geliştirme hizmetleri,yolların bakım ve onarımı,tarıma teknik yardım,milli eğitim ve sağlık hizmetleri ve sosyal güvenliğe tahsis edilecek fonlar göz önünde tutulmasa bile G.S.M.H. nın % 10 undan daha aşağı düzeyde fon ayrılmamasını icap ettirir.

FİNANSMAN İHTİYACININ TESPİTİ

İktisadi kalkınma planında yatırım ihtiyacının tespitinde kullanılan 2 unsur vardır.Bunlardan birincisi gayri safi kalkınma hızını sermaye hasıla katsayısıyla çarpma usulüdür.
Bu usule göre,eğer bir ekonomide gayri safi kalkınma hızı %7,sermaye hasıla katsayısı 3 ise,bu ekonominin G.S.M.H. nın % 21 oranında bir yatırım yapması gerekir.Türkiye’nin 1.beş yıllık kalkınma planının finansman ihtiyacı bu usulle hesaplanmış ve sermaye hasıla katsayısı 2.6 olarak kabul edilmiştir.Bu durumda G.S.M.H. sının ortalama % 18 i oranında yatırım yapması gerekirdi.
Kalkınma planında ki yatırımların bu oran dağılımı kalkınma planından, kalkınma planına memleketten memlekete değişebilir.
Mal üretim sektörü marjinal sermaye hasıla katsayısı,üretimde kullanılan teknolojiye ve sektörün durumuna bağlıdır.üretimin ağır endüstriye veya hafif endüstriye bağlı olması marjinal sermaye hasıla katsayısını etkiler.Tarım sektöründe kalkınmanın sulamaya veya toprak ıslahına dayanması ile gübre kullanımına veya sebze dikimine ve meyve ağaçları dikimine daha karlı tarım faaliyetlerine dayanması hallerinde marjinal sermaye hasıla katsayısı birbirinden farklıdır.Marjinal sermaye hasıla katsayısı diğer yandan ekonomide yapılmakta olan yatırımların hızına bağlıdır.
Marjinal sermaye hasıla katsayısı nüfus artışlarından doğan istihdam sorununun ne şekilde çözüldüğü ile de ilgilidir.Eğer bir memlekette yeterli miktarda ekilip biçilebilen toprak varsa sermaye hasıla katsayısı artmaksızın üretim artabilir.Çünkü,kırsal bölgelerde üretimde kullanılan üretim araçları ile bu bölgelerde ki konutlar basittir,sermaye yoğun değildir.
İkinci usulde yatırım,dolayısıyla finansman ihtiyacı işe yerleştirilecek işgücü sayısı ile hesaplanır.Bu usulün esası;iktisadi kalkınma planı her sene bütün sektörlerde,tarım,sanayi,3.sektör gibi,istihdam hacminde meydana gelecek artışları gösterir.Zamanımızda herhangi bir sektörde bir kişiye iş temin edebilmek için yapılması gereken yatırım miktarı bilindiğinden,her sektörde meydana getirilecek iş sahası bilinince sektörün yatırım ihtiyacı,basit bir çarpım işlemi olmaktadır.Aynı işlem bütün sektörler için tekrarlanır ve bütün sektörlerin yatırım ihtiyacı toplanırsa elde edilecek sonuç yapılması gereken yatırım miktarı olacaktır.
Türkiye’de 1.beş yıllık plan hazırlanırken,yatırım ihtiyacı sermaye hasıla katsayısı usulüyle hesaplanmıştır.Sermaye hasıla katsayısı metodunu yatırım ihtiyacı tespitinde kullanırken belirli noktalara dikkat etmek gerekir.Bunlar:
Sermaye hasıla katsayısı hesaplanırken geçmiş dönemlerde yapılmış bir çok yatırımların projeleri yeniden incelenecek,bu yatırımların milli gelirde meydana getirdiği artışlar sermaye hasıla katsayısının hesaplanmasında hareket noktası olarak alınacaktır.
Ekonominin içinde bulunduğu konjonktüre bakılmalıdır.İktisadi refah ve tam çalışma devrelerinde sermaye hasıla katsayıları yüksek,noksan istihdam ve durgunluk dönemlerinde sermaye hasıla katsayıları düşüktür.Ekonomide istihdam ve kapasite durumları göze alınmadan hesaplanmış sermaye hasıla katsayıları bizi planın finansmanı bakımından hatalı sonuçlara ulaştırabilir.
Genellikle uzun süren savaş dönemlerinde,nüfus piramidinde küçük ve yaşlılar büyük yer tutarlar.Faal nüfus yaşları arasında bulunan insanların nitelikleride finansman ihtiyacının hesaplanmasında son derce önemlidir.
Hava şartları,ticaret hadleri,tarımın geliştirilebilmesi gibi diğer şartlarda sermaye hasıla katsayısının hesaplanmasında son derece önemlidir.Tarımın en fazla modernleştirildiği ekonomilerde bile üretim üzerindeki hav şartlarının rolünü inkar etmemek gerekir.

