Özet

Son yıllarda ülkeler arasında ekonomik bütünleşme, kontrollerin kaldırılması, iletişimdeki ilerlemeler ile kablosuz iletişim teknolojileri ve internetin gelişip büyümesi, finansal hizmetlerin niteliğini ve yapısını etkileyici bir şekilde değiştirmiş olup, bu değişim hızla devam etmektedir. Özellikle online bankacılık ve broker hizmetleri, yeni ticaret sistemlerinin ortaya çıkışı dünyadaki finansal görünümü yeniden biçimlendirmektedir. E-finans, elektronik iletişim ve hesaplar kullanarak pazarlar ve finansal hizmetlerin sağlanmasıdır. E-finans’ın temel kullanım alanları, elektronik ödemeler sistemlerinin kullanımı, finansal hizmet şirketlerinin faaliyetleri, finansal pazarların faaliyetleri olarak ayrılabilir.

İnternet başlangıçta işletmelere pazarlama ve dağıtım kanalları açısından avantajlar sağlamakta iken, bugün finansman fonksiyonun da internete entegrasyonu ile işletmelere farklı yararlar sunabilmektedir.İnternetle bütünleşen ve elektronik niteliğe kavuşan işletmeler, eş anlı olarak bilgiye ulaşarak zaman tasarrufu sağlamaları yanında maliyet tasarrufu da sağlamaktadır. Eş anlı işlemlerle bilgiye daha çabuk ulaşılır ve bilgi daha iyi yönetilerek finansman fonksiyonunun etkinliği artar. İnternetin sağladığı yararlar yanında dikkate alınması gereken internet üzerindeki bilgilerin güvenliği, yaygın olarak kullanılan belgeye dayalı kontrol etkinliği ve internetin ortaya çıkışı ile finansal hizmetler sektöründe ve pazarlardaki çok hızlı değişimlerin sonuçları e-finans açısından ortaya çıkan sorunlar arasındadır. Bu çalışmada e-finans’ın kullanım alanları, finansal hizmetler sektörünün yapısı ve sektördeki rekabeti büyük ölçüde etkileyen ve yükümlükler ve görevlerde büyük etki yaratacak bu gelişmeleri ve bulguları ortaya koymaktır.

Abstract

E-FINANCE: REFORMATION OF FINANCIAL ASPECT

In recent years, economic integration within and across countries, deregulation, advances in telecommmunications and growth of the Internet and wireless communications technologies have dramatically changed the structure and nature of financial services and this change has been showing rapid trend. Espicially online banking and brokerage services, and new trading systems have reshaped the financial landscape around the world. E-finance is defined as “The provision of financial services and markets using electronic communication and computation”. The basic areas of  e-finance use are the use of electronic payment systems, the operations of financial service firms and the operation of financial markets.

While in the beginning, internet has provided advantages in marketing and distribution to business, now it can offers different advantages with integration of finance function. Firms which have integrated into internet and adapted the electronic media have also obtained cost economy besides saving time throug instant access to information sources. İnformation can be retrived faster by instant processes and effectiveness of finance function increases through a better administration of  information. Apart from the advantages internet providers, we must also consider the followinf issues arising as problems: the security of information on internet, the effectiveness of conrol based on the documents commonly used, and the consequences of swift changes to e-finance with the appearence of internet. This study proposes the areas of e-finance use, the structure of finance sector and developments and findings which effect the competition in the sector considerably, and which create a great impact in responsibilities and tasks.

1. Giriş

Finansal hizmetlerde son eğilimlerin bir çoğu finansal pazarların küreselleşmesi ile harekete geçmiştir. Finansal hizmetler aynı zamanda teknolojik ve (denetim engellerinin düşürülmesi kapsayan) yapısal değişimler ile de yeniden şekillenmektedir. Finansal hizmetlerin küreselleşmesi, finansal bütünleşme, ülkeler arası ve içersinde artan şirket birleşmeleri-ele geçirmeler ve pazarlar arasında engellerin kaldırılması ile artmaktadır.

Küreselleşme, ülkeler arasında mal, hizmet, uluslar arası sermaye akımları ve teknolojik gelişmenin hızlı bir şekilde artması ve serbestleşmesi sonucu ortaya çıkan ekonomik gelişme olarak tanımlanmaktadır.  Küreselleşme, birbiriyle içiçe geçmiş, ekonomik alanda küreselleşme, iletişim ve bilgi  alanında küreselleşme ve siyasi alanda yaşanmaktadır. Küreselleşme ile birlikte finans piyasalarının artan bir hızla birbirine bağlanması ulusal ekonomilere, yatırımcılara ve tasarruf sahiplerine önemli yararlar sağlamış, ancak bu aynı zamanda piyasaların yapısını değiştirerek piyasa katılımcıları için yeni riskler ve güçlükler getirmiştir.

İletişim ve bilgi teknolojilerindeki gelişmeler, haberleşmenin maliyetinin azaltılmasında, hızının arttırılmasında, finans piyasaları arasındaki bağlantıların gerçekleştirilmesinde, aynı firmaya bağlı faaliyet gösteren birbirinden uzak üretim birimleri arasında koordinasyonun kolaylaştırılmasında, iletişimi hızlandırarak yeni ve rekabetçi üretim ve çalışma organizasyonlarının yayılmasında önemli bir role sahiptir.