FİNANSMAN İHTİYACININ KARŞILANMASINDA HAKİM OLMASI GEREKEN PRENSİPLER
Kalkınmanın finansmanını belirli prensiplere bağlamak gerekir.Genellikle az gelişmiş ekonomilerin kalkınma planları şu prensipleri kabul eder:
ENFLASYONSUZ FİNANSMAN:Az gelişmiş ekonomilerde enflasyonist eğilim mevcuttur.Az gelişmiş ekonomiler yatırımlarını emisyonla finanse etmemelidir.Bu nedenle kamu sektöründe genel denge kurulmalı,kamu kesiminde finansman ve borçlanma gereği ile karşılaşılmamalıdır.
FİZİKİ DENGE:Yapılacak yatırımlar ekonomide toplam arz toplam talep dengesini kuracak,ekonomide fazla ve noksan kapasite yaratmayacak,yani tıkanıklıklara meydan vermeyecek biçimde yapılmalıdır.Türkiye’de bu konular olması gerektiği gibi değildir.Çok yatırım projesi uygulamaya alınmakta,yatırımlar zamanında bitirilememektedir.
PARASAL DENGE:Ekonomide kamu sektörü ile ilgili harcamaların mali bakımdan sağlam kamu gelirleriyle finanse edilmesi gerekir.
İşte bu prensiplere uyulursa ekonomi istikrar içinde kalkınma sürecine girebilir.

TARIM SEKTÖRÜNÜN İKTİSADİ KALKINMADAKİ FONKSİYONLARI VE İKTİSADİ KALKINMANIN FİNANSMANINDAKİ YERİ

Tarım sektöründe kaydedilen gelişme batı Avrupa ekonomilerinde yapılan toprak reformuyla başlamış ve ilkin ekstantif tarım,sonra modern tarım ve makineleşmiş tarım şeklinde kendini göstermiştir.
Az gelişmiş ekonomilerde tarım sektörünün önemi milli gelirin toplamında tarım sektörünün büyüklüğünden ve faal nüfusun büyük çoğunluğunun tarım sektöründe çalışmasından ve yaşamasından ileri gelir.Az gelişmiş ekonomiler iktisadi kalkınmalarını dengeli bir şekilde yürütebilmek için sanayileşmelerine paralel olarak tarım sektörünü de geliştirmek zorundadırlar.
Dengeli kalkınmada tarım sektörünün üzerine düşen fonksiyonlar:
Tarım sektörünün şehirlerde yaşayan insanların gıda maddeleri ihtiyacıyla,endüstrinin hammadde ihtiyacını karşılama fonksiyonu
Tarım sektörünün milli geliri arttırma ve ihracatı geliştirme fonksiyonu
Tarım sektörünün kurulacak sanayi sektörünün piyasasını oluşturması fonksiyonu
Tarım sektörünün kalkınmanın finansmanını sağlama fonksiyonu

TÜRKİYE’NİN DURUMU:Türkiye’de tarım sektörü G.S.M.H.içinde yaklaşık olarak %15 oranında bir paya sahiptir.Türkiye ihracatının %10 undan daha azını tarım ürünleri oluşturmakta,faal nüfusun%45 ine yakın bir kısmın tarım sektöründe çalışmaktadır.
Türkiye yakın zamana kadar kendi kendine yeten bir ülkeydi,şimdi kendi kendine yetmemektedir.üstelik Türkiye’nin coğrafik konumu ihracat pazarlarına uygun bir yerdedir.Bu nedenle,Türkiye’nin dünya ticaretinde talebi artan,fiyatları kararlılık gösteren ve uzun dönemde ticaret hadleri yükselen tarım ürünlerinin üretiminin arttırılmasına ağırlık ve önem verilmesi bir zorunluluktur.
Az gelişmiş memleketlerde biri tasarruf açığı diğeri döviz açığı olmak üzere iki önemli açık vardır.Gelişen ekonomilerde tasarruf açığını kapamak tarım sektörünün geleneksel bir fonksiyonu olmuştur.