İletişim teknolojilerindeki gelişmeler ile “Yeni Ekonomi” olarak tanımlanan kavram, elektronik-ekonomi (e-ekonomi), dijital ekonomi veya bilişim ekonomisi olarak da ifade edilmekte olsa da, temelde bilgi (information), işleme (prosess) ve iletişim (communication) olmak üzere üç temel unsuru içermektedir. Geleneksel ekonomik sistemde bilgi ve sermaye akışı nakit para, çekler, faturalar, birebir görüşmeler, fax gibi araçlar ile fiziksel olarak gerçekleşir. Dijital ekonomide ise bilgi ve bilginin tüm formları dijital olarak taşınabilmekte, sanal para, e-posta, online sunumlar, online bankacılık elektronik çekler gibi dijital olarak taşınabilmektedir. Dijitalleşme, verilerin fiziki olarak elektronik bir sistemde stoklanmasını ve çok hızlı bir şekilde aktarabilmesini ifade eden bir süreçtir. Dijitalleşme ile ifade edilen, yeni ekonomi de bilgisayar ve bilgisayar ağları üzerine kurulmuş bir sistemdir.

2. Finansal Hizmetlerin Yeni Dünyası

Teknoloji, finansal hizmetler üretme ve sağlamanın yollarını yenilemektedir. Ayrıca teknoloji, finansal hizmet sektörünün sektörel yapısını da dünya çapında temel olarak değiştirmektedir. Bu değişimler ile ilgili e-ticaret ve e-iş kavramlarına yer yerilerek, finansal alanda teknolojik değişmeler ve sektörün yapısındaki değişimler ele alınacaktır.

2.1. Elektronik-Ticaret ve E-İş

Web üzerinde çalışan veri tabanı uygulamalarının gelişmesi, işletme yönetim bilgi sistemleri, kurumsal kaynak planlama sistemleri (ERP sistemleri İnterprise Resource Planning) ile entegrasyon, internet üzerinde elektronik veri değişimi (EDI- Electronic Data Interchange) ve benzeri uygulamalar ile işletmelerin internete olan talebi artmıştır. Tüm bu gelişmeler dünya ticaret ve ekonomi yaşamında elektronik-ticaret (e-ticaret) olarak ortaya çıkmıştır.

OECD, 1997 yılında e-ticaret’i, elektronik ticaret ağlar üzerinden, hem kuruluşları hem de bireyleri ilgilendiren, ticari etkinliklere ait her türlü işlemin yapılması olarak tanımlamıştır. Yapılan işlemler sayısal biçime çevrilmiş, yazılı metin, ses, video görüntülerinin işlenmesini ve iletimini içerir.

Elektronik ticarette dört taraf bulunmaktadır. Bunlar; kurumlar/işletmeler, tüketiciler, vatandaşlar ve devlettir. Bunların her birinin elektronik ortamda birbirleriyle olan ilişkileri elektronik ticaretin türlerini oluşturmaktadır.

E-ticaret kullanım şekillerine ve taraflara bağlı olarak,

-         İşletmeler arası e-ticaret (Business-to-Business),

-         İşletme ile tüketici arasında e-ticaret (Business-to-Customer)

-         Tüketici ile tüketici arasında e-ticaret (Customer-to-Customer)

-         Bireyler arasında e- ticaret (Peer-to-Peer)

-         İşletme ile Devlet kurumları arasında e-ticaret (business-to-goverment)

-         Bireyler ile devlet kurumları arasında e-ticaret (person-to-goverment)

elektronik ticaret modelleri geliştirilmiştir.

E-ticaret’te kullanılan araçlar; telefon, fax, televizyon, dijital para (elektronik cüzdan, elektronik mevduat), Elektronik veri değişimi (EDI*, UN/EDIFACT ), İnternet.

Yeni ekonominin en fazla etkilerinin görüldüğü alanlardan biri de finans piyasalardır. Bir çok banka ve aracı kurumlar teknolojik gelişmeleri sistemlerine uyarlarak ederek hizmetlerini on-line olarak müşterilerine vermeye başlamışlardır. Bilginin hızlı hareket edebilmesi ve paylaşılabilir olması; finans piyasalarını yakından takip eden aracı kurum ve banka müşterilerine; dünyanın diğer ucundaki borsalarda işlem yapma olanağını getirmiştir. Şubesiz bankacılık, 24 saat hisse senedi işlemi gibi hizmetler müşterilere hızla sunulmaya başlanmıştır. Bu hizmeti veren kurumlar da e-ticaret yapan diğer kurumlar gibi işlem maliyetlerinden tasarruf sağlamaktadırlar. Türkiye’de örneği olmamakla beraber dünyada herhangi bir geleneksel banka ile bağlantısı olmadan bankacılık faaliyeti gösteren e-bankalar ya da diğer bir deyişle sanal bankalar bulunmaktadır.

(1). 2001 yerine 2002, (2). 2001 yerine (2000), 3. Kentsel alanlarda bulunan bireyler

Kaynak: OECD, ICT database, August 2002.

E- ticaretin boyutları ve etkilerinin ölçülmesi güç olmasına rağmen, e-ticaretle ile ilgili olarak ülkelere göre web server sağlayıcılarının sayısı, e-ticaret işlemlerinin yüzdesi, internet kullanan işletmelerin internet üzerinden satın alan ve satan işletmeler (B2B), internet kullanan bireylerin ülkelere göre sayısı ve internet üzerinden mal ve hizmet satın alanların yüzdesi, ülkelerin internet ve elektronik ticaret işlemlerinin toplam satışlara oranı veya gelirlerinin yüzdesi gibi göstergeler kullanılmaktadır.