DIŞ TİCARETİN İKTİSADİ KAKINMANIN FİNANSMANINDAKİ ROLÜ

Dış ticaretin iktisadi kalkınmanın finansmanında büyük bir önemi vardır.Çünkü az gelişmiş ekonomilerde ticaret ve ödemeler bilançoları devamlı olarak açık gösterir.İhracat sektörünün diğer sektörlere dayanmaksızın göreli bir gelişme serbestisi vardır.
Gelişmiş ve az gelişmiş ekonomilerin ithalat ve ihracat yapısı birbirinden farklıdır.Az gelişmiş ekonomilerde ithalat, dayanıklı üretim malları ile yatırım mallarından ve gıda maddelerinden oluşur.Buna mukabil az gelişmiş ekonomilerin ihracatı hammadde ve gıda maddelerinden meydana gelir.Az gelişmiş ekonomilerde ihracatın %90 undan fazlasını sınai hammadde ile gıda maddeleri teşkil eder.
Az gelişmiş ekonomiler ithalatta bulunabilmek için ihraç etmek,kalkınmış ekonomiler ise ihracat yapabilmek için ithal etmek zorundadır.
Milletler arası alınması istenen tedbirler başlıca aşağıda belirtilen noktalar etrafında toplanmaktadır:
Kalkınmış ekonomilerde devamlı olarak tam çalışmanın sağlanması ve böylece az gelişmiş ekonomilerin ihracatlarını gelişmesi
Az gelişmiş ekonomilerin ithalatı kolaylaştırmak üzere,kalkınmış ekonomilerin kendi ihracatçılarına ihracat kredileri vermeleri
Kalkınmış ekonomileri alacakları tedbirlerle sanayilerini yeniden düzenleyerek az gelişmiş ekonomilerce yapılacak sınai mamuller ve yarı mamuller ihracatını kolaylaştırmaları
Buğday,şeker,kalay gibi ihracat maddeleri üzerinde yapılan milletler arası emtia anlaşmalarını daha yaygın hale getirilmesi
Az gelişmiş ekonomilerin ihraç ettikleri malların fazla mahsul yıllarında asgari bir fiyat üzerinden satın alınması ve stoklan ması ve finansmanının milletler arası mali bir kaynakça sağlanması
Ticaret hadlerinin azgelişmiş memleketler aleyhine dönmesinden ötürü bu ekonomiler (1953-1963)yılları arasında kalkınmış ekonomilerden sağladıkları dış yatırımlardan daha fazla döviz kaybına uğramışlardır.Ticaret hadleri (1970-1973)yılları arasında az gelişmiş memleketler lehine dönmüştür.

TÜRKİYE’NİN DURUMU:Türkiye için temel sorun ihracatın ithalatı karşılama oranının düşüklüğü ve ihracatla ithalat arasındaki farkı görünmeyen kalemlerin kapamada yetersiz kalmasıdır.Bu nedenle,Türkiye ihracatta atılım yapmak zorundadır,bu amaçla ekonomide kaynak kullanımını ihracata yönelik olarak değiştirmelidir.
Türkiye tarımsal üretimini,dünya ticaretinde talebi artan ve dünya ticaretinde talebi kararlılık gösteren ürünler lehine arttırmalı ve ihraç edilebilir bir fazla yaratmalıdır.
Tasarruf olmadan yatırım yapılmadığı,dövizsiz ithal malı ithal edilmediği hususlarının iyice kavranması,tasarrufun mali istikrardan,dövizinde ihraç edilebilir bir fazlanın yaratılması gereğinden geçtiğinin bilinmesi lazımdır.İthalatı teşvik eden ve ihracatı cezalandıran sabit kur sistemi uygulanmamalıdır.
İhracatın terkibinde sınai ürünlerin payı %90 civarındadır.
Başlangıçtaki olumlu gelişmelere rağmen Türkiye’de ihracat yıllık program hedeflerinin gerisinde kalmakta ve ihracatın ithalatı karşılama oranı düşmektedir.Bu durumun meydana gelmesinde ekonomideki yüksek enflasyon hızı ile döviz kurlarına ve faiz hadlerine yapılan olumsuz devlet müdahalelerinin rolü olduğunu kabul etmek gerekir.İmalat sektöründeki büyüme yavaşlamış ve hatta durmuştur.Türkiye bu konulardaki bilgi ve tecrübe noksanını giderdikçe ekonomisindeki sanayileşme hızı artarak,ihracatta göstereceği başarı işsizlik sorununa da çözüm getirecektir.