2004 yılında sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde şirketler arası e-ticaretin (B2B) 406.2 milyar dolardan 207 trilyon dolara yükseleceği tahmin ediliyor.

Gartner Group tarafından 1999 yılında yapılan bir araştırmada, dünyadaki firmalar arasındaki e-ticaretin 145 milyar dolar, firma ve müşteriler arasında 25 milyar dolarlık e-ticaret işlem hacmi olduğu verilmektedir.

Tablo 1: Satınalma ve Satışlar için İnternet Kullanan İşletmeler –B2B (2001)

Kaynak: OECD, ICT database, August 2002.

E-Ticaret, firmalar arası ticarette maliyetlerin azaltılması ve verimliliğin artırılmasında önemli rol oynamaktadır. Personel giderlerinde, genel yönetim giderlerinde (elektrik, su, ısıtma, kırtasiye, vb.), pazarlama satış dağıtım giderlerinde, fiziki mekan olmaması nedeniyle stoklama, depolama giderlerindeki azalmalar fiyatlara yansıtılarak tüketicilere fayda sağlamaktadır. E-ticaret ile “aracısızlaşma” ve “yeni fonksiyonlar üstlenen aracılar” siber aracılar oluşmakta ve haftanın 7 günü ve 24 saati açık ve ulaşımı kolay olan sınırsız bir pazar imkanı doğmaktadır. Sipariş alma, alındı makbuzları, fatura tutarlılığı gibi izlemede yapılan hatalar düşmekte ve genel maliyetlerde azalma yaratmakta ve online işlemler ile verimlilik artmaktadır. Firma tedarik/zincir yönetiminde düzenli bir planlama ile maliyetler düşürülmekte (ABD’de bu konuda %15-20 tasarruf edilmiş durumdadır).

Tablo 2: E-Ticaret İle Tahmini Tasarruflar (kobinet)

E-Ticaretin yaygınlaşmasındaki teknik ve felsefi niteliğin “şeffaflık” ve “açıklık” olması, işletmeler arası rekabeti artırmakta, firmaların iş organizasyonu ve modelleri değişmekte ve pazar yapısını değiştirmektedir.

İnternet, işletme yönetiminin nasıl olacağı üzerinde derin bir etkiye sahiptir. E-iş işletme yöntemlerinin yeniden yapılanması ve olarak elektronik olarak bilgi yayılımına web’in  (Word Wide Web) gücünün kaldıraç olarak kullanımıdır. Yeni ekonomide işletmelerin iş yapış şekillerini değiştirerek elektronik ortama taşımaları ve Internet teknolojisinin getirdiği fırsat ve avantajlardan faydalanarak şirket içi, müşterileri ve iş ortakları ile daha verimli çalışarak maliyetlerini düşürmelerini sağlayan iş anlayışı e-iş (e-business) olarak tanımlanabilir. E-ticaret sadece on-line olarak gerçekleştirilen ticari işlemleri ifade etmektedir. E-iş, on-line ticari işlemlerin yanında on-line bilgi paylaşımını ve değişimini ifade etmektedir. Örneğin bir üretici, bir extranet (sadece yetkili kılınmış kişi veya kurumlar tarafından ulaşılabilen güvenlikli web sitesi) yardımı ile tedarikçisinin, üretim tarifelerini incelemesine izin verebilir. Veya bir finans kurumu bir web arayüzü ile müşterilerinin banka hesap bilgilerini, kredi kartlarını veya hesaplarıyla ilgili diğer bilgileri edinmelerini sağlayabilir.

2.2. Teknolojik Gelişmelerin Finansal Sektör Yapısında Yarattığı Değişimler.

İnternet ve kablosuz iletişim teknolojileri, finansal hizmetlerde derin bir etkiye sahiptir. İnternet teknolojileri, kredi hesapları ve diğer veri çıkarma teknikleri kullanarak belirli bir amaca yönelik yeni tedarikçiler sistemde çok düşük bir maliyetle yer alabilir. İnternette toplanarak biriken verinin analizi ile müşteri tabanını daha iyi düzenler ve tüketicilere, tercih profillerini online olarak oluşturmalarına izin verebilir. Bu gelişme yalnızca bilgi ve hizmetin kişiselleştirilmesine izin vermek değil, aynı zamanda finansal hizmetlerin çok daha fazla kişiselleştirmesine ve kredi risklerinin çok daha etkili belirlenmesine izin vermektedir. Aynı zamanda internet, tüketiciler için çok daha etkili rekabet etmek için yeni finansal hizmet sağlayıcıların sisteme girişlerine de izin verir. Çünkü bunlar fiziksel varlıklar olmayan ve geleneksel yöntemlerle hizmet veren finansal hizmetler arasından ayrılmaktadır. Tüm bu güçlü oluşumlar, perakende ve ticari düzeyde tüketicileri büyük yararlar sağlamaktadır.

E-finans; Elektronik iletişim ve hesaplar kullanarak finansal hizmet ve finansal pazarların sağlanmasıdır. Babu, E-finans’ı, daha hızlı, daha etkili ve daha ucuz işlemler olarak ABD’de finansal şirketler ve banka devlerinin Web’e dayalı sistemler tarafından sağlanan ölçek ekonomilerinde sermaye yaratmaya başlamalarını, e-finans çağının başlangıçı olarak görmektedir.

E-Finans’taki gelişmeler 2 geniş alana ayrılabilir. İlki, bankacılık ve finansal hizmetler üzerinde etkisidir. İnternet ve diğer elektronik iletişimleri ortaya çıkışı, bankacılık sektöründeki birçok  görüşü temelden değiştirmekte, geleneksel olarak bankalar tarafından sağlanan hizmetlerin birçoğu, diğer varlıklar tarafından sağlanmaktadır.

İkinci temel alan, finansal pazarların şekil değiştirmesidir. Finansal pazarların artık fiziksel bir yer ile ilişkili olmalarına gerek olmadığından, bunun bir sonucu olarak menkul kıymetler, tahviller ve döviz için ticaret sistemleri globalleşmekte evrenselleşmektedir. Tüm bu değişimlerin, finansal hizmet sektörü ve finansal pazarlara yönelik kamu politikaları açısından anlamı önemlidir.

Finansal hizmet sektöründe internetin ortaya çıkışı ile 3 önemli yönde hızlanma sağlanmıştır. Bunlar, fiyat şeffaflığı, farklı fiyatlama ve dağıtım kanallarının şekil değiştirmesi olarak gelişmiştir. Geliştirilen fiyat şeffaflığı potansiyel olarak rekabeti arttırır ve kar marjlarını azaltır.

2.2.1. Yeni Finansal Hizmet Kuruluşları

Teknolojik  gelişmeler,  tüm  dünyada  finansal  hizmet  sektörünün görünümünü değiştirmektedir. Yerel ve uluslar arası alanda yeni tip servis sağlayıcıları pazara girmektedirler. Online bankalar (sanal bankalar, Internet  bankaları),  online  menkul  kıymet  şirketleri  ve  müşterilerine  çok  çeşitli finansal araçları karşılaştırma hizmeti  veren  kuruluşlar  (aggregators)  bu  tür  yeni finansal hizmet kuruluşları olarak sayılabilir(Tablo 8). Ayrıca telekomünikasyon kuruluşları ile kendi dağıtım kanalları aracılığıyla ve müşteri ilişkilerini kullanarak ödeme/para transferi ve diğer finansal hizmetleri sunan -kamu kuruluşları gibi finans sektörünün dışından  temsilcilerin  de  pazara  girdikleri  gözlemlenmektedir.  Yeni  teknolojilerin avantajlarından  faydalanabilmek  ve  sektöre  yeni  girişlere  yanıt  verebilmek  için, bankalar,  sigorta  kuruluşları  ve  diğer  finansal  kuruluşlar  finansal  hizmetlerin elektronik  ortamda  sunulması  konusunda  birleşmektedirler.

Tüm  bu  gelişmeler  finansal  hizmet  sunumunun  geleneksel  fiziki tuğla-beton  (bricks-and-mortar) dağıtım kanalından, çok sayıda elektronik ve diğer kanallara doğru yöneldiği gözlemlenmektedir. Internet finans portalları ve çok sayıda finansal  kuruluşun  çeşitli  ürünlerini  kıyaslama  olanağı  tanıyan  agregatörler,  finansal  hizmetler  için  yeni  dağıtım  ve  reklam  kanalları  olarak  öne çıkmaktadır. Dikey finansal hizmet sağlayıcı kuruluşlar çeşitli markaları, dağıtım kanallarını  ve  finansal  hizmet  üretimini  bir  araya  getirerek  oluşturdukları  sinerji  ile hızlı  bir  şekilde  büyümektedirler.  Bu  tür  yapılara  örnek  olarak  America  Online (AOL),Yahoo  (Yahoo  Finance)  ve  Microsoft  (MSN)  gibi  portallar  ile  Deutsche Telecom,  Telefonica  gibi  büyük  telekomünikasyon  kuruluşlarının  stratejik  iş ortaklıkları  geliştirerek,  büyük  finansal  hizmet  sağlayıcı  kuruluşlar  ile  ortak yatırımlara girmeleri verilebilir. Yahoo ile Bank of East Asia ile Telefonica ile Lycos  arasındaki mülkiyet ve stratejik işbirlikleri bu tür yapılanmalara uluslar arası örneklerdir. Morgan Lab, Goldman, Sachs, Chase, Merrill Lynch, Morgan Stanley gibi birçok tanınmış kurum internet işleyişinin kısmi malikleridir. Ayrıca mal üreten işletmeler de banka dağıtım kanallarının avantajlarını kullanabilmektedirler (Citibank ile çeşitli tüketicilerle ilgili firmalar arasındaki işbirliği.).

Bu  gelişmelerden,  finansal  hizmet  sağlayıcı  kuruluşların  rekabet  ortamını değiştirmekte  olduğu  ve  verimli  olamayan  ya  da  rekabetçi  yeni  iş  modellerini bünyelerine  uyum sağlayamayanların  imtiyaz  değerini  aşındırmaya  devam  edeceği sonucu çıkmaktadır.