1. YATIRIMIN KONUSU, YATIRIMA UYGULANAN TEŞVİK TEDBİRLERİ

1.1. Yatırımın Konusu

PVC tabanlı erkek ayakkabı üretimidir.

1.2. Uygulanan Teşvik Tedbirleri

Bakanlar Kurulunun 26.12.1994 tarih ve 94/6411 sayılı karar ile bu kararda değişiklik yapan 8.3.1995 tarih ve 95/6569 sayılı kararına ilişkin Başbakanlık Hazine Müsteşarlığının uygulama esaslarını içeren 95/2 sayılı tebliği çerçevesinde teşvik belgesine bağlanabilecek yatırım projeleri toplam sabit yatırım tutarı kalkınmada öncelikli yörelerde 6 milyar, diğer yörelerde 10 milyar TL’nin üzerinde olan projelerdir.

Bu projelerde özkaynak oranları kalkınmada öncelikli yörelerde %40, normal yörelerde %50, gelişmiş yörelerde %60 olmalıdır.

Yatırım projelerine Uygulanabilecek Destek Unsurları ;

Gümrük muafiyeti ve/veya ithalat rejimi kararına istinaden ithalat
Yatırım indirimi
Vergi-resim ve harç istisnası
Krediler
Bina inşaat harcı istisnası
Makine ve teçhizat alımında katma değer vergisi desteği
Taşınma desteği
Arsa sağlanması
Dış kredi teminat mektubu masraflarına katkı
Kalite ve standart sağlama.

NOT: Yukarıdaki bilgiler 1995 yılı içindir. Teşvik uygulama esasları her yıl Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı yenilenmektedir.

2- GİRDİ VE ÇIKTILARIN TARİFLERİ, ÖZELLİKLERİ

Hammadde olarak, suni deri, poliüreten vidala, gamba suni deri, astarlık bez ozaltan, ilaç kapsül, cila, bor vernik kullanılmakta olup, bu hammaddelerden 1 çift poliüretan tabanlı erkek ayakkabısı mamul madde olarak üretilecektir.

3- GİRDİLERİN DÜNYA VE TÜRKİYE’DEKİ KAYNAKLARI TEMİN KAYNAKLARI VE FİYATLARI

Girdilerin hepsi memleketimizde kafi miktarda üretilmektedir. Artan nüfus karşısında ayakkabı üretimi, yeterli miktarda değildir.

Kurulacak tesiste PVC tabanlı erkek ayakkabısının hammadde ihtiyaçları iç piyasadan temin edilebilir. Hammadde için değişik fiyatlar nedeniyle kesin fiyat vermek mümkün olmamaktadır.

4- PAZAR DURUMU

Ülkemizde ayakkabı üretim tesislerine ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak Pazar durumu araştırılırken belgesel talep analizlerine önem verilmelidir. Çünkü bazı bölgelerde talep fazlası karşılamakta ve tesisler kapasitelerinin çok altında çalışmak durumunda kalmaktadır.

5- YATIRIM KONUSUNUN İMALAT VEYA İŞ KAPASİTESİ

Tesis yılda 300.000 çift erkek ayakkabısı üretilebilecektir.

6- İSTİHDAM DURUMU

Tesiste; idari, teknik, kalifiye ve düz işçi olarak 153 kişi istihdam edilebilir.

7- YATIRIMIN TERMİN PLANI
1. YIL 2.YIL

Faaliyetler 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Etüd- proje ve teşvik
Belgesinin alınması xxxxx xxxxx x

Arazi temini ve düzenleme xxx

İnşaat İşleri xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

Makine ve teçhizat
Sipariş xxxxx xxxxx

Montaj İşleri xxxxxxxxxxxx

Personel Eğitimi xxxxx

Deneme İşletmeye Alma xxxxxxx

8. PROJENİN TEKNİK ÖZELLİKLERİ

8.1. Üretim Teknolojisi

Son teknolojik gelişmelere ayakkabı üretim tekniği büyük ilerleme kaydederek daha fazla otomasyon kaydırılmıştır. Ayakkabı üretimi yarı otomatik makinelerle yapıldığından işçilik payı azalmakta, üretim yükselmekte, maliyet ise düşmektedir.

İş akışı aşağıda belirtilen şekilde yürütülür.

- Süet, suni deri, vidala ve ketenden meydana gelen, yazlık malzeme presese hazırlama bölümünde renk ve kalitelere göre saya üretim için tasnif edilir. Diğer taraftan taban malzemesi ise taban hazırlama bölümünde işleme tabi tutulur.

Model dairesinde ayakkabı modellerine göre çeşitli şablonlar hazırlanıp çoğaltılır, saya ve taban kesim dairesine gönderilir.

Vidala, süet, suni deri, keten yüz kesim malzemesi ve bunlara ait astar, dil mastra vb. saya kesim dairesinde ıstampa bıçaklarında kesilerek hazırlanır.

Taban malzemesi içinde taban astarı, mastraya ökçe kesimi yapılarak hazırlanır.

Montaj dairesinde tabanla saya montajı yapılır. Montaj işi neopren ve poroz taban yapıştırma, hazır taban lastik yapıştırma, trandofora dikişli taban kösele yapıştırma ve PVC, enjeksiyon metotları ile yapılır.

Bütün bu işlemlerden sonra gerek yarı mamul, gerek tam mamul üretim maddelerinin kalite kontrolleri yapılarak finisaj dairesinde temizleme ve bitirme işlemine tabi tutulur. Daha sonra ambalajlanarak depolanır.
8.2. Yatırımın Teknik Ömrü

Yatırımın Teknik Ömrü 10-20 yıl arasında değişmektedir.

9- YATIRIM KONUSUNUN TOPLAM YATIRIM TUTARI (Milyon TL.)

Gider Cinsi İç para Dış para Toplam
Etüd-proje ve Müh. Gideri 222 - 222
Arsa değeri ve arazi düzenleme gideri 1.685 - 1.685
İnşaat işleri toplamı 8.648 - 8.648
Makine ve teçhizat (Ana ve yardımcı) 11.620 17.429 29.049
Gümrük vergi ve resimleri Top. 3.903 - 3.903
Navlun ve Sigorta giderleri 798 - 798
Montaj ve Genel Giderler 1.730 - 1.730
İşletmeye alma giderleri 665 - 665
Sabit yatırım tutarı 29.271 17.429 46.700
İşletme sermayesi 14.014 - 14.014
Toplam yatırım tutarı 43.285 17.429 60.714
Toplam yatırım tutarı ($) 1.012

NOT: Toplam sabit yatırım tutarı ve diğer hesaplamalarda Ortalama Döviz Kuru 1$ =60.000 TL olarak alınmıştır.

10- PROJENİN FİNANSMANI

Teşvik belgesi alacak projelerde en az toplam yatırım tutarının %40’ı tutarından öz kaynak, geri kalan %60 oranında finansman ihtiyacı ise çeşitli kredilerle temin edilebilir.

11- İŞLETME DÖNEMİ GELİRLERİ

İşletmenin gelirleri toplamı : 209.639.000.000 TL civarındadır.

12- İŞLETME DÖNEMİ GİDERLERİ

İşletmenin yıllık giderleri toplamı 149.058.000.000 TL civarındadır.

13- PROJENİN YILLIK GELİR- GİDER VE KAR TABLOSU

İşletme Gelirleri 209.639.000.000 TL
İşletmenin Giderleri 149.058.000.000 TL.
Brüt Kar 60.581.000.000 TL.
Vergiler 31.506.000.000 TL.
İşletmenin Net Karı 29.075.000.000 TL.