2.2.3. Finansal Hizmetlerin Sağlanmasında Araçlar

Finansal hizmetler bugün, geleneksel şubecilikten kablosuz araçlara erişen çok sayıda  teslim kanalları aracılığıyla sunulur. Uygulamada bu aşamalar örtüşmesine veya dikey olarak bütünleşmesine rağmen finansal hizmetlerin üretimi ve dağıtımı 6 aşamaya ayrılabilir.

Erişim araçları, birçok tüketicinin  finansal hizmetler ile ilişkinin ilk noktası olmaktadır. Bu araçlar kişisel computerler, kişisel dijital yardımcılar (Palm Pilots TV yayın gibi) internete erişim ile donanımlı televizyonlar, hücresel telefonlar ve diğer kablosuz iletişim araçlarıdır. Bu kanallar, düşük maliyet ile “şubeler”, kiosklar (banka sistemlerine bağlı bilgisayarlar) telefonlu kulübeler ve süpermarketlerde, uygun mağazalarda ve genel alanlarda (hava alanı, tren istasyonu) diğer kamu erişim araçları ile tamamlanmaktadır.

Tablo 3. Elektronik Finans Hizmetleri Sağlayıcıları

Kaynak: Hussey et al 2000, Country Sources.

Portallar, erişim araçları ve finansal hizmetler şirketleri arasında kritik bağlar olmaktadır. Portallar ücret veya sabit fiyat ile finansal hizmet sağlayıcılarına bir alan erişimini sağlamakta ve sağlayıcılar tarafından ödenen ücretten, gelir oluşturma portal aracılığı ile sağlanmaktadır. Aggregator, portalları tamamlayan gruplar olup, finansal hizmetleri sağlayanlar tarafından sunulan ipotek, sigorta ve ödünç verme ürünlerini karşılaştırmada müşterilerine yardımcı olmaktadır. Ayrıca aynı gruplar, farklı tedarikçiler tarafından sunulan finansal ürünlerin arz fiyatlarını veya tek davranış veya blok dönüşlü ipotek kredilerini açık arttırması veya sigorta ürünlerini yığınsal olarak toplayarak ortaya çıkmaktadır.

Finansal kurumlar özelleştirilmiş finansal hizmetler olarak ve Citigroup, Deutsche Bank, Warburg gibi global markalar olan finansal hizmetleri sağlayan şirketler grubu olarak hizmet vermektedirler. Kısmen, yeni rakiplerin girişine karşılık ve yeni teknolojinin yararlarını toplamak amacıyla, bankalar, büyük şirketler gibi kurumlar, artan bir ticaret ve elektronik dağıtım çevresinde, kendi pozisyonlarına için tanıdık marka isimlerin etrafında birleşiyorlar. Örneğin, Mersill Lgnch ve HSBC;  Mersill Lgnch’s ürün çeşitleri ile HSBC’nin network’unu birleştirerek özel bankacılıkta bir ortak girişim sahiptir.

Finansal ürünler emtialaştırılmakta ve tüketicilerin ihtiyaçları değiştirilmektedir. Bu ürünler uzmanlaşmış finansal hizmet sağlayıcıları veya finansal holdingler(gruplar) aracılığıyla dağıtımı yapılmaktadır.

Sağlayıcı Şirketler, uzmanlaşmış finansal hizmet sağlayıcılar ve sanal bankalar kadar mevcut finansal hizmet sağlayıcılarını da destekler. S1, Checkfree, Sanchez ve System Access gibi uzmanlaşmış yazılım mühendisliği şirketleri, günümüz dünyasında ihtiyaç duyulan hızlı uyarmaya izin veren ve tamamen birleştirilmiş e-finans sistem çözümleri sağlar.

3. Ticaret Sistemlerindeki Değişimler

Bugün finansal hizmetler sektörü büyük ve geniş kapsamlı değişimler ile karşı karşıyadır. Bugünün çevresel fırsatlarını başarmakta tüm finansal hizmet sağlayıcılarına yardımcı olan, finansal füzyon, sektörde e-finans temelli olarak ortaya çıkmıştır. Finansal füzyon, e-bankacılık, brokerlık ve sigorta sektörüne daha yakın olarak ortaya çıkmıştır.

E-Finansa uyum sağlayan farklı finansal hizmet firmaları; Finansal Aracılar, Sigorta Şirketleri ve Menkul Değer (Security) Firmalarıdır. Müşteriler açısından, elektronik bilgi teknolojileri  kullanılarak banka ve finans şirketlerinden ipotek ve kredi kartları başvurusu ve onaylama süreci, borç veren ile herhangi bir kişisel bağlantı olmaksızın yapılabilmektedir. Son yıllarda bilgi teknolojileri aynı zamanda küçük işletmelere borç vermede  sistematik olarak kullanılmaktadır. 1990’lardan beri banka ve finans şirketleri, küçük işletmelere geniş bir ölçüde borç vermek için kredi hesaplama modelleri kullanıyor.

Finansal hizmetler, globalleşme ile herhangi bir mekana bağlı olmayan elektronik platformlara doğru hareket etmiştir. Örneğin, Nasdaq’ın bilgisayarları Trumbull, Connecticul’da kuruludur, ama dünyanın her tarafından yatırımcılar işlem yapabilmektedir. Yeni elektronik sistemler, elektronik uygulama ve eşleştirme teknikleri daha az pazar manipülasyon fırsatını içermesi nedeniyle ticari işlem maliyetlerini düşürmekte ve daha iyi fiyat belirlenmesine izin vermektedir. Yeni teknoloji, sınır ötesi ticaretin çok daha kolay olmasına ve zaman boyunca internet ticaret sistemleri (ITS) gelişimine de yol açmıştır.