14- YATIRIMIN ÖN DEĞERLENDİRİLMESİ

14.1. Yatırımın Karlılığı

Net Kar / Toplam Yatırım = 29.075.000.000 / 60.714.000.000 =%48

14.2. Sermayenin Karlılığı

Net Kar / Öz Sermaye = 29.075.000.000 / 29.374.000.000 =%119.2

15- YATIRIM ÜRETİM AKIŞ ŞEMALARI
Ayakkabı üretimi;

Saya dairesi,
Saya dikiş dairesi,
Fora hazır taban yapıştırma ve montaj dairesi,
PVC enjeksiyon bandı ünitesi

Bölümlerinden meydana gelmektedir. Bu bölümlere ait akışı aşağıdadır.

Ayakkabı üretimi iş akış şeması

16- ANA MAKİNE VE TEÇHİZAT LİSTESİ:

16.1. İthal Malı Makine ve Teçhizat Listesi:

Kalıp kopye makinesi
Model kesme makinesi
Petron kenarlarına şerit geçirme makinesi
Pantograf ve kesme makinesi
Saya yarma ve inceltme makinesi
Saya traşlama makinesi
Üç iğneli dikiş makinesi
Pnömatik üst deri markalama makinesi
Yapışkan sürme ve kıvırma makinesi
Deri ütü makinesi
Perfore makinesi
Astar kenarı çekişleme makinesi
Dikiş açma ve bant geçirme makinesi
Otomatik saya bağlama makinesi
Pnömatik zımbalama makinesi
Topuk tozu makinesi
Zımbalama makinesi
Toz emme makinesi
Saya yumuşatma makinesi (buharlı)
Topuk çivileme makinesi
Nemlendirici
Yapıştırma ve silindirle ezme makinesi
Taban aktive makinesi
Taban yapıştırma makinesi
Taban bandı presleme
Kazıma makinesi
Taban kenarı temizleme makinesi
Süratli taban kesme makinesi
Batırma makinesi
Yapıştırılmış ayakkabıları kurutma makinesi
Silindir yapışkan sürme makinesi
Üniversal boya kabini
Pnömatik topuk son ütü makinesi
Deri yarma makinesi
Alt deri traş makinesi
Taban forma makinesi
Otomatik çivileme makinesi
Pnömatik pres yapıştırma makinesi
Lastik taban pürüzlendirme makinesi
Toz emiri
Hazır taban kopye freze makinesi
Freze bıçağı bileme makinesi
Universal boyama kabini
Tam hidrolik taban montaj makinesi
Enjeksiyonla PVC’den ayakkabı tabanı üretim makinesi
Saya topuk zigzak makinesi
Çift iğneli rodall ve alt transporlu astarlı dil ve topuk çift dikiş makinesi
Dik mekikli iri dikiş zaigzak makinesi
Tek iğneli yüksek süratli reda transportlu saya makinesi
Tek iğneli, süratli, sütunlu, roda ayaklı ve roda transfortlu üstten kesme bıçaklı süs ve astar dikme makinesi.
Tek iğneli büyük dik çağanozlu saraç makinesi
Tek iğne, süratli, sütunlu, roda ayaklı ve roda transfortlu alt bıçaklı süs ve astar dikme makinesi
Tek iğne, süratli, sütunlu, roda ayaklı ve roda transfortlu kenar dikiş makinesi.

17. YATIRIMIN KURULUŞ YERİ:

Böyle bir tesisin kuruluş yeri seçilirken talep analizleri hammadde temin imkanları, Pazar durumu dikkate alınmalıdır. Tesisin kurulmasına izin verilmesi halinde Bakanlığımızla temasa geçilmelidir.

18. YATIRIMLA İLGİLİ STANDARTLAR:

TS (214-215-216-217-218-219-220-221-222-223-224-225-226-227-228-229-230-231-232-233-234)

19. KAYNAKLAR:

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı dökümanları
Türk Standartları Enstitüsü
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası Araştırma Raporları
Devlet Planlama Teşkilatı dökümanları

20- MÜRACAT YERLERİ:

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
Maliye ve Gümrük Bakanlığı
Hazine Müsteşarlığı
Bankalar
Belediyeler

NOT: Bu sanayi profili 1995 yılı tahmini fiyatları dikkate alınarak hazırlanmıştır.