E-finance, otomatik olarak satın alma sipariş giderleri, diğer tedarik işlevleri ve gider raporlarının işlenmesini firmalara bırakır ve işletmenin muhasebe sistemleri ve büro arkasını bu işlevler ile bütünleştirir. E-finans, bilgi dosyalama giderleri ile birleşen aşamaların birçoğunu elimine etmektedir. Örneğin ABD’de oto üreticisi General Motors corp. Geleneksel dosyalama yöntemini e-finans sitemine dönüştürmekle 2000 yılında 4 milyon USD tasarruf beklemektedir. Bu değişimler “Business-to-business” (B2B) işlemleri kadar geleneksel borsaları da kapsamaktadır. Çok sayıda elektronik sipariş gönderme ve ticari ağlar son yıllarda gelişmektedir. Bu networklar kimliğini gizlemeye çabalayan katılımcılara, elektronik olarak sağlanan sipariş eşleştirme sistemleri için gelişmektedir.

Rekabetçi baskıların yansıması ve çok daha fazla, daha büyük pazarlar içersinde artan likidite isteği, gelişmiş ülkelerdeki çok sayıda HS borsalarını linklerini kurarak birleşmelerine yol açmıştır. Ortak girişimler ve antlaşmalar ile; Nasdaq ve Avustrulya’daki HS borsaları, Kanada, Hong Kong (Çin) ve Japonya arasında, Nasdaq ve Deusthe Boerse arasında bir ortak girişimle büyüyen HS pazarları üzerinde yoğunlaşmıştır. Newyork Stock Enchange, Tokyo, Hong Kong, Avustralya stok Exchange, Toronto Stock Exchange, Mexian Bolsa, Sao Poulo Bovespa ve Euronext ile linkler arasında ticarete, bir günde 24 saat değişime izin veren anlaşmalar düzenlemektedir. Bu pazarlardaki birleşmeler global pazarlardaki alım satımın %60’dan çok daha fazla hesaplanmaktadır.

3.1.Teknolojik Değişimlerin Etkileri

Yaygın olarak, mevcut gerçek zamanlı pazar bilgisi, belirsizliği azaltması ile finansal hizmetler maliyetini düşürür, asimetrik bilgiyi azaltır ve insan hataları veya belge işleme ile birleşen işlem maliyetlerini azaltır. Düşük maliyet, kullanım kolaylığı, internet komisyonculuğunun hızı, milyonlarca yeni yatırımcıya cazip gelecek ve piyasadaki canlığın teşvik edilmesini sağlayacaktır.

3.1.2. Tüketiciler ve Şirketler İçin Yararları

İşletme alanı içersinde finansal elektronik veri değişimi/elektronik ticaret kullanmanın yararları, ortak bilgi oluşması ve bu durumun da uygun maliyet etkisi, tüm elektronik ödeme ve alacak işlemleri türlerinde uygun bir işlem yöntemi olarak olumlu sonuçları vardır. Bir elektronik işletme, maaş ödemeleri, nakit yönetimi veya hazine işlemlerini içeriyorsa, finansal elektronik veri değişimi/elektronik ticaret olayını iyi kavradığı anlamına gelir.

Finansal hizmetler sektörüne bağlı olan teknolojiler daha ucuzlamakta, iletişim maliyetleri hızla düşmekte, internet şubelerin sabit maliyetleri ve yönetim maliyetlerinin azalırken, internet birçok işlem aşamalarını ve emek maliyetini bertaraf etmektedir. İnternet bankaları için genel giderler, klasik bankaların %2-3 ile karşılaştırıldığında varlıklarının %1 veya  daha azdır. Martin, S&P 500 indeksine dahil olan hisse senetleri üzerinde yaptığı araştırmada, ürün sipariş ve işlemlerinde Web konferans sistemini kullanan şirketlerin, hisse başına kar büyüme hızı beklentilerinin alt sınırı %75-80 arasında değişirken, geleneksel şirketlerin %50-60 oranında oluştuğu ve orta düzeyde gerçekleştiğini gözlemlemiştir. Kimberly’e göre hisse senedi pazarları, çok etkili iken, online finansal hizmetler,  şirketlere  komisyon kazancı sağlamada yardımcı olacak tek faktör olması oldukça güçtür.

İnternet ve diğer teknolojik ilerlemeler, finansal hizmetlerin üretimindeki ölçek ekonomileri de küçültmektedir. Ölçeğe göre hala artan getirileri gösteren temel finansal hizmetler orta büyüklükteki kredi pazarıdır. E-finans alanında çalışan şirketler, borç ve özsermaye kaynaklarına giriş izni sağlamakta ve fon talep eden ve arz edenler için aynı olan, farklı ödeme seçenekleri sunmaktadır. Borç alanlara en önemli avantaj olarak etkinliğin artması, para ve zaman tasarrufunun çekiciliğidir. Düşük işlem maliyetleri, tüketiciler için maliyet tasarrufları ve sağlayıcılar için rekabeti arttırabilir. Elektronik iletişim network komisyonları, bugün 0,05’lik bir oranda düşmeyi sürdürüyor.

E-finans, finansa hareket getirmiştir. Tüketiciler veya müşteriler İnternet işlemlerini kolaylık açısından, şirketler ise maliyet etkinliği açısından tercih etmektedirler. Finansal hizmet sağlayıcılar ve tüketiciler, daha ucuz finansal hizmetlerin yararlarını paylaşacaktır. Yeni tip aracıların ortaya çıkışı ile (aggregatör’ler gibi), tüketiciler, finansal hizmetler için fiyatları inanılmaz şekilde karşılaştırabileceklerdir. Aggregatör’ler rasyonel bir şekilde bilgi akışını koordine eder ve birçok finansal hizmet sunanları bir araya getirebilir. Finans yönetiminin elektronik işletme teknolojisine entegrasyonu ile işletmeler zaman tasarrufu ve olabilecek hataları en aza indirgenmiş olur. B2B işlemlerini ve sermaye faaliyetlerini üstlenen ticari borç verenler, finansal hizmetlere erişimin artmasından ve daha düşük işlem ve araştırma maliyetlerinden de yararlanacaktır.

3.1.3. E-Finans’ta Sorunlar

Bazı sorunlara rağmen internet, düşük maliyetler nedeniyle rekabeti teşvik etme potansiyeline sahiptir. Bir işletme modeli olarak “dijital finans” veya “dijitalleşme” şüphesiz sürmekte ancak, şirket amaçları ile uyumlu ve çok daha etkili finans proseslerini hazırlamakta kullanılan teknolojiler  dijitalleşmenin gerekli olup olmadığını belirlenmeden ve avantaj-dezavantajlar ortaya konulmadan yatırıma karar verilmemelidir.

İnternetin son yıllardaki hızla yayılması, geleneksel denetim araçları “yeni ekonomi”yi düzenlemekte yetersiz olduğunu ortaya koyduğundan denetimle ilgili sorunlar ortaya çıkarmıştır; örneğin internet satışlarının vergilendirilmesi, internette rekabet etkileri, internet güvenliği gibi. E-finans’ta güvenlik sorunu hesaplara girişte ve özellikle fon transferlerinde kullanıcıların şifrelerinin her işlemde kontrol edilmesi ile gerçekleştirilerek çözülmektedir.

İnternet global bir alana sahiptir ve özü gereği sınır ötesi ticaret işlemlerinde bir artışa yol açmaktadır. Bu nedenle prensip olarak internet işlemleri, “uluslar arası özel hukuk” alanında yaygın, global bir anlaşmaya gerek görülmüştür. Hague Conference’de  internet ile ilgili kurallar tartışılmış ancak, hukuki kurallar’ın geliştirilmesinde çeşitli muhalif yaklaşımlar nedeniyle çok yavaş olarak ilerlemektedir.

3.Kamu Politikası Dahil Etme

Tüm hükümetler hatta pazar yönetimlerinin çoğu, rekabet ve anti-trust ilişkiler, tüketici koruması, güvenlik ve doğruluk-sağlamlık nedenleri için finansal sektörü düzenlemekte ve denetlemektedir.

Finansal hizmetlerdeki son değişimler ile; finansal sektör düzenlemelerinde mevcut uygulamaların yeterli olup olmadığı, düzenleme ve denetim için geleneksel nedenlerin geçerli olup olmadığı, hangi alanlarda rekabet politikası ve tüketici koruması konularının öneminin arttığı incelenmesi gereken noktalardır.

SONUÇ

Son yıllarda küreselleşme olgusuyla birlikte gelişen teknoloji finans sektörünü de derinden etkilemiştir. Teknoloji, özellikle internetin büyümesi çarpıcı bir şekilde dünyadaki tüm finansal sektör alanlarında değişmektedir. Bu çalışmada ülkemiz finans sektörünün değişen koşullara uyum sağlayarak rekabet edebilmelerine yardımcı olmak için finans sektöründe, elektronik bilgi teknolojilerindeki gelişmeler ve etkilerini incelenmeye çalışılmıştır.

Gelişmeler devrimden daha çok daha evrimsel niteliğe sahip olmasına rağmen,  bazı alanlarda kamu politikası faaliyetleri, gelişmiş ülkeler ve gelişmekte olan pazarlarda zorunlu olmaya başladığını göstermektedir. Değişimler aynı zamanda, ülkelere ilerleme, gelişme fırsatları da sunmaktadır. E-finans, maliyetlerin düşürülmesi, derinlik ve kalite artışı ve finansal hizmetlere erişimin  yaygınlaşması ile finansal sektör gelişmelerini hızlandırabilecektir. Ancak bu sonucun başarılması özellikle gelişmekte olan ülkelerde, finans sektörünün gelişimine yeniden değerleme yaklaşımını gerektirir. E-finans ile ilgili güvenlik, doğruluk, rekabet politikası, tüketici ve yatırımcı koruması gibi global kamu politikaları oluşturulmalıdır.

KAYNAKLAR

Allen, F.; Mcandrews J.; Strahan, P., “E-Finance:An Introduction.”, Journal of Financial Researh 22: Ocak/Şubat, 2002, s.5-27

Charski, Mindy, “E-Finance: Convenience Over Security”, U.S. News&World Report Vol.128, Issue 8, Mayıs 1, 2000, s.69

Claessens, S.; Glaessner, T.; Klingebiel, D., “Electronic Finance: Reshaping the Financial Landscape Around the World”, Journal of Financial Researh 22:Ocak, 2002, s.29-61

Dalton, David, “ıs e.Business for You?”, Strategic Finance, Mart 1999

Daragahi, Borzou, “E-Finance Forecast: A Consumer Guide”, Money, vol.30, issue 3, Mart 2001, s.129-132

Dorkshkind, Brent, “e-Business merges with e-finance”, Sybase Magazine, Spring 2000, s.10-15

Gattenio, Christine A., “Digitizing Finance: View from the Leading Edge”, Financial Executives International, Mart/Nisan 2002

Hörnle, Julia, “Private International Law end E-Finance: The European Perspective”, The EDI Law Review 8: Ağustos, 2001, s.209-229

Insko, John, “Practical Applications of Financial EDI”,TMA Journal, Vol.18, Iss 1,Ocak/Şubat 1998,s.15-19

Jeffery, Steve, “The Power of B2B E-CommerceT”, Strategic Finance, Eylül, 1999, s.22-26- http://www.strategicfinancemag.com/1999/09.htm

Mattson-Teig, Beth,  “Exploring E-Finance”, Shopping Center Word, 1 Haziran, 2000

Martin, Peter L., “ E-Finance”, The Property of American Society for Traning&Development, Vol.56, İssue 2,  Şubat 2002, 78-81

Moozakis, Chuck, “Owest Hosts Application For Expense Report Management”, InternetWeek Issue 785, Oct 18, 1999, s.25

Mullaney, T.J., Little, D., “Online Finance Hits Its Stride”, Business Week, 22 Nisan 2002, s.86-88

Weisel, Kimberly, “Funding Flows For E-Finance Firms”, Interactive Week, Vol 6, Apr.1999

E.Öz, “Globallaşme Nedir?”, Dış Ticaret Dergisi, Yıl 6, Sayı:12, Temmuz 2001, s.97; IMF World Economic Outlock 1997.

G.Hausler, “The Globazation Of Finance”, Finance and Development, Mart 2002, s.1-5

F.Şamiloğlu, “Küreselleşme Sürecinde Türkiye’nin Finansal Kaynak Sorunu”, Gazi Kitabevi, Ankara-2002, s.12

---

E.Öz, “Globallaşme Nedir?”, Dış Ticaret Dergisi, Yıl 6, Sayı:12, Temmuz 2001, s.97; IMF World Economic Outlock 1997.

G.Hausler, “The Globazation Of Finance”, Finance and Development, Mart 2002, s.1-5

F.Şamiloğlu, “Küreselleşme Sürecinde Türkiye’nin Finansal Kaynak Sorunu”, Gazi Kitabevi, Ankara-2002, s.12

Dalton, David, “ıs e.Business for You?”, Strategic Finance, Mart 1999

Allen, F.; Mcandrews J.; Strahan, P., “E-Finance:An Introduction.”, Journal of Financial Researh 22: Ocak/Şubat, 2002, s.5

Mohan Babu, “E-finance:For faster, efficient and cheaper transactions.”, http://www.expressitpeople.com/20020603

Allen, F.; Mcandrews J.; Strahan, P., a.g.e., s.5

Claessens, S.; Glaessner, T.; Klingebiel, D. a.g.e.,s.33

Claessens, S.; Glaessner, T.; Klingebiel, D., s.34

Claessens, S.; Glaessner, T.; Klingebiel, D., a.g.e., s.35

Dorkshkind, Brent, “e-Business merges with e-finance”, Sybase Magazine, Spring 2000, s.10

Claessens, a.g.e., s.36

Moozakis, Chuck, “Owest Hosts Application For Expense Report Management”, InternetWeek Issue 785, Oct 18, 1999, s.25

Daragahi, Borzou, “E-Finance Forecast: A Consumer Guide”, Money, vol.30, issue 3, Mart 2001, s.129

Insko, John, “Practical Applications of Financial EDI”,TMA Journal, Vol.18, Iss 1, Ocak/Şubat 1998, s.15

Martin, Peter L., “ E-Finance”, The Property of American Society for Traning&Development, Vol.56, İssue 2,  Şubat 2002, 78

Weisel, Kimberly, “Funding Flows For E-Finance Firms”, Interactive Week, Vol 6, Apr.1999

Mattson-Teig, Beth,  “Exploring E-Finance”, Shopping Center Word, 1 Haziran, 2000

Mullaney, T.J., Little, D., “Online Finance Hits Its Stride”, Business Week, 22 Nisan 2002, s.86

Jeffery, Steve, “The Power of Internet”, Strategic Finance, Eylül, 1999, s.22-26

Rajeev K.Goel, Edward W.T.Hsieh, “Internet Growth and Economic Theory”, Netnomics 4: 224, 2002, Kluwer  Academic Pub. 2002

Gattenio, Christine A., “Digitizing Finance: View from the Leading Edge”, Financial Executives International, Mart/Nisan 2002, s.1

Rajeev K.Goel, Edward W.T.Hsieh, “Internet Growth and Economic Theory”, Netnomics 4: 221, 2002, Kluwer  Academic Pub. 2002

Charski, Mindy, “E-Finance: Convenience Over Security”, U.S. News&World Report Vol.128, Issue 8, Mayıs 1, 2000, s.69

Hörnle, Julia, “Private International Law end E-Finance: The European Perspective”, The EDI Law Review 8: Ağustos, 2001, s.